Sintomas sa chikungunya: ang hilanat, ang sakit sa lutahan nga mahimong magpabilin, ug unsaon pag-ila niini gikan sa dengue

Kalit nga hilanat ug mga lutahan nga sakit kaayo nga halos dili ka makalihok? Ania kung giunsa kasagaran pagdagan sa chikungunya, nganong ang sakit sa lutahan mahimong molungtad og pipila ka bulan, ug unsay luwas imnon.

Gi-update · Mga tinubdan

Dali nga tubag

Unsa ang mga sintomas sa chikungunya?

Ang chikungunya kasagaran magsugod 3 hangtod 7 ka adlaw human sa paak sa lamok, uban ang kalit nga taas nga hilanat ug grabe nga sakit sa lutahan, kasagaran sa samang mga lutahan sa duha ka kilid sa lawas. Kasagaran usab ang sakit sa ulo, sakit sa kaunoran, hubag nga lutahan, rashes ug kapoy. Kadaghanan mamaayo sulod sa usa ka semana hangtod 10 ka adlaw, apan ang sakit sa lutahan mahimong molungtad og pipila ka bulan.

Impormasyon sa panglawas, dili medikal nga tambag. Ang imong doktor nahibalo sa tibuok nimong kahimtang; pangutan-a sila bahin sa imong resulta.

Tupad-tupad

Chikungunya vs dengue: unsay kalainan sa duha ka hilanat gikan sa lamok

Ang samang lamok nga Aedes ang nagpakaylap sa duha, busa kasagaran sila sa samang mga dapit ug kasagaran parehas og pagsugod. Kini ang kasagarang mga kalainan, apan blood test ra ang makaila kung hain niini.

Unsay imong mamatikdanChikungunyaDengue
Ang lamokAedes, nga kasagaran mopaak sa adlawAedes, nga kasagaran mopaak sa adlaw
Kanus-a magsugod ang sintomasKasagaran 3 hangtod 7 ka adlaw human sa paakKasagaran 4 hangtod 10 ka adlaw human sa paak
Ang hilanatKalit ug taas, kasagaran labaw sa 39°C (102°F)Kalit ug taas, mga 40°C (104°F), molungtad og 2 hangtod 7 ka adlaw
Kasagarang kasakitGrabe nga sakit sa lutahan, kasagaran sa samang mga lutahan sa duha ka kilid, usahay uban ang hubagGrabe nga sakit sa ulo, sakit sa luyo sa mata, sakit sa kaunoran ug bukog
Pagdugo ug plateletsTalagsa ra ang pagdugoKasagaran mous-os ang platelets; ang pagdugo sa lagos, ilong, o dugo sa suka o tae usa ka timailhan sa peligro
Human sa hilanatAng sakit sa lutahan mahimong molungtad og pipila ka semana, bulan o mas dugay paAng kapoy mahimong molungtad og pipila ka semana; ang mga timailhan sa peligro mahimong motungha samtang mohubas ang hilanat
Kinsa ang mograbe og sakitTalagsa ra; kasagaran ang mga bag-ong natawo ug mga tigulang nga adunay ubang problema sa panglawasMga 1 sa 20 ka tawo nga magmasakiton, mas kasagaran sa ikaduhang impeksyon sa dengue
TambalWalay espesipikong tambal; paracetamol ra hangtod mapamatud-an nga dili dengueWalay espesipikong tambal; paracetamol, ayaw gyud og ibuprofen o aspirin
Ang testPCR sa unang semana, antibody (IgM) test human nianaNS1 antigen o PCR sulod sa unang 7 ka adlaw, IgM antibodies human sa ika-3 nga adlaw

Ang Zika, malaria, typhoid ug ubang impeksyon mahimo usab nga hinungdan sa hilanat uban ang sakit sa lawas. Sa mga dapit nga kasagaran kini, ang hilanat angay ipa-blood test, ug kasagaran i-test dungan sa mga doktor ang chikungunya ug dengue.

Checklist sa sintomas sa chikungunya

I-tsek ang tinuod kanimo. Ang card magpakita kung ang imong mga sintomas mohaum sa unang semana sa chikungunya, sa sakit sa lutahan nga mahimong mosunod niini, o sa duha. Walay ma-save o ipadala bisan asa.

