డెంగ్యూ లక్షణాలు: తొలి సంకేతాలు, ఆలస్యం చేయకూడని ప్రమాద సంకేతాలు, ఇంట్లో సురక్షితమైన జాగ్రత్తలు

డెంగ్యూ అనేది వైరస్ వల్ల వచ్చే ఇన్‌ఫెక్షన్. ఇది ఇన్‌ఫెక్షన్ ఉన్న ఏడిస్ (Aedes) దోమలు కుట్టడం వల్ల వ్యాపిస్తుంది; ఈ దోమలు ఎక్కువగా పగటిపూట కుడతాయి. ఇది ఒక మనిషి నుంచి మరో మనిషికి నేరుగా అంటదు.

ఉష్ణమండల, ఉపఉష్ణమండల దేశాల్లో ఇది ఎక్కువగా ఉంటుంది: ఇప్పుడు ప్రపంచ జనాభాలో దాదాపు సగం మంది దీని ప్రమాదం ఉన్న ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు, ఏటా సుమారు 100 నుంచి 400 మిలియన్ల ఇన్‌ఫెక్షన్లు వస్తాయని అంచనా.

చాలా ఇన్‌ఫెక్షన్లు తేలికగా ఉంటాయి, లేదా అసలు లక్షణాలే ఉండవు. ఇన్‌ఫెక్షన్ వచ్చినవారిలో దాదాపు ప్రతి 4 మందిలో 1 వ్యక్తికి జబ్బు చేస్తుంది, జబ్బు చేసినవారిలో దాదాపు ప్రతి 20 మందిలో 1 వ్యక్తికి తీవ్రమైన డెంగ్యూ (severe dengue) వస్తుంది; ఇది షాక్, శరీరం లోపల రక్తస్రావం, మరణానికి కూడా దారితీయవచ్చు.

డెంగ్యూ వైరస్‌లో నాలుగు రకాలు ఉన్నాయి. ఒక రకం వచ్చినంత మాత్రాన మిగతా రకాల నుంచి రక్షణ ఉండదు, రెండోసారి ఇన్‌ఫెక్షన్ వస్తే తీవ్రమైన డెంగ్యూ ప్రమాదం ఎక్కువ.

లక్షణాలు సాధారణంగా దోమ కుట్టిన 4 నుంచి 10 రోజుల తర్వాత, తరచుగా అకస్మాత్తుగా మొదలవుతాయి:

• ఎక్కువ జ్వరం, దాదాపు 40°C (104°F)
• తీవ్రమైన తలనొప్పి, కళ్ల వెనుక నొప్పి
• కండరాలు, కీళ్లు, ఎముకల నొప్పులు (అందుకే దీన్ని కొన్నిసార్లు "ఎముకలు విరిగే జ్వరం" (breakbone fever) అంటారు)
• వికారం లేదా వాంతులు
• గ్రంథులు (గడ్డలు) వాయడం
• మచ్చలు మచ్చలుగా దద్దుర్లు

జ్వరం తగ్గుతూ కాస్త బాగున్నట్టు అనిపించినంత మాత్రాన జబ్బు పూర్తిగా తగ్గిపోయినట్టు కాదు. తీవ్రమైన డెంగ్యూ తరచుగా జ్వరం తగ్గిన తర్వాతే వస్తుంది, కాబట్టి తర్వాతి 2 రోజులు కింద ఇచ్చిన ప్రమాద సంకేతాల కోసం గమనిస్తూ ఉండండి.

డెంగ్యూ ఉన్నవారికి ఇవి ఉంటే వెంటనే క్లినిక్‌కు లేదా ఆసుపత్రి ఎమర్జెన్సీ విభాగానికి వెళ్లండి:

• తీవ్రమైన కడుపు నొప్పి, లేదా ముట్టుకుంటే నొప్పిగా ఉండే కడుపు
• 24 గంటల్లో కనీసం 3 సార్లు వాంతులు, లేదా ఆగని వాంతులు
• ముక్కు లేదా చిగుళ్ల నుంచి రక్తం రావడం
• వాంతిలో లేదా మలంలో రక్తం
• విపరీతమైన అలసట, కుదురుగా ఉండలేకపోవడం లేదా చిరాకు
• వేగంగా ఊపిరి తీసుకోవడం, లేదా విపరీతమైన దాహం
• చర్మం పాలిపోయి చల్లగా ఉండటం, లేదా చాలా నీరసంగా ఉండటం

ఈ సంకేతాలు సాధారణంగా జ్వరం తగ్గిన 24 నుంచి 48 గంటల్లో మొదలవుతాయి, తీవ్రమైన డెంగ్యూ కొన్ని గంటల్లోనే ముదిరిపోవచ్చు. తీవ్రమైన డెంగ్యూ ఒక మెడికల్ ఎమర్జెన్సీ, కానీ ఆసుపత్రిలో ముందుగానే చికిత్స అందితే చాలామంది కోలుకుంటారు.

ఎక్కువ ప్రమాదం ఉన్నవారు: ఇంతకు ముందు డెంగ్యూ వచ్చినవారు, ఎందుకంటే రెండోసారి ఇన్‌ఫెక్షన్ తీవ్రంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ.

