టైఫాయిడ్ లక్షణాలు: జ్వరం తీరు, ప్రమాద సంకేతాలు, ఏ టెస్ట్‌ను నమ్మాలి

టైఫాయిడ్ జ్వరం అనేది Salmonella Typhi (సాల్మొనెల్లా టైఫీ) అనే బ్యాక్టీరియా వల్ల వచ్చే ఇన్‌ఫెక్షన్. ఇది ఆ బ్యాక్టీరియాతో కలుషితమైన ఆహారం లేదా నీళ్ల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది; సాధారణంగా ఈ బ్యాక్టీరియా టైఫాయిడ్ ఉన్నవారి లేదా దాన్ని మోసుకుతిరిగేవారి మలం నుంచి వస్తుంది. కడుపులోకి వెళ్లాక బ్యాక్టీరియా పెరిగి, రక్తంలోకి వ్యాపిస్తుంది.

శుభ్రమైన నీళ్లు, పారిశుధ్యం సరిగా లేని చోట్ల, అంటే ఆసియా, ఆఫ్రికా, మధ్య, దక్షిణ అమెరికాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇది ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఏటా దాదాపు 9 మిలియన్ల మంది టైఫాయిడ్‌తో జబ్బు పడతారని, సుమారు 110,000 మంది చనిపోతారని అంచనా.

పారాటైఫాయిడ్ (paratyphoid) జ్వరం కూడా ఇలాంటి జబ్బే; ఇది Salmonella Paratyphi వల్ల వస్తుంది, దీనికి కూడా దాదాపు అదే విధంగా టెస్ట్‌లు, చికిత్స చేస్తారు.

క్యారియర్లు (బ్యాక్టీరియాను మోసుకుతిరిగేవారు): కొందరిలో లక్షణాలు తగ్గిపోయిన తర్వాత కూడా బ్యాక్టీరియా శరీరంలోనే ఉండిపోతుంది, కొన్నిసార్లు నెలలు లేదా సంవత్సరాల పాటు; వారికి జబ్బుగా అనిపించకపోయినా ఇతరులకు అంటించవచ్చు.

లక్షణాలు సాధారణంగా ఇన్‌ఫెక్షన్ సోకిన 6 నుంచి 30 రోజుల తర్వాత, తరచుగా నెమ్మదిగా మొదలవుతాయి:

• రోజు రోజుకు కాస్త పెరిగే జ్వరం, మూడో లేదా నాలుగో రోజుకల్లా 39 నుంచి 40°C (103 నుంచి 104°F) చేరి, 3 రోజుల కంటే ఎక్కువ ఉంటుంది
• తలనొప్పి, నీరసం, అలసట
• చలి, ఒళ్లు నొప్పులు
• పొడి దగ్గు
• ఆకలి లేకపోవడం, వికారం
• కడుపు నొప్పి, మలబద్ధకం లేదా విరేచనాలు; ఇవి తరచుగా మిగతా లక్షణాల తర్వాత వస్తాయి
• కొన్నిసార్లు చదునైన, లేత గులాబీ రంగు (రోజ్ స్పాట్స్) మచ్చలతో దద్దుర్లు, సాధారణంగా ఛాతీ లేదా కడుపుపై

చికిత్స లేకపోతే టైఫాయిడ్ ఒక నెల లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉండవచ్చు. సరైన యాంటీబయాటిక్స్‌తో చాలామంది పూర్తిగా కోలుకుంటారు.

టైఫాయిడ్‌తో ఆసుపత్రిలో చేరినవారిలో దాదాపు 10 నుంచి 15% మందికి తీవ్రమైన సమస్యలు వస్తాయి, సాధారణంగా జబ్బు మొదలైన 2 నుంచి 3 వారాల తర్వాత:

• పేగుల్లో రక్తస్రావం
• పేగుకు రంధ్రం పడటం (ఇంటెస్టినల్ పెర్ఫొరేషన్); దీని వల్ల కడుపు లోపలి పొరకు తీవ్రమైన ఇన్‌ఫెక్షన్ (పెరిటోనైటిస్) రావచ్చు
• అయోమయం లేదా మగత

ఇవి ఉంటే ఇప్పుడే అత్యవసర సహాయం తీసుకోండి:

• అకస్మాత్తుగా వచ్చి అంతకంతకూ పెరుగుతున్న కడుపు నొప్పి
• నల్లగా లేదా ముదురు ఎరుపు రంగులో మలం
• రక్తం వాంతి చేసుకోవడం, లేదా కాఫీ పొడిలా కనిపించే వాంతి

మళ్లీ రావడం (రిలాప్స్): 10% వరకు మందికి కోలుకున్న తర్వాత లక్షణాలు మళ్లీ వస్తాయి, సాధారణంగా 1 నుంచి 3 వారాల్లో. చికిత్స పూర్తయ్యాక జ్వరం మళ్లీ వస్తే మీ డాక్టర్‌ను కలవండి.

