Yırtıq (hernia) əlamətləri: qabarıqlıq, növləri və yırtığın dərhal kömək tələb etdiyini göstərən əlamətlər

Qasıqda və ya göbəkdə öskürəndə böyüyən yumşaq qabarıqlıq? Burada yırtığın adətən necə hiss olunduğunu, hansı növ ola biləcəyini və nə vaxt gözləmək olmadığını izah edirik.

Yeniləndi · Mənbələr

Qısa cavab

Yırtıq (hernia) əlamətləri hansılardır?

Əsas əlamət yumşaq qabarıqlıq və ya şişkinlikdir; ən çox qasıqda, göbəyin yanında və ya budun yuxarı hissəsində olur. Adətən öskürəndə, güc verəndə və ya ayaq üstə duranda böyüyür, uzananda isə kiçilir. Sızıltı və ya ağırlıq, aşağı dartılma hissi ola bilər. Hiatal yırtıq isə qabarıqlıq yox, zərdab (ürək yanması) verir.

Bu, sağlamlıq məlumatıdır, tibbi məsləhət deyil. Vəziyyətinizi tam bilən həkiminizdir; nəticənizi ondan soruşun.

Yan-yana müqayisə

Adi yırtıq və sıxılmış (boğulmuş) yırtıq

Yırtıqların çoxu təcili hal deyil, amma yırtıq ilişib qala və qan təchizatını itirə bilər. Hansı ilə üz-üzə olduğunuzu bu fərqlər göstərir.

Nəyə fikir verirsinizAdi yırtıqSıxılmış və ya boğulmuş yırtıq
QabarıqlıqYumşaqdır, öskürəndə, güc verəndə və ya ayaq üstə duranda böyüyürQəfildən böyüyür, bərkiyir və ya daş kimi olur, toxunanda ağrıyır
UzanandaAdətən kiçilir və ya içəri qayıdırÇöldə qalır və içəri itələmək olmur
AğrıYoxdur, ya da gəlib-gedən sızıltı və ya dartılma hissiQabarıqlıqda, onun ətrafında və ya qarında qəfil, çox şiddətli, keçməyən ağrı
Üstündəki dəriNormal görünürQızarır, tündləşir və ya rəngi dəyişir
QarnınızNormal hiss olunurŞişir və ya köp olur, ürəkbulanma və ya qusma ilə
Nəcis və qazNormaldırBağırsağınızı boşalda və ya qaz çıxara bilmirsiniz
HərarətYoxdurYüksək hərarət ola bilər
Nə etməliNövbəti bir neçə həftə ərzində həkimə gedinDərhal yerli təcili yardım nömrəsinə zəng edin və ya təcili yardım şöbəsinə gedin

Bud (femoral) yırtığı, yəni budun yuxarı hissəsində ən çox 50 yaşdan yuxarı qadınlarda rast gəlinən kiçik qabarıqlıq, sıxılmağa daha meyllidir, ona görə adətən aşkar edildikdən sonra tezliklə əməliyyat olunur.

Yırtıq əlamətləri siyahısı

Sizə aid olanları işarələyin. Kart simptomlarınızın yırtıq qabarıqlığına, hiatal yırtığa, yoxsa hər ikisinə uyğun olduğunu göstərir və gözləmək olmayan əlamətləri qeyd edir. Heç nə yadda saxlanmır və heç yerə göndərilmir.

Yırtıq əlamətləri siyahısı

11 simptomdan 0 işarələnib

Yırtıq qabarıqlığının əlamətləri0/6
Hiatal yırtığın əlamətləri0/5

Sizə aid olan hər şeyi işarələyin.

Bu siyahı simptomları həkiminiz üçün bir mənzərəyə yığır. Yırtığa diaqnoz qoya bilməz: bunu yalnız müayinə, bəzən görüntüləmə ilə birlikdə edə bilər, həm də qabarıqlığa və ya zərdaba başqa səbəblər də yol aça bilər.

Yırtıq (hernia) nədir və hansı növləri var?

Yırtıq (hernia) daxili orqanın bir hissəsinin, məsələn, bağırsağın və ya piy toxumasının onu normalda yerində saxlayan əzələdəki zəif nöqtədən və ya boşluqdan çölə çıxmasıdır. O, çox vaxt gəlib-gedən qabarıqlıq və ya şişkinlik kimi görünür.

