ଟାଇଫଏଡ୍ ଲକ୍ଷଣ (Typhoid Symptoms): ଜ୍ୱରର ଧାରା, ବିପଦ ସଙ୍କେତ, ଏବଂ କେଉଁ ପରୀକ୍ଷା ଉପରେ ଭରସା କରିବେ

ଟାଇଫଏଡ୍ ଜ୍ୱର ହେଉଛି Salmonella Typhi (ସାଲମୋନେଲା ଟାଇଫି) ନାମକ ଜୀବାଣୁ (ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ)ର ସଂକ୍ରମଣ। ଏହି ଜୀବାଣୁ ମିଶିଥିବା ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ ବା ପାଣି ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ବ୍ୟାପେ, ସାଧାରଣତଃ ଯାହାର ଏହା ହୋଇଛି ବା ଯିଏ ଏହାକୁ ବହନ କରୁଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଝାଡ଼ାରୁ। ପେଟ ଭିତରକୁ ଗଲା ପରେ ଜୀବାଣୁ ବଢ଼ନ୍ତି ଏବଂ ରକ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଯାଆନ୍ତି।

ଯେଉଁଠି ସଫା ପାଣି ଓ ପରିମଳ (ସାନିଟେସନ୍) ବ୍ୟବସ୍ଥା କମ୍, ସେଠାରେ ଏହା ସାଧାରଣ, ଯେପରିକି ଏସିଆ, ଆଫ୍ରିକା, ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ। ଅନୁମାନ ଅନୁସାରେ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ 9 ନିୟୁତ (million) ଲୋକ ଟାଇଫଏଡ୍‌ରେ ଅସୁସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରାୟ 110,000 ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।

ପାରାଟାଇଫଏଡ୍ (paratyphoid) ଜ୍ୱର ଏକ ସମାନ ଅସୁସ୍ଥତା, ଯାହା Salmonella Paratyphi (ସାଲମୋନେଲା ପାରାଟାଇଫି) ଯୋଗୁଁ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହାର ପରୀକ୍ଷା ଓ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରାୟ ସେହିପରି ହୁଏ।

ବାହକ (carrier): କେତେକ ଲୋକଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ଚାଲିଗଲା ପରେ ବି ଜୀବାଣୁ ଶରୀରରେ ରହିଯାଏ, ବେଳେବେଳେ ମାସ ମାସ ବା ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି, ଏବଂ ନିଜେ ଅସୁସ୍ଥ ନ ଲାଗି ବି ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପାଇପାରନ୍ତି।

ଲକ୍ଷଣ ସାଧାରଣତଃ ସଂକ୍ରମଣର 6 ରୁ 30 ଦିନ ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ପ୍ରାୟତଃ ଧୀରେ ଧୀରେ:

• ଜ୍ୱର ଯାହା ପ୍ରତିଦିନ ଟିକିଏ ଟିକିଏ ବଢ଼େ, ତୃତୀୟ ବା ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ସୁଦ୍ଧା 39 ରୁ 40°C (103 ରୁ 104°F) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ, ଏବଂ 3 ଦିନରୁ ଅଧିକ ରହେ
• ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା, ଦୁର୍ବଳତା ଓ କ୍ଳାନ୍ତି
• ଥରି ଥରି ଶୀତ ଲାଗିବା ଓ ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା
• ଶୁଖିଲା କାଶ
• ଭୋକ ନ ଲାଗିବା, ବାନ୍ତି ବାନ୍ତି ଲାଗିବା
• ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଏବଂ କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟ ବା ତରଳ ଝାଡ଼ା, ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ଅନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ପରେ ଆସେ
• ବେଳେବେଳେ ଚେପ୍ଟା, ହାଲୁକା ଗୋଲାପୀ (ଗୋଲାପ ରଙ୍ଗର) ଦାଗ, ସାଧାରଣତଃ ଛାତି ବା ପେଟରେ

ଚିକିତ୍ସା ନହେଲେ ଟାଇଫଏଡ୍ ଏକ ମାସ ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ରହିପାରେ। ଠିକ୍ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ସହ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।

ଟାଇଫଏଡ୍ ପାଇଁ ହସ୍ପିଟାଲରେ ଭର୍ତ୍ତି ହେଉଥିବା ପ୍ରାୟ 10 ରୁ 15% ଲୋକଙ୍କର ଗୁରୁତର ଜଟିଳତା ହୁଏ, ସାଧାରଣତଃ ଅସୁସ୍ଥତାର 2 ରୁ 3 ସପ୍ତାହ ପରେ:

• ଅନ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ
• ଅନ୍ତ୍ରରେ ଛିଦ୍ର (intestinal perforation), ଯାହା ପେଟ ଭିତରର ଆସ୍ତରଣରେ ଗୁରୁତର ସଂକ୍ରମଣ (peritonitis) କରିପାରେ
• ବିଭ୍ରାନ୍ତି ବା ନିଦୁଆ ଭାବ