క్యారియర్లు: చికిత్స తీసుకున్నవారిలో దాదాపు 1 నుంచి 4% మందిలో ఒక సంవత్సరం తర్వాత కూడా బ్యాక్టీరియా ఉంటుంది. ఆహారం తయారీ, ఆరోగ్య సేవలు లేదా చిన్న పిల్లలతో పనిచేసేవారు పనికి తిరిగి వెళ్లే ముందు డాక్టర్ మల పరీక్ష చేయించవచ్చు.

• బ్లడ్ కల్చర్ (blood culture) అనేది ఎక్కువగా సిఫార్సు చేసే టెస్ట్: ల్యాబ్‌లో రక్త నమూనా నుంచి బ్యాక్టీరియాను పెంచి చూస్తారు. ఒక్క కల్చర్ దాదాపు 50% కేసుల్లో బ్యాక్టీరియాను కనిపెడుతుంది, అందుకే డాక్టర్లు కొన్నిసార్లు ఒకటి కంటే ఎక్కువ నమూనాలు తీసుకుంటారు, వీలైతే యాంటీబయాటిక్స్ మొదలుపెట్టే ముందే.
• బోన్ మ్యారో కల్చర్ (bone marrow culture) దాదాపు 80% కేసుల్లో కనిపెడుతుంది, కానీ ఇది శరీరంలోకి సూది పంపి చేసే టెస్ట్ కాబట్టి కొన్నిసార్లు మాత్రమే చేస్తారు.
• స్టూల్ కల్చర్ (మల కల్చర్) మొదటి వారంలో సాధారణంగా నెగెటివ్ వస్తుంది.

వైడల్ టెస్ట్ (Widal test) నమ్మదగినది కాదు. ఇది చౌక కాబట్టి ఎక్కువగా చేస్తారు, కానీ టైఫాయిడ్ లేనివారిలో కూడా (ఉదాహరణకు ఇంతకు ముందు ఇన్‌ఫెక్షన్ వచ్చినా లేదా టీకా తీసుకున్నా) పాజిటివ్ రావచ్చు, టైఫాయిడ్ ఉన్నవారిలో నెగెటివ్ రావచ్చు. వైడల్ రిజల్ట్ ఒక్కదాన్ని బట్టి మీకు టైఫాయిడ్ ఉందో లేదో, ఏ యాంటీబయాటిక్ అవసరమో నిర్ణయించకూడదు. త్వరగా ఫలితం ఇచ్చే ర్యాపిడ్ టెస్ట్‌లు కూడా అంత ఖచ్చితమైనవి కావు.

డాక్టర్లు కంప్లీట్ బ్లడ్ కౌంట్ (CBC) కూడా చేస్తారు, మలేరియా, డెంగ్యూ ఎక్కువగా ఉండే చోట్ల వాటికి కూడా టెస్ట్ చేస్తారు. ఆ జ్వరం ఎలా వేరుగా ఉంటుందో మా డెంగ్యూ గైడ్ వివరిస్తుంది.

టైఫాయిడ్‌కు యాంటీబయాటిక్స్‌తో చికిత్స చేస్తారు; ఇవి జబ్బు ఉండే రోజులను తగ్గిస్తాయి, సమస్యలు, మరణం ప్రమాదాన్ని తగ్గిస్తాయి. ఏ యాంటీబయాటిక్ వాడాలనేది ఇన్‌ఫెక్షన్ ఎక్కడ సోకిందనే దాన్ని బట్టి ఉంటుంది, ఎందుకంటే యాంటీబయాటిక్స్‌కు నిరోధకత (రెసిస్టెన్స్) పెరుగుతోంది, చాలా మందులకు లొంగని (ఎక్స్‌టెన్సివ్‌లీ డ్రగ్-రెసిస్టెంట్) టైఫాయిడ్‌తో సహా. సరైనదాన్ని ఎంచుకోవడానికి మీ డాక్టర్ టెస్ట్‌లు చేయించవచ్చు.