NövüHaradaKimdə daha çox olur
Qasıq (inguinal)Qasıqda, bəzən xaya kisəsinə qədərKişilərdə: ən çox rast gəlinən növ
Bud (femoral)Budun yuxarı hissəsində, qasığın yanında50 yaşdan yuxarı qadınlarda
Göbək (umbilikal)GöbəkdəKörpələrdə, həmçinin artıq çəkisi olan və ya bir neçə dəfə hamilə olmuş böyüklərdə
Əməliyyatdan sonrakı (insizional)Köhnə əməliyyat çapığındanQarın əməliyyatı keçirmiş adamlarda
Hiatal (diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı)Daxildə, mədənin yuxarıya, döş qəfəsinə qalxdığı yerdə50 yaşdan yuxarı, hamilə və ya artıq çəkisi olan adamlarda

Qasıq yırtıqları açıq ara ilə ən çox rast gəlinən növdür: həyatı boyu kişilərin təxminən 27%-ində və qadınların 3%-ində belə yırtıq olur, kişilərdə isə qasıq yırtığı qadınlara nisbətən 8-10 dəfə daha çox rast gəlinir.

Yırtığın əlamətləri hansılardır?

Yırtıqların çoxu yumşaq qabarıqlıq və ya şişkinlik yaradır və bu qabarıqlıq:

  • öskürəndə, asqıranda, güc verəndə, ağır şey qaldıranda və ya uzun müddət ayaq üstə duranda böyüyür
  • uzananda kiçilir və ya yox olur, ya da ehtiyatla içəri itələnə bilər
  • sızıltı, göynəmə və ya ağırlıq, aşağı dartılma hissi verə bilər, ya da heç ağrımaya bilər

Növünə görə:

  • Qasıq (inguinal): qasıqda qabarıqlıq, bəzən xaya kisəsinə qədər uzanır, çox vaxt günün sonunda güclənən narahatlıqla.
  • Bud (femoral): budun yuxarı hissəsində, təxminən üzüm giləsi boyda kiçik qabarıqlıq, gəlib-gedən sızıltı və ya yeriyəndə narahatlıqla.
  • Göbək (umbilikal): göbəkdə yumşaq şişkinlik, adətən ağrısız; böyüklər öskürəndə və ya güc verəndə narahatlıq hiss edə bilər.
  • Əməliyyatdan sonrakı (insizional): köhnə əməliyyat çapığı boyunca və ya onun yanında qabarıqlıq.
  • Hiatal: qabarıqlıq olmur. Bir çox adamda heç bir simptom olmur; başqalarında zərdab (ürək yanması), turşu reflüksü, köp, gəyirmə, ürəkbulanma, udqunanda ağrı və ya çətinlik olur.

Hətta böyük yırtıq da ağrımaya bilər və ağrı onun nə qədər ciddi olduğunu göstərmir: əsas məsələ qabarıqlığın dəyişib-dəyişməməsidir.

Yırtıq nə vaxt təcili haldır?

Bəzən yırtıq ilişib qalır (inkarserasiya) və bağırsağı tıxaya bilər, ya da boğulur (strangulyasiya), yəni qan təchizatı kəsilir. Boğulmuş yırtıq həyat üçün təhlükəli ola bilər və dərhal əməliyyat tələb edir.

Yırtığınız və ya yeni qabarıqlığınız varsa və aşağıdakılar olarsa, dərhal yerli təcili yardım nömrəsinə zəng edin və ya təcili yardım şöbəsinə gedin:

  • qabarıqlıqda, onun ətrafında və ya qarında qəfil, keçməyən çox şiddətli ağrı
  • qabarıqlıq bərkiyir, daş kimi olur və ya toxunanda ağrıyır, ya da qəfildən böyüyür
  • uzananda qabarıqlığı içəri itələmək olmur
  • üstündəki dəri qızarır, tündləşir və ya rəngi dəyişir
  • ürəyiniz bulanır və ya qusursunuz, yaxud yediyiniz içinizdə qalmır
  • bağırsağınızı boşalda və ya qaz çıxara bilmirsiniz, ya da qarnınız şişib
  • yüksək hərarətiniz var və ya qəfildən çaşqınlıq yaranıb

Maşını özünüz sürməyin. Kimdənsə sizi aparmağı xahiş edin və ya təcili yardım çağırın. Bərk, ağrılı qabarıqlığı zorla içəri itələməyə çalışmayın.

Yırtığa nə səbəb olur və kimdə risk daha yüksəkdir?