Checklist sa sintomas sa chikungunya

0 sa 12 ka sintomas ang na-tsek

Sintomas sa unang semana0/7
Nagpabilin nga sintomas sa lutahan0/5

I-tsek ang bisan unsa nga tinuod kanimo.

Kining checklist naghan-ay lang sa mga sintomas ngadto sa pattern para sa imong doktor. Dili kini makadayagnos og chikungunya: blood test ra ang makapamatuod niini, ug ang dengue, Zika ug ubang impeksyon mahimong hinungdan sa samang mga sintomas.

Unsa ang chikungunya, ug unsaon nimo pagkatakdi niini?

Ang chikungunya usa ka impeksyon sa virus nga ikatakod pinaagi sa paak sa lamok nga Aedes nga adunay virus, ang samang lamok nga nagpakaylap sa dengue ug Zika. Kasagaran kini mopaak sa adlaw. Dili kini direkta nga makatakod gikan sa usa ka tawo ngadto sa lain pinaagi sa paghikap, ubo o pag-ambit og pagkaon.

Ang ngalan gikan sa pinulongang Kimakonde sa Tanzania, diin kini unang nakit-an niadtong 1952, ug nagpasabot og "mahimong baliko" ("to become contorted"): ang sakit sa lutahan makapakuba sa mga tawo. Dagkong outbreak ang natala sa India sukad sa 1970s, ug nakit-an na kini karon sa labaw sa 110 ka nasod sa Asia, Africa, Europe ug sa Americas.

Kadaghanan mamaayo sa ilang kaugalingon. Ang grabe nga sakit ug kamatayon talagsa ra, apan ang sakit sa lutahan mahimong makapugong sa imong paglihok sulod sa pipila ka semana o bulan.

Unsa ang mga sintomas sa chikungunya?

Ang mga sintomas kasagaran magsugod 3 hangtod 7 ka adlaw human sa paak (usahay hangtod 12), kasagaran kalit. Ang duha nga labing kasagaran mao ang hilanat ug sakit sa lutahan:

  • kalit nga taas nga hilanat, kasagaran labaw sa 39°C (102°F)
  • grabe nga sakit sa lutahan, kasagaran sa samang mga lutahan sa duha ka kilid sa lawas, kasagaran sa kamot, pulso, buolbuol ug tiil
  • hubag nga lutahan
  • sakit sa ulo ug sakit sa kaunoran
  • rashes
  • pula ug sakit nga mata, kasukaon o pagsuka, ug kapoy
Kanus-aUnsay kasagarang mahitabo
3 hangtod 7 ka adlaw human sa paakMagsugod ang hilanat ug sakit sa lutahan, kasagaran kalit
Ang unang 7 hangtod 10 ka adlawHilanat, sakit sa lutahan, sakit sa ulo, rashes; kadaghanan magsugod na og kaayo sulod sa usa ka semana
Pipila ka semana hangtod bulan human niiniSa ubang tawo, ang sakit, pagkagahi ug hubag sa lutahan mahimong mobalik-balik

Kung dili kaayo sakit ang lutahan, ang chikungunya mahimong hinay ra kaayo nga masaypan nga sip-on o laing hilanat.

Unsa kadugay molungtad ang sakit sa lutahan sa chikungunya?

Sa daghang tawo, ang sakit sa lutahan mouswag sulod sa pipila ka adlaw o semana. Sa uban, kini molungtad og pipila ka bulan, ug usahay pipila ka tuig. Kasagaran mas grabe kini sa buntag, mahimong mobalhin gikan sa usa ka lutahan ngadto sa lain, ug mahimong mobalik human morag nawala na.

Ang nagpabilin nga sakit sa lutahan mas lagmit sa mga tigulang ug sa mga tawo nga sakit kaayo og lutahan sa sinugdanan.

Unsay makatabang. Ang doktor makasusi nga walay laing hinungdan sa sakit ug makatambag og pagtambal. Para sa nagpabilin nga sakit, mahimong maglakip kini og anti-inflammatory nga tambal human mapamatud-an nga dili dengue, ubang tambal nga ireseta sa doktor, ug physiotherapy. Ang hinay nga paglihok ug pag-inat kasagaran mas makatabang kaysa hingpit nga pagpahulay sa mga lutahan. Ayaw pagsugod og steroids o ubang tambal nga kinahanglan og reseta sa imong kaugalingon.

Adto sa doktor kung ang usa ka lutahan mahimong init, hubag kaayo ug pula, kung ang sakit makapugong nimo sa pagtrabaho o pagkatulog, o kung nagkagrabe kini imbes nga mouswag.

