Որովայնային տիֆի ախտանիշներ՝ ջերմության ընթացքը, վտանգի նշանները և որ անալիզին վստահել

Որովայնային տիֆը վարակ է, որն առաջացնում է Salmonella Typhi մանրէն։ Այն տարածվում է մանրէով աղտոտված սննդի կամ ջրի միջոցով, սովորաբար հիվանդ կամ մանրէակիր մարդու կղանքից։ Կուլ տալուց հետո մանրէները բազմանում են և անցնում արյան մեջ։

Այն տարածված է այնտեղ, որտեղ մաքուր ջուրը և սանիտարական պայմանները սահմանափակ են՝ Ասիայի, Աֆրիկայի, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի որոշ մասերում։ Ըստ գնահատումների՝ ամեն տարի որովայնային տիֆով հիվանդանում է մոտ 9 միլիոն մարդ, և մահանում է մոտ 110 000-ը։

Պարատիֆը նման հիվանդություն է, որն առաջացնում է Salmonella Paratyphi մանրէն, և դրա համար անալիզները և բուժումը գրեթե նույնն են։

Մանրէակիրներ․ որոշ մարդիկ ախտանիշների անցնելուց հետո էլ մանրէն պահում են իրենց օրգանիզմում, երբեմն՝ ամիսներ կամ տարիներ, և կարող են այն փոխանցել ուրիշներին՝ իրենք հիվանդ չզգալով։

Ախտանիշները սովորաբար սկսվում են վարակվելուց 6-ից 30 օր հետո, հաճախ՝ աստիճանաբար․

• ջերմություն, որն ամեն օր մի քիչ բարձրանում է, երրորդ կամ չորրորդ օրը հասնում է 39-ից 40°C (103-ից 104°F) և տևում է 3 օրից ավելի
• գլխացավ, թուլություն և հոգնածություն
• դող և մարմնի ցավեր
• չոր հազ
• ախորժակի անկում, սրտխառնոց
• որովայնի ցավ և փորկապություն կամ լուծ, որոնք հաճախ ի հայտ են գալիս մյուս ախտանիշներից հետո
• երբեմն՝ հարթ, բաց վարդագույն (ռոզեոլային) բծերից ցան, սովորաբար կրծքին կամ որովայնին

Առանց բուժման որովայնային տիֆը կարող է տևել մեկ ամիս կամ ավելի։ Ճիշտ հակաբիոտիկներով մարդկանց մեծ մասը լիովին ապաքինվում է։

Ծանր բարդություններ լինում են որովայնային տիֆով հոսպիտալացված մարդկանց մոտ 10-ից 15%-ի մոտ, սովորաբար հիվանդության 2-ից 3 շաբաթ անց․

• աղիքային արյունահոսություն
• աղիքի ծակում (աղիքային պերֆորացիա), որը կարող է առաջացնել որովայնամզի ծանր վարակ (պերիտոնիտ)
• շփոթվածություն կամ քնկոտություն

Անմիջապես շտապ օգնություն կանչեք, եթե կա․

• որովայնի հանկարծակի ցավ, որը շարունակում է ուժեղանալ
• սև կամ մուգ կարմիր կղանք
• արյունով փսխում կամ սուրճի մրուրի նման փսխման զանգված

Ռեցիդիվ (կրկնություն)․ մինչև 10% մարդկանց մոտ ախտանիշները կրկին ի հայտ են գալիս, սովորաբար ապաքինվելուց 1-ից 3 շաբաթ հետո։ Դիմեք ձեր բժշկին, եթե բուժումն ավարտելուց հետո ջերմությունը վերադառնում է։

Մանրէակիրներ․ բուժված մարդկանց մոտ 1-ից 4%-ը մեկ տարի անց դեռ մանրէակիր է։ Նախքան սննդի հետ, առողջապահության ոլորտում կամ փոքր երեխաների հետ աշխատանքի վերադառնալը բժիշկը կարող է ստուգել ձեր կղանքը։

• Արյան ցանքը նախընտրելի անալիզն է․ լաբորատորիան արյան նմուշից աճեցնում է մանրէները։ Մեկ ցանքը մանրէն հայտնաբերում է դեպքերի մոտ 50%-ում, ուստի բժիշկները երբեմն մեկից ավելի նմուշ են վերցնում, իդեալականը՝ նախքան հակաբիոտիկներ սկսելը։
• Ոսկրածուծի ցանքը հայտնաբերում է մոտ 80%-ը, բայց դա ինվազիվ անալիզ է և կիրառվում է միայն երբեմն։
• Կղանքի ցանքը առաջին շաբաթվա ընթացքում սովորաբար բացասական է։