Yırtıq qarının içindəki təzyiq əzələ divarındakı zəif nahiyə ilə qarşılaşanda yaranır. Zəif nahiyə anadangəlmə ola və ya yaşla əmələ gələ bilər. Riski artıran amillər:

  • ağır şey qaldırmaq, ya da çox qaldırmaq, ayaq üstə durmaq və ya yerimək tələb edən iş
  • qəbizlik səbəbindən tualetdə güc vermək
  • məsələn, siqaret çəkməkdən uzun sürən öskürək
  • artıq çəki və ya hamiləlik, xüsusən bir neçə hamiləlik
  • yaşın artması və ailədə yırtıq olması
  • qarında, o cümlədən prostatda keçirilmiş əməliyyat
  • məsələn, qaraciyər xəstəliyi səbəbindən qarında maye yığılması (assit)

Körpələrdə göbək yırtığı tez-tez olur, çünki göbək ətrafındakı əzələlər hələ bitişməyib. Bu yırtıqlar adətən 5 yaşa qədər öz-özünə bağlanır. Körpələrdə və uşaqlarda, xüsusən vaxtından əvvəl doğulanlarda daha çox rast gəlinən qasıq yırtıqlarını həkim görməlidir, çünki onlar öz-özünə bağlanmır.

Yırtığa necə diaqnoz qoyulur və necə müalicə olunur?

Diaqnoz. Həkim adətən qabarıqlığı müayinə edərək, çox vaxt siz ayaq üstə durub öskürərkən bunu müəyyən edə bilir. Aydın deyilsə, ultrasəs müayinəsi (USM), KT (CT) və ya MRT (MRI) onu göstərə bilər.

Böyüklərdə yırtıq öz-özünə keçmir, amma hamısı dərhal əməliyyat tələb etmir:

  • Az simptom verən və ya heç simptom verməyən kiçik qasıq yırtığında müntəzəm yoxlamalarla müşahidə edib gözləmək uyğun ola bilər.
  • Yırtıq ağrılıdırsa, böyüyürsə, gündəlik həyata mane olursa və ya bud (femoral) yırtığıdırsa, adətən əməliyyat tövsiyə olunur, çünki bud yırtıqlarının sıxılma ehtimalı daha yüksəkdir.

Əməliyyat. Cərrah qabarıqlığı yerinə qaytarır və zəif nöqtəni çox vaxt nazik tor (mesh) ilə bağlayır; bu, ya bir böyük kəsiklə (açıq əməliyyat), ya da bir neçə kiçik kəsiklə (laparoskopik əməliyyat) edilir. Əməliyyat adətən 30-90 dəqiqə çəkir və bir çox adam elə həmin gün evə gedir.

Sağalma. Tam sağalma adətən 4-6 həftə çəkir. İnsanların çoxu 1-2 həftədən sonra, ağır şey qaldırmaq tələb edən işdə isə 6 həftəyə qədər müddətdən sonra işə qayıdır və ən azı 4-6 həftə ağır şey qaldırmamalıdır. Nə vaxt maşın sürə biləcəyinizi cərrahınızdan soruşun. Yırtıq əməliyyatdan sonra təkrarlana bilər, ona görə verilən tövsiyələrə əməl edin.

Dəstəkləyici kəmər və ya bandaj bəzi adamlarda narahatlığı yüngülləşdirə bilər, amma yırtığı aradan qaldırmır: istifadə etməzdən əvvəl həkiminizdən soruşun.

Hiatal yırtığa nə kömək edir?

Hiatal yırtıq problem yaratmırsa, çox vaxt heç bir müalicə tələb etmir. Zərdab və ya reflüks varsa, bu dəyişikliklər çox vaxt kömək edir:

  • daha az-az, amma daha tez-tez yeyin
  • yatmazdan 3-4 saat əvvəl yeməyin
  • çarpayınızın baş tərəfini 10-20 sm qaldırın
  • artıq çəkiniz varsa arıqlayın və belinizi sıxan paltar geyinməyin
  • siqareti atın, spirtli içkini azaldın və simptomları qıcıqlandıran qidalardan çəkinin

Əczaçı qısa müddətli rahatlama üçün antasidlər (antacids) və ya alginatlar kimi dərmanlar təklif edə bilər. Onlar kömək etməsə, həkim mədə turşusunu azaldan daha güclü dərmanlar yaza bilər. Əməliyyat yalnız başqa müalicələr kömək etmədikdə və simptomlar çox şiddətli qaldıqda nəzərdən keçirilir.

Udqunmaqda çətinlik çəkirsinizsə, təkrar-təkrar qusursunuzsa, qan qusursunuzsa, səbəbsiz arıqlayırsınızsa və ya qarnın yuxarı hissəsində ağrı varsa, elə həmin gün həkimə gedin.

Yırtığın qarşısını almaq olarmı?