Kinsa ang adunay risgo sa grabe nga chikungunya?

Kadaghanan hingpit nga mamaayo. Ang grabe nga sakit talagsa ra, ug labing lagmit sa:

  • mga bag-ong natawo nga natakdan sa panahon sa pagpanganak, kung ang inahan adunay chikungunya sa pagpanganak, o napaak sa lamok sulod sa mga semana human matawo
  • mga hamtong nga labaw sa 65 ang edad
  • mga tawo nga adunay high blood, diabetes o sakit sa kasingkasing

Ang talagsa nga mga komplikasyon naglakip og problema sa mata, kasingkasing, atay, kidney ug nerbiyos, lakip ang paghubag sa utok. Ang mga mabdos nga hapit na manganak kinahanglan moadto dayon sa doktor kung gihilantan, tungod kay ang bata mahimong matakdan sa pagkatawo.

Kadaghanan sa mga nagka-chikungunya na gituohan nga protektado na batok sa pagkatakdi pag-usab.

Unsang test ang makapamatuod sa chikungunya?

Ang blood test ra ang paagi aron mapamatud-an ang chikungunya. Ang test depende sa kung pila na ka adlaw ang sakit:

  • Unang semana (hangtod sa mga ika-8 nga adlaw): ang PCR test makakita sa virus mismo.
  • Gikan sa katapusan sa unang semana: ang antibody (IgM) test magpakita og bag-ong impeksyon. Ang IgM kasagaran makit-an sulod sa mga 2 ka bulan.
  • Ang negatibo nga sayo nga antibody test dili makaingon nga dili chikungunya: mahimong ibalik kini sa doktor human sa usa o duha ka semana.

Tungod kay susama kaayo ang dengue ug kinahanglan kini og mas suod nga pagbantay, kasagaran i-test usab sa mga doktor ang dengue, ug usahay ang Zika o malaria. Ang complete blood count (CBC) makatabang nila sa pag-ila sa kalainan sa mga impeksyon ug sa pagsusi kung kumusta ka.

Unsaon pagtambal ang chikungunya, ug unsay angay likayan?

Walay espesipikong tambal para sa chikungunya. Kadaghanan mamaayo sa balay pinaagi sa:

  • pagpahulay kutob sa mahimo
  • daghang tubig ug ilimnon
  • paracetamol (gitawag nga acetaminophen sa US) para sa hilanat ug kasakit

Ayaw pag-inom og ibuprofen, aspirin o ubang anti-inflammatory nga pain reliever hangtod mapamatud-an nga dili dengue. Sa dengue, mahimo kining mopataas sa risgo sa pagdugo, ug lisod ilhon ang duha ka impeksyon sa sinugdanan. I-check usab ang mga tambal sa sip-on ug trangkaso, kay ang uban adunay sagol niini. Para sa hustong gidaghanon sa paracetamol, sunda ang nakasulat sa pakete o pangutan-a ang pharmacist, ug pangutan-a ang doktor para sa bata, kung mabdos, o kung moinom ka og ubang tambal.

Likayi nga mapaak sa lamok sulod sa unang semana. Anaa ang virus sa imong dugo niana nga panahon, ug ang lamok nga mopaak nimo makatakod niini sa uban. Matulog sulod sa moskitero (kulambo) ug gamit og repellent.

Walay tambal sa balay nga napamatud-an nga makaayo sa chikungunya o makapamubo niini. Pangutan-a una ang doktor sa dili pa mosulay, ug ayaw gyud tugoti nga kini makapalangan sa pagpatambal.

Unsaon paglikay sa chikungunya?

  • Likayi ang paak sa lamok, ilabi na sa adlaw: pagsul-ob og taas og bukton nga sinina ug taas nga karsones, gamita ang screen sa bintana, ug gamit og moskitero (kulambo) kung matulog sa adlaw, ilabi na para sa mga masuso, mga tigulang ug bisan kinsa nga masakiton na.
  • Gamit og insect repellent nga adunay DEET, picaridin o IR3535, sumala sa nakasulat sa label.
  • Wagtanga ang nagtipong tubig diin manganak ang lamok: taboni, habwa ug limpyohi ang mga sudlanan sa tubig, balde, paso sa tanom, ligid ug cooler kausa sa usa ka semana.
  • Bakuna: adunay mga bakuna sa chikungunya nga aprobado sa pipila ka nasod, kasagaran para sa mga nagbiyahe ngadto sa dapit nga adunay outbreak ug sa uban nga mas taas og risgo. Dili kini kaylap nga makuha bisan asa, ug ang tambag kung kinsa ang angay magpabakuna lahi-lahi depende sa nasod ug edad. Pangutan-a ang imong doktor kung angay ba kini kanimo.