• యాంటీబయాటిక్స్‌ను డాక్టర్ రాసినట్టే సరిగ్గా వేసుకోండి, కోర్సు పూర్తి చేయండి, బాగున్నట్టు అనిపించినా సరే. మధ్యలో ఆపేస్తే జబ్బు మళ్లీ రావచ్చు, రెసిస్టెన్స్ వ్యాపించడానికి దారితీస్తుంది.
• డాక్టర్ ప్రిస్క్రిప్షన్ లేకుండా యాంటీబయాటిక్స్ కొనకండి, మిగిలిపోయిన పాత మందులు వాడకండి: తప్పుడు యాంటీబయాటిక్ వల్ల సరైన చికిత్స ఆలస్యం కావచ్చు.
• చికిత్స మొదలుపెట్టిన తర్వాత దాదాపు 5 రోజుల వరకు జ్వరం ఉండవచ్చు. అప్పటికీ జ్వరం తగ్గకపోతే, లేదా మీకు ఇంకా ఎక్కువ బాగోలేకపోతే, మళ్లీ మీ డాక్టర్‌ను కలవండి.
• విశ్రాంతి తీసుకోండి, ద్రవాలు బాగా తాగండి, వీలైనప్పుడు కొద్ది కొద్దిగా, తేలికైన భోజనం తినండి. జ్వరానికి పారాసిటమాల్ సహాయపడుతుంది; ఎంత వేసుకోవాలో ప్యాకెట్‌పై ఉన్న సూచనలు పాటించండి లేదా ఫార్మసిస్ట్‌ను అడగండి; పిల్లలకైతే డాక్టర్‌ను అడగండి.
• తీవ్రమైన టైఫాయిడ్‌కు ఆసుపత్రిలో చికిత్స చేస్తారు.

ఇతరులను కాపాడండి: టాయిలెట్ వాడిన తర్వాత, ఆహారం ముట్టుకునే ముందు సబ్బుతో చేతులు బాగా కడుక్కోండి; సురక్షితమేనని మీ డాక్టర్ చెప్పే వరకు ఇతరుల కోసం వంట చేయకండి. ఏ మందు, ఎంత మోతాదు అనేది మీ డాక్టర్ నిర్ణయం.

• సురక్షితమైన నీళ్లు: సీల్ చేసిన బాటిల్ నీళ్లు, కాచి చల్లార్చిన నీళ్లు లేదా శుద్ధి చేసిన నీళ్లు తాగండి. సురక్షితమైన నీళ్లతో చేసినది అయితే తప్ప ఐస్ వాడకండి.
• సురక్షితమైన ఆహారం: బాగా ఉడికించి, ఇంకా వేడిగా ఉన్న ఆహారం తినండి. కాచని పచ్చి పాలు తాగకండి. పండ్లు, కూరగాయలను సురక్షితమైన నీళ్లతో కడగండి, లేదా తొక్క మీరే తీయండి.
• ముఖ్యంగా టాయిలెట్ వాడిన తర్వాత, తినే ముందు లేదా వంట చేసే ముందు సబ్బు, నీళ్లతో చేతులు కడుక్కోండి.
• టీకాలు: టైఫాయిడ్ ఎక్కువగా ఉండే దేశాల్లో 6 నెలల వయసు నుంచి పిల్లలకు, పెద్దలకు ఒక్క ఇంజెక్షన్‌గా ఇచ్చే టైఫాయిడ్ కాంజుగేట్ వ్యాక్సిన్ (typhoid conjugate vaccine)ను WHO సిఫార్సు చేస్తుంది. ప్రయాణికులు కూడా టైఫాయిడ్ టీకా తీసుకోవచ్చు, వీలైతే బయలుదేరడానికి కొన్ని వారాల ముందు; ఏ టీకా, ఎప్పుడు అనేది డాక్టర్‌ను లేదా ట్రావెల్ క్లినిక్‌ను అడగండి. ఏ టీకా కూడా పూర్తి రక్షణ ఇవ్వదు, కాబట్టి ఆహారం, నీళ్ల విషయంలో జాగ్రత్త ఇంకా ముఖ్యమే.