డెంగ్యూని నిర్ధారించడానికి రక్త పరీక్ష ఒక్కటే మార్గం. ఏ టెస్ట్ అనేది జబ్బు మొదలై ఎన్నో రోజు అనేదాన్ని బట్టి ఉంటుంది:

• 0 నుంచి 7 రోజులు: NS1 యాంటిజెన్ టెస్ట్ లేదా PCR టెస్ట్ వైరస్‌ను గుర్తిస్తుంది, సాధారణంగా దానితో పాటు IgM యాంటీబాడీ టెస్ట్ కూడా చేస్తారు.
• 3వ రోజు తర్వాత: IgM యాంటీబాడీ టెస్ట్‌లు ఇటీవలి ఇన్‌ఫెక్షన్లలో చాలావాటిని గుర్తిస్తాయి; 7వ రోజు తర్వాత ఇవే ముఖ్యమైన టెస్ట్. IgM దాదాపు 3 నెలల వరకు పాజిటివ్‌గా ఉండవచ్చు.
• NS1 లేదా PCR నెగెటివ్ వచ్చినంత మాత్రాన డెంగ్యూ లేదని చెప్పలేము, అందుకే డాక్టర్లు లక్షణాలను కూడా చూస్తారు.

ప్లేట్‌లెట్లు. కంప్లీట్ బ్లడ్ కౌంట్ (CBC) చేస్తారు, తరచుగా మళ్లీ మళ్లీ. డెంగ్యూలో ప్లేట్‌లెట్ కౌంట్ తరచుగా పడిపోతుంది. ప్లేట్‌లెట్ కౌంట్ తగ్గుతూ, అదే సమయంలో హెమటోక్రిట్ (రక్తంలో ఎర్ర కణాల వాటా) పెరగడం డాక్టర్లు గమనించే మార్పుల్లో ఒకటి. వారు చికిత్సను ప్లేట్‌లెట్ సంఖ్య ఒక్కదాన్ని బట్టి కాకుండా, రోగి ఎలా ఉన్నారనేదానితో సహా మొత్తం పరిస్థితిని చూసి నిర్ణయిస్తారు.

జ్వరానికి కారణం స్పష్టంగా తెలియనప్పుడు డాక్టర్లు మలేరియా లేదా ఇతర ఇన్‌ఫెక్షన్ల కోసం కూడా టెస్ట్ చేయవచ్చు.

డెంగ్యూకి ప్రత్యేకమైన మందు లేదు. చాలామంది ఇంట్లోనే ఇలా కోలుకుంటారు:

• వీలైనంత విశ్రాంతి
• ద్రవాలు బాగా తాగడం: నీళ్లు, లేదా ఉప్పు, చక్కెర కలిపిన పానీయాలు (ఓరల్ రీహైడ్రేషన్ సొల్యూషన్, ORS)
• జ్వరానికి, నొప్పికి పారాసిటమాల్ (అమెరికాలో అసిటమినోఫెన్ అంటారు)

ఐబుప్రోఫెన్, ఆస్పిరిన్ లేదా ఇతర వాపు తగ్గించే నొప్పి మందులు (యాంటీ-ఇన్‌ఫ్లమేటరీ పెయిన్‌కిల్లర్స్) వేసుకోకండి. డెంగ్యూలో ఇవి రక్తస్రావం ప్రమాదాన్ని పెంచవచ్చు. జలుబు, ఫ్లూ మందులను కూడా చెక్ చేయండి, ఎందుకంటే కొన్నింటిలో ఇవి ఉంటాయి. పారాసిటమాల్ ఎంత వేసుకోవాలో ప్యాకెట్‌పై ఉన్న సూచనలు పాటించండి లేదా ఫార్మసిస్ట్‌ను అడగండి; పిల్లలకైతే డాక్టర్‌ను అడగండి.

మొదటి వారంలో దోమలు మిమ్మల్ని కుట్టకుండా చూసుకోండి. ఆ సమయంలో వైరస్ మీ రక్తంలో ఉంటుంది, మిమ్మల్ని కుట్టిన దోమ దాన్ని ఇతరులకు వ్యాపింపజేయవచ్చు.

తీవ్రమైన డెంగ్యూకి ఆసుపత్రిలో చికిత్స చేస్తారు, ముఖ్యంగా జాగ్రత్తగా ద్రవాలు ఇస్తూ, దగ్గరగా పర్యవేక్షిస్తూ. బొప్పాయి ఆకుతో సహా ఏ ఇంటి చిట్కా కూడా డెంగ్యూని నయం చేస్తుందని నిరూపణ కాలేదు: ఏదైనా ప్రయత్నించే ముందు డాక్టర్‌ను అడగండి, దాని వల్ల చికిత్స ఎప్పుడూ ఆలస్యం కానివ్వకండి.

• దోమ కాటు నుంచి కాపాడుకోండి, ముఖ్యంగా పగటిపూట: పొడవాటి చేతుల బట్టలు, ప్యాంట్లు వేసుకోండి, కిటికీలకు జాలీలు పెట్టండి, పగటిపూట నిద్రపోతే దోమతెర కింద పడుకోండి.
• DEET, పికారిడిన్ (picaridin) లేదా IR3535 ఉన్న దోమల నివారణ క్రీమ్/స్ప్రే (రిపెల్లెంట్) లేబుల్‌పై చెప్పినట్టు వాడండి.
• దోమలు పెరిగే నిల్వ నీటిని తొలగించండి: నీటి పాత్రలు, బకెట్లు, పూలకుండీలు, కూలర్లను వారానికి ఒకసారి మూసి ఉంచండి, ఖాళీ చేసి శుభ్రం చేయండి.
• టీకా: కొన్ని దేశాల్లో ఒక డెంగ్యూ టీకాకు లైసెన్స్ ఉంది. డెంగ్యూ ఎక్కువగా వ్యాపించే ప్రాంతాల్లో 6 నుంచి 16 ఏళ్ల పిల్లలకు మాత్రమే దీన్ని WHO సిఫార్సు చేస్తుంది; కొన్ని దేశాలు ఇంతకు ముందు డెంగ్యూ వచ్చిన ప్రయాణికులకు కూడా ఇస్తాయి. ఇది మీకు వర్తిస్తుందో లేదో మీ డాక్టర్‌ను అడగండి.