Kanus-a moadto sa doktor

Pagpa-appointment

  • Hilanat samtang nagpuyo, o human magbiyahe, sa dapit nga adunay chikungunya o dengue: adto sa doktor sa samang adlaw o sa sunod adlaw, ug pangayo og blood test.
  • Sakit gihapon ang lutahan pipila ka semana human sa hilanat, o sakit nga makapugong nimo sa pagtrabaho o pagkatulog.
  • Usa ka lutahan nga mahimong init, hubag kaayo ug pula.
  • Labaw ka sa 65 ang edad, o adunay diabetes, sakit sa kasingkasing o high blood, ug gihilantan sa dapit nga adunay chikungunya.

Pangayo dayon og emerhensiyang tabang (tawag sa inyong lokal nga emergency number) kung ang usa ka tawo adunay:

  • grabe nga sakit sa tiyan, balik-balik nga pagsuka, o pagdugo sa ilong o lagos
  • kalibog, dili naandan nga katulgon, kombulsyon, o kaluya sa bukton o tiil
  • bag-ong natawo nga bata nga gihilantan, o hilanat sa ulahing bahin sa pagmabdos
  • lisod moginhawa, sakit sa dughan, o luspad, bugnaw nga panit ug pagkuyap

Kadaghanan sa adunay chikungunya mamaayo sa balay sulod sa 1 hangtod 2 ka semana, gawas sa sakit sa lutahan nga mahimong magpabilin. Tungod kay ang dengue mahimong susama og hitsura sa sinugdanan, seryosoha ang mga timailhan sa peligro: ayaw paabta nga mawala kini, ug ayaw pagmaneho sa imong kaugalingon.

Hilanat ug sakit nga mga lutahan? Istoryahi kini.

Ang Saluvo maminaw sa imong mga sintomas sa imong kaugalingong pulong ug pinulongan, i-check una ang mga timailhan sa peligro, ug mosulti kung unsang doktor ang adtoan ug unsa ka dali. Aduna na kay blood count o test sa hilanat? Ipasabot niini ang matag value sa yanong pulong.

Pangutana bahin sa akong sintomas

Libre ang pagsugod. Isaysay ang imong gibati sa imong kaugalingong pulong ug pinulongan.

Mga pangutana sa mga tawo

  • Kasagaran kalit nga taas nga hilanat ug grabe nga sakit sa lutahan, 3 hangtod 7 ka adlaw human sa paak sa lamok. Ang sakit kasagaran sa samang mga lutahan sa duha ka kilid, sama sa duha ka pulso o duha ka buolbuol. Kasagaran usab ang sakit sa ulo, sakit sa kaunoran, hubag nga lutahan, rashes ug kapoy.

  • Ang hilanat ug ang unang mga sintomas kasagaran mohubas sulod sa 7 hangtod 10 ka adlaw, ug kadaghanan mamaayo sulod sa usa ka semana. Ang sakit sa lutahan mahimong mas dugay: sa ubang tawo pipila ka semana o bulan, ug usahay pipila ka tuig. Adto sa doktor kung sakit gihapon ang lutahan pipila ka semana human sa hilanat.

  • Ang samang lamok ang nagpakaylap sa duha ug parehas sila og pagsugod, busa blood test ra ang makaila kung hain niini. Ang chikungunya kasagaran magdala og grabe nga sakit sa lutahan sa duha ka kilid sa lawas, nga mahimong molungtad og pipila ka bulan. Ang dengue mas kasagaran magdala og sakit sa luyo sa mata, pag-us-os sa platelets ug, sa ubang tawo, delikado nga mga timailhan sa peligro samtang mohubas ang hilanat.

  • Paracetamol (acetaminophen) para sa hilanat ug kasakit, uban ang pagpahulay ug daghang tubig. Ayaw pag-inom og ibuprofen, aspirin o ubang anti-inflammatory nga pain reliever hangtod mapamatud-an sa doktor nga dili dengue, tungod kay mahimo kining mopataas sa pagdugo sa dengue. Para sa hustong gidaghanon, sunda ang nakasulat sa pakete o pangutan-a ang pharmacist, ug pangutan-a ang doktor para sa bata.