ଏସବୁ ପାଇଁ ଏବେ ତୁରନ୍ତ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସହାୟତା ନିଅନ୍ତୁ:

• ହଠାତ୍ ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଯାହା ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି
• କଳା ବା ଗାଢ଼ ଲାଲ୍ ଝାଡ଼ା
• ରକ୍ତ ବାନ୍ତି, ବା କଫି ଗୁଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାନ୍ତି

ପୁଣି ହେବା (relapse): ପ୍ରାୟ 10% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ପୁଣି ଦେଖାଦିଏ, ସାଧାରଣତଃ ସୁସ୍ଥ ହେବାର 1 ରୁ 3 ସପ୍ତାହ ପରେ। ଚିକିତ୍ସା ଶେଷ କରିବା ପରେ ଜ୍ୱର ଫେରି ଆସିଲେ ଡାକ୍ତର ଦେଖାନ୍ତୁ।

ବାହକ (carrier): ଚିକିତ୍ସା ହୋଇଥିବା ପ୍ରାୟ 1 ରୁ 4% ଲୋକ ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ବି ଜୀବାଣୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ବା ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ସହ କାମକୁ ଫେରିବା ପୂର୍ବରୁ ଡାକ୍ତର ଆପଣଙ୍କ ଝାଡ଼ା ପରୀକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି।

• ବ୍ଲଡ୍ କଲଚର୍ (blood culture) ହେଉଛି ପସନ୍ଦର ପରୀକ୍ଷା: ଲ୍ୟାବରେ ରକ୍ତ ନମୁନାରୁ ଜୀବାଣୁକୁ ବଢ଼ାଇ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ। ଗୋଟିଏ କଲଚର୍ ପ୍ରାୟ 50% କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାକୁ ଧରିପାରେ, ତେଣୁ ଡାକ୍ତର ବେଳେବେଳେ ଏକାଧିକ ନମୁନା ନିଅନ୍ତି, ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ହେଲେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ।
• ବୋନ୍ ମାରୋ କଲଚର୍ (bone marrow culture), ଅର୍ଥାତ୍ ହାଡ଼ ମଜ୍ଜାର କଲଚର୍, ପ୍ରାୟ 80% ଧରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଶରୀର ଭିତରୁ ନମୁନା ନେବା ପରୀକ୍ଷା, ଯାହା କେବଳ ବେଳେବେଳେ କରାଯାଏ।
• ଝାଡ଼ା କଲଚର୍ (stool culture) ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ ସାଧାରଣତଃ ନେଗେଟିଭ୍ ଆସେ।

ୱାଇଡାଲ୍ (Widal) ପରୀକ୍ଷା ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶସ୍ତା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ବହୁତ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଟାଇଫଏଡ୍ ନାହିଁ ତାଙ୍କର ଏହା ପଜିଟିଭ୍ ଆସିପାରେ (ଯେପରିକି ପୂର୍ବ ସଂକ୍ରମଣ ବା ଟିକା ପରେ), ଏବଂ ଯାହାର ଅଛି ତାଙ୍କର ନେଗେଟିଭ୍ ଆସିପାରେ। କେବଳ ୱାଇଡାଲ୍ ରିପୋର୍ଟ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କର ଟାଇଫଏଡ୍ ଅଛି କି ନାହିଁ, ବା କେଉଁ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଦରକାର, ତାହା ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୀଘ୍ର ଫଳ ଦେଉଥିବା ରାପିଡ୍ ଟେଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ସଠିକ୍ ନୁହେଁ।

ଡାକ୍ତର ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ତ ଗଣନା (CBC) ମଧ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ସାଧାରଣ, ସେଠାରେ ମ୍ୟାଲେରିଆ ଓ ଡେଙ୍ଗୁ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେହି ଜ୍ୱର କିପରି ଅଲଗା, ଆମର ଡେଙ୍ଗୁ ଗାଇଡ୍ ବୁଝାଏ।

ଟାଇଫଏଡ୍‌ର ଚିକିତ୍ସା ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଯାହା ଅସୁସ୍ଥତାକୁ ଛୋଟ କରେ ଏବଂ ଜଟିଳତା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ବିପଦ କମାଏ। କେଉଁ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଦିଆଯିବ, ତାହା ସଂକ୍ରମଣ କେଉଁଠି ହୋଇଥିଲା ତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, କାରଣ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ପ୍ରତି ପ୍ରତିରୋଧ (resistance) ବଢ଼ୁଛି, ଅତ୍ୟଧିକ ଔଷଧ-ପ୍ରତିରୋଧୀ (extensively drug-resistant) ଟାଇଫଏଡ୍ ସମେତ। ଠିକ୍ ଔଷଧ ବାଛିବା ପାଇଁ ଡାକ୍ତର ପରୀକ୍ଷା କରାଇପାରନ୍ତି।