Yırtığın qarşısını həmişə almaq olmur, amma riski azalda və onun pisləşməsinin qarşısını ala bilərsiniz:

  • Ağır şeyi düzgün qaldırın: dizlərinizi bükün, yükü bədəninizə yaxın tutun və ağır şeylər üçün kömək istəyin.
  • Tualetdə güc verməyin: nəcis yumşaq olsun deyə bol lifli qida yeyin və kifayət qədər maye için.
  • Keçməyən və ya təkrar-təkrar qayıdan öskürəklə bağlı həkimə gedin.
  • Sağlam çəkini qoruyun və aktiv olun: həftədə təxminən 150 dəqiqə orta intensivlikli fiziki fəallıq.
  • Siqareti atın: bu, öskürəyə də, əməliyyatdan sonra sağalmağa da kömək edir.

Artıq yırtığınız varsa, əməliyyat olunana qədər hansı fəaliyyətlərin təhlükəsiz olduğunu həkiminizdən soruşun.

Həkimə nə vaxt getməli

Qəbula yazılın

  • Qasıqda, göbəkdə, budda və ya çapığın yanında yeni qabarıqlıq və ya şişkinlik görürsünüz, hətta ağrımasa belə.
  • Yırtıq qabarıqlığı böyüyür, daha çox ağrıyır və ya içəri itələmək çətinləşir: bir neçə gün ərzində həkimə gedin.
  • Budun yuxarı hissəsində kiçik qabarıqlıq, xüsusən 50 yaşdan yuxarı qadında: tezliklə həkimə gedin, çünki bud (femoral) yırtıqlarının sıxılma ehtimalı daha yüksəkdir.
  • Uşaqda 5 yaşında hələ də keçməyən göbək yırtığı, yaxud körpədə və ya uşaqda qasıqda hər hansı qabarıqlıq.
  • 3 həftədən çox davam edən, çox şiddətli olan və ya aptek dərmanları ilə yaxşılaşmayan zərdab və ya reflüks.

Yırtığı və ya yeni qabarıqlığı olan adamda bunlar varsa, dərhal təcili yardım çağırın (yerli təcili yardım nömrəsinə zəng edin)::

  • qabarıqlıqda, onun ətrafında və ya qarında qəfil, keçməyən çox şiddətli ağrı
  • bərkimiş, toxunanda ağrıyan, qızarmış və ya tündləşmiş, yaxud içəri itələnməyən qabarıqlıq
  • qusma, yaxud bağırsağı boşalda və ya qaz çıxara bilməmək
  • yüksək hərarət və ya qəfil çaşqınlıq

Yırtıqların çoxu təcili hal deyil və planlı əməliyyatla düzəldilə bilər. Sıxılmış yırtıq isə başqadır: tez əməliyyat tələb edir. Ağrının keçməsini gözləməyin, qabarıqlığı zorla içəri itələməyin və maşını özünüz sürməyin.

Qabarıqlıq tapdınız və nə olduğunu bilmirsiniz? Gəlin bunu birlikdə danışaq.

Saluvo simptomlarınızı öz sözlərinizlə, öz dilinizdə dinləyir, əvvəlcə təhlükə əlamətlərini yoxlayır və hansı həkimə, nə qədər tez getməli olduğunuzu deyir. Cərrahınız üçün suallar hazırlamağa da kömək edə bilər.

Simptomlarım barədə soruş

Başlamaq pulsuzdur. Nə hiss etdiyinizi öz sözlərinizlə, öz dilinizdə yazın.

Tez-tez verilən suallar

  • Adətən görə və ya əllə hiss edə biləcəyiniz yumşaq qabarıqlıq kimi, çox vaxt qasıqda və ya göbəkdə. Öskürəndə, güc verəndə və ya ayaq üstə duranda böyüyür, uzananda kiçilir. Bəziləri sızıltı, göynəmə və ya ağırlıq, aşağı dartılma hissi duyur, bəziləri isə heç nə hiss etmir.

  • Qadınlarda da eyni növ qabarıqlıqlar olur, amma bud (femoral) və göbək (umbilikal) yırtıqları qadınlarda nisbətən daha çox rast gəlinir. Bud yırtığı budun yuxarı hissəsində kiçik qabarıqlıqdır, çox vaxt 50 yaşdan yuxarı qadınlarda olur və sıxılma ehtimalı daha yüksəkdir, ona görə onu tezliklə həkim yoxlamalıdır.