  • Ang virus mahimong magbilin og paghubag sa mga lutahan dugay na human mawala ang hilanat. Kining nagpabilin nga sakit mas kasagaran sa mga tigulang ug sa mga sakit kaayo og lutahan sa sinugdanan. Kasagaran kini mouswag sa paglabay sa panahon. Ang doktor makasusi kung adunay laing hinungdan ug makatambag og pagtambal ug physiotherapy; ang hinay nga paglihok kasagaran makatabang.

  • Blood test. Sa unang semana, ang PCR test makakita sa virus mismo. Gikan sa katapusan sa unang semana, ang antibody (IgM) test magpakita og bag-ong impeksyon. Kasagaran i-test usab sa mga doktor ang dengue sa samang higayon, tungod kay susama kaayo ang duha sa sinugdanan.

  • Dili direkta: dili ka matakdan gikan sa laing tawo pinaagi sa paghikap, ubo o pag-ambit og pagkaon. Ikatakod kini pinaagi sa lamok. Sulod sa unang semana sa sakit anaa ang virus sa dugo, ug ang lamok nga mopaak niana nga panahon makatakod niini, busa ang nagmasakiton kinahanglan molikay sa paak, pananglitan pinaagi sa pagkatulog sulod sa moskitero.

  • Dili kini lagmit. Ang ebidensya nagpakita nga kadaghanan sa mga nagka-chikungunya na protektado na batok sa pagkatakdi pag-usab. Ang sakit sa lutahan nga mobalik pipila ka bulan human niini kasagaran nagpabilin nga epekto sa samang impeksyon, dili bag-o. Ang ubang hilanat gikan sa lamok, sama sa dengue, mahimo gihapong mahitabo, busa padayon sa paglikay sa paak.

  • Sa kadaghanan, sakit kaayo kini apan dili delikado, ug talagsa ra ang kamatayon. Ang grabe nga sakit labing lagmit sa mga bag-ong natawo nga natakdan sa panahon sa pagpanganak, mga hamtong nga labaw sa 65 ang edad, ug mga tawo nga adunay high blood, diabetes o sakit sa kasingkasing. Kini nga mga grupo kinahanglan moadto sayo sa doktor kung gihilantan.

  • Pag-inom og daghang tubig ug ilimnon, ug kaon og gaan ug simple nga pagkaon kung makaya na nimo. Walay partikular nga pagkaon o tambal sa balay nga napamatud-an nga makaayo sa chikungunya. Ang dili makapugong sa giinom, mas gamay kaayo nga pag-ihi, o pagbati nga morag makuyapan mga rason aron moadto dayon sa doktor.

  • Ang impeksyon sa ulahing bahin sa pagmabdos mahimong matakod sa bata sa pagkatawo, ug ang mga bag-ong natawo mahimong grabe nga magmasakiton. Kung mabdos ka, ilabi na kung hapit na manganak, adto dayon sa doktor kung gihilantan, ug dugangi ang pag-amping aron dili mapaak sa lamok. Pangutan-a ang imong doktor sa dili pa moinom og bisan unsang tambal.

  • Adunay mga bakuna sa chikungunya nga aprobado sa pipila ka nasod, kasagaran para sa mga nagbiyahe ngadto sa dapit nga adunay outbreak ug sa uban nga mas taas og risgo. Dili kini kaylap nga makuha bisan asa, ug ang tambag kung kinsa ang angay magpabakuna lahi-lahi depende sa nasod ug edad. Pangutan-a ang imong doktor. Ang paglikay sa paak sa lamok mao gihapon ang pangunang panalipod.

Mga test nga makatabang

Blog

Mga tinubdan

  1. WHO fact sheet: Chikungunya
  2. CDC: Symptoms of chikungunya
  3. CDC: Clinical signs and symptoms of chikungunya
  4. CDC: Chikungunya diagnosis and testing
  5. CDC: Chikungunya treatment and prevention
  6. CDC: Chikungunya vaccines

Gi-update . Impormasyon sa panglawas, dili medikal nga tambag. Ang imong doktor nahibalo sa tibuok nimong kahimtang; pangutan-a sila bahin sa imong resulta.