• ଡାକ୍ତର ଯେପରି ଲେଖିଛନ୍ତି ଠିକ୍ ସେହିପରି ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ନିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ପୂରା କୋର୍ସ ଶେଷ କରନ୍ତୁ, ଭଲ ଲାଗିଲେ ବି। ମଝିରେ ବନ୍ଦ କଲେ ଅସୁସ୍ଥତା ଫେରି ଆସିପାରେ ଏବଂ ପ୍ରତିରୋଧ ବ୍ୟାପିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
• ପ୍ରେସକ୍ରିପସନ୍ ବିନା ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ କିଣନ୍ତୁ ନାହିଁ କି ପୂର୍ବରୁ ବଳିଥିବା ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ ନାହିଁ: ଭୁଲ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଠିକ୍ ଚିକିତ୍ସାରେ ଡେରି କରାଇପାରେ।
• ଚିକିତ୍ସା ଆରମ୍ଭ ପରେ ପ୍ରାୟ 5 ଦିନ ଜ୍ୱର ରହିପାରେ। ସେତେବେଳ ସୁଦ୍ଧା ଜ୍ୱର ନ କମିଲେ, ବା ଆପଣ ଅଧିକ ଖରାପ ଅନୁଭବ କଲେ, ପୁଣି ଡାକ୍ତର ଦେଖାନ୍ତୁ।
• ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଚୁର ତରଳ ପିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ପାରିଲେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ସାଧା ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ। ଜ୍ୱର ପାଇଁ ପାରାସିଟାମଲ୍ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ; ପ୍ୟାକେଟରେ ଲେଖାଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନନ୍ତୁ ବା ଫାର୍ମାସିଷ୍ଟଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ, ଏବଂ ପିଲା ପାଇଁ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ।
• ଗୁରୁତର ଟାଇଫଏଡ୍‌ର ଚିକିତ୍ସା ହସ୍ପିଟାଲରେ ହୁଏ।

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ: ଶୌଚାଳୟ ବ୍ୟବହାର ପରେ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଛୁଇଁବା ପୂର୍ବରୁ ସାବୁନରେ ଭଲ ଭାବେ ହାତ ଧୁଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଡାକ୍ତର ସୁରକ୍ଷିତ ବୋଲି ନ କହିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। କେଉଁ ଔଷଧ ଓ କେତେ ମାତ୍ରା, ତାହା ଆପଣଙ୍କ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି।

• ସୁରକ୍ଷିତ ପାଣି: ବୋତଲ ପାଣି, ଫୁଟାଯାଇଥିବା ପାଣି, ବା ଜୀବାଣୁମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ପାଣି ପିଅନ୍ତୁ। ସୁରକ୍ଷିତ ପାଣିରେ ତିଆରି ନହେଲେ ବରଫ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ।
• ସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ: ଭଲ ଭାବେ ରନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଏବେ ବି ଗରମ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ। କଞ୍ଚା (ନ ଫୁଟା) କ୍ଷୀର ଏଡ଼ାନ୍ତୁ। ଫଳ ଓ ପରିବା ସୁରକ୍ଷିତ ପାଣିରେ ଧୁଅନ୍ତୁ, ବା ନିଜେ ଚୋପା ଛଡ଼ାନ୍ତୁ।
• ହାତ ଧୁଅନ୍ତୁ ସାବୁନ ଓ ପାଣିରେ, ବିଶେଷକରି ଶୌଚାଳୟ ପରେ ଏବଂ ଖାଇବା ବା ରାନ୍ଧିବା ପୂର୍ବରୁ।
• ଟିକା: ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଟାଇଫଏଡ୍ ସାଧାରଣ, ସେଠାରେ WHO 6 ମାସ ବୟସରୁ ପିଲା ଓ ବୟସ୍କଙ୍କ ପାଇଁ ଟାଇଫଏଡ୍ କଞ୍ଜୁଗେଟ୍ ଟିକା (typhoid conjugate vaccine), ଗୋଟିଏ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ୍, ସୁପାରିଶ କରେ। ଯାତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଟାଇଫଏଡ୍ ଟିକା ନେଇପାରନ୍ତି, ଯିବାର କିଛି ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ହେଲେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ; କେଉଁ ଟିକା ଓ କେବେ, ଡାକ୍ତର ବା ଟ୍ରାଭେଲ୍ କ୍ଲିନିକ୍‌କୁ ପଚାରନ୍ତୁ। କୌଣସି ଟିକା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ପ୍ରତି ସାବଧାନତା ତଥାପି ଜରୁରୀ।