  • Ən çox qasıq (inguinal) yırtığı: qasıqda, xaya kisəsinə qədər uzana bilən qabarıqlıq; uzun müddət ayaq üstə durduqdan, ağır şey qaldırdıqdan sonra və ya günün sonunda güclənən sızıltı və ya ağırlıq hissi ilə. Kişilərin təxminən 27%-ində həyatın hansısa dövründə qasıq yırtığı olur.

  • Böyüklərdə yox: əzələdəki zəif nöqtə qalır. Az simptom verən və ya heç simptom verməyən kiçik yırtıqları bəzən əməliyyat etmək əvəzinə müşahidə etmək olar. Körpələrdə göbək yırtıqları adətən 5 yaşa qədər öz-özünə bağlanır.

  • Adətən dərhal yox, amma o, sıxıla (boğula) və qan təchizatını itirə bilər, bu isə təcili haldır. Qəfil çox şiddətli ağrı, bərkiyən, toxunanda ağrıyan, rəngi dəyişən və ya içəri qayıtmayan qabarıqlıq, qusma, yaxud bağırsağı boşalda və ya qaz çıxara bilməmək dərhal təcili yardım tələb edir.

  • Xeyr. Az simptom verən kiçik qasıq yırtığı müntəzəm yoxlamalarla müşahidə oluna bilər, hiatal yırtıq isə çox vaxt həyat tərzində dəyişikliklər və dərmanlarla idarə olunur. Əməliyyat adətən ağrılı və ya böyüyən yırtıqlarda, həmçinin bud (femoral) yırtıqlarında tövsiyə olunur, çünki onların sıxılma ehtimalı daha yüksəkdir.

  • Tam sağalma adətən 4-6 həftə çəkir. İnsanların çoxu 1-2 həftədən sonra, işi ağır şey qaldırmaqla bağlıdırsa, 6 həftəyə qədər müddətdən sonra işə qayıdır və ən azı 4-6 həftə ağır şey qaldırmır. Nə vaxt maşın sürə biləcəyinizi cərrahınız deyəcək.

  • Bir çox adamda heç bir əlamət olmur. Əlamətlər olanda, adətən turşu reflüksünün əlamətləri olur: zərdab (ürək yanması), qidanın və ya turşunun geri qalxması, köp, gəyirmə, ürəkbulanma, bəzən udqunanda ağrı və ya çətinlik. Udqunmaqda çətinlik, qan qusma və ya arıqlama olanda elə həmin gün həkimə getmək lazımdır.

  • Bir çox yırtıq uzananda öz-özünə içəri qayıdır və həkim onu ehtiyatla necə yerinə qaytarmağı sizə göstərə bilər. Bərk, ağrılı və ya rəngi dəyişmiş qabarıqlığı heç vaxt zorla itələməyin: bu, sıxılmış yırtıq ola bilər və təcili yardım tələb edir.

  • Ağır şey qaldırmaq və güc vermək qarının içində təzyiqi artırır və toxumanı zəif nöqtədən çölə itələyə bilər, ona görə yırtığa yol aça və ya mövcud yırtığı böyüdə bilər. Dizlərinizi büküb yükü bədəninizə yaxın tutaraq qaldırın, ağır şeylər üçün kömək istəyin və artıq yırtığınız varsa, hansı fəaliyyətlərin təhlükəsiz olduğunu həkiminizdən soruşun.

  • Dəstəkləyici kəmər və ya bandaj bəzi adamlarda narahatlığı yüngülləşdirə bilər, amma zəif nöqtəni bərpa etmir və yırtığın sıxılmasının qarşısını almır. İstifadə etməzdən əvvəl həkiminizdən soruşun və onun üzündən böyüyən və ya ağrıyan yırtığı yoxlatmağı gecikdirməyin.

  • Adətən həkim qabarıqlığı müayinə edir, çox vaxt siz ayaq üstə durub öskürərkən. Aydın deyilsə, ultrasəs müayinəsi (USM), KT (CT) və ya MRT (MRI) bunu təsdiqləyə bilər. Hiatal yırtıq bəzən zərdab və ya udqunma problemləri üçün aparılan müayinələr zamanı tapılır.

Bloq

Mənbələr

  1. NHS: Hernia
  2. NHS: Inguinal hernia repair
  3. NHS: Femoral hernia repair
  4. NHS: Umbilical hernia repair
  5. NHS: Hiatus hernia
  6. NIDDK: Inguinal hernia
  7. MedlinePlus: Hernia

Yeniləndi . Bu, sağlamlıq məlumatıdır, tibbi məsləhət deyil. Vəziyyətinizi tam bilən həkiminizdir; nəticənizi ondan soruşun.