Վիդալի թեստը (Widal) հուսալի չէ։ Այն լայնորեն կիրառվում է, որովհետև էժան է, բայց կարող է դրական լինել որովայնային տիֆ չունեցող մարդկանց մոտ (օրինակ՝ նախկին վարակից կամ պատվաստումից հետո) և բացասական՝ հիվանդների մոտ։ Միայն Վիդալի թեստի արդյունքով չպետք է որոշվի՝ ունեք արդյոք որովայնային տիֆ, կամ որ հակաբիոտիկն է ձեզ անհրաժեշտ։ Արագ թեստերը նույնպես այնքան էլ ճշգրիտ չեն։

Բժիշկները ստուգում են նաև արյան ընդհանուր անալիզը (CBC), իսկ այնտեղ, որտեղ դրանք տարածված են, անալիզ են անում մալարիայի և դենգեի համար։ Մեր դենգեի ուղեցույցը բացատրում է, թե ինչով է տարբերվում այդ տենդը։

Որովայնային տիֆը բուժվում է հակաբիոտիկներով, որոնք կրճատում են հիվանդության տևողությունը և նվազեցնում բարդությունների ու մահվան ռիսկը։ Թե որ հակաբիոտիկը կկիրառվի, կախված է նրանից, թե որտեղ է տեղի ունեցել վարակումը, քանի որ հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունությունն աճում է, այդ թվում կան որովայնային տիֆի՝ դեղերի մեծ մասի նկատմամբ կայուն ձևեր։ Ձեր բժիշկը կարող է անալիզներ նշանակել՝ ճիշտ հակաբիոտիկն ընտրելու համար։

• Ընդունեք հակաբիոտիկները ճիշտ այնպես, ինչպես նշանակված է, և ավարտեք կուրսը, նույնիսկ երբ ավելի լավ եք զգում։ Վաղաժամ դադարեցնելը կարող է հանգեցնել հիվանդության վերադարձին և նպաստում է կայունության տարածմանը։
• Առանց դեղատոմսի հակաբիոտիկներ մի գնեք և մի օգտագործեք նախկինից մնացածները․ սխալ հակաբիոտիկը կարող է հետաձգել ճիշտ բուժումը։
• Ջերմությունը կարող է պահպանվել բուժումն սկսելուց հետո մոտ 5 օր։ Եթե մինչ այդ այն չի իջնում, կամ ավելի վատ եք զգում, նորից դիմեք ձեր բժշկին։
• Հանգստացեք, շատ հեղուկ խմեք և կերեք փոքր, պարզ ուտեստներ, երբ կարողանում եք։ Պարացետամոլը կարող է օգնել ջերմության դեպքում․ հետևեք տուփի ցուցումներին կամ հարցրեք դեղագործին, իսկ երեխայի համար հարցրեք բժշկին։
• Ծանր որովայնային տիֆը բուժվում է հիվանդանոցում։

Պաշտպանեք ուրիշներին․ զուգարանից օգտվելուց հետո և սննդին դիպչելուց առաջ լավ լվացեք ձեռքերը օճառով, և ուրիշների համար սնունդ մի պատրաստեք, մինչև ձեր բժիշկը չասի, որ դա անվտանգ է։ Թե որ դեղը և ինչ քանակով ընդունել, որոշում է ձեր բժիշկը։

• Անվտանգ ջուր․ խմեք շշալցված կամ եռացրած ջուր, կամ ախտահանված ջուր։ Խուսափեք սառույցից, եթե այն պատրաստված չէ անվտանգ ջրից։
• Անվտանգ սնունդ․ կերեք լավ եփված և դեռ տաք սնունդ։ Խուսափեք չեռացրած կաթից։ Մրգերն ու բանջարեղենը լվացեք անվտանգ ջրով կամ ինքներդ կլպեք։
• Լվացեք ձեռքերը օճառով և ջրով, հատկապես զուգարանից հետո և ուտելուց կամ ճաշ պատրաստելուց առաջ։
• Պատվաստանյութեր․ ԱՀԿ-ն (WHO) որովայնային տիֆի դեմ կոնյուգացված պատվաստանյութ (typhoid conjugate vaccine)՝ մեկ ներարկում, խորհուրդ է տալիս 6 ամսականից բարձր երեխաներին և մեծահասակներին այն երկրներում, որտեղ որովայնային տիֆը տարածված է։ Ճանապարհորդները նույնպես կարող են պատվաստվել որովայնային տիֆի դեմ, իդեալականը՝ մեկնելուց մի քանի շաբաթ առաջ․ հարցրեք բժշկին կամ ճանապարհորդների կլինիկային, թե որ պատվաստանյութը և երբ։ Ոչ մի պատվաստանյութ լիարժեք պաշտպանություն չի տալիս, ուստի սննդի և ջրի նկատմամբ զգուշությունը դեռ կարևոր է։