อาการนิ่วในถุงน้ำดี: อาการปวดถุงน้ำดีเฉียบพลัน สัญญาณอันตราย และการรักษาเป็นอย่างไร

ปวดใต้ชายโครงขวาขึ้นมาทันทีและปวดรุนแรงหลังกินอาหารมื้อใหญ่ใช่ไหม? มาดูว่าอาการปวดจากนิ่วในถุงน้ำดีมักเป็นอย่างไร ต่างจากกรดไหลย้อนอย่างไร และเมื่อไรต้องรีบไปรับความช่วยเหลือทันที

อัปเดต · แหล่งอ้างอิง

คำตอบสั้นๆ

อาการนิ่วในถุงน้ำดีมีอะไรบ้าง?

นิ่วในถุงน้ำดีส่วนใหญ่ไม่ทำให้เกิดอาการ เมื่อนิ่วไปอุดถุงน้ำดี จะทำให้ปวดขึ้นมาทันที ปวดรุนแรง และปวดตลอดเวลาที่ท้องส่วนบนตรงกลาง (ใต้ลิ้นปี่) หรือใต้ชายโครงขวา มักเป็นหลังกินอาหารมื้อหนักหรือตอนกลางคืน ปวดนานตั้งแต่ 30 นาทีไปจนถึงหลายชั่วโมง บางครั้งมีคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วย ถ้ามีไข้ หรือผิวและตาเหลือง ต้องรีบไปรับความช่วยเหลือโดยด่วน

ข้อมูลสุขภาพ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ แพทย์ของคุณรู้ภาพรวมทั้งหมดของคุณ ควรสอบถามแพทย์เกี่ยวกับผลตรวจของคุณ

เทียบกันชัดๆ

ปวดจากนิ่วในถุงน้ำดีกับกรดไหลย้อน: ต่างกันอย่างไร

ทั้งสองอย่างทำให้ปวดท้องส่วนบนหลังกินอาหารได้ และสับสนกันได้ง่าย ตารางนี้คือความแตกต่างที่พบบ่อย แต่แพทย์และการตรวจอัลตราซาวด์ (ultrasound) จะบอกได้อย่างแน่ชัด

สิ่งที่คุณสังเกตเห็นอาการปวดจากนิ่วในถุงน้ำดีกรดไหลย้อนหรือแสบร้อนกลางอก
ปวดตรงไหนท้องส่วนบนตรงกลาง (ใต้ลิ้นปี่) หรือใต้ชายโครงขวา อาจร้าวไปที่หลังหรือไหล่ขวาแสบร้อนหลังกระดูกหน้าอก และอาจลามขึ้นไปถึงคอ
ลักษณะการปวดปวดรุนแรง ปวดตลอด เหมือนมีอะไรบีบรัดแน่นแสบร้อน มักมีรสเปรี้ยวในปากหรือมีกรดย้อนขึ้นมา
นานแค่ไหนมักปวด 30 นาทีถึงหลายชั่วโมง แล้วจึงทุเลาลงเป็นๆ หายๆ มักเป็นช่วงสั้นกว่า
เป็นตอนไหนมักหลังกินอาหารมื้อหนักหรืออาหารมัน ตอนเย็นหรือกลางคืนหลังกินอาหาร หรือตอนนอนราบหรือก้มตัว
ยาลดกรดไม่ช่วยมักช่วยได้
คลื่นไส้อาเจียนคลื่นไส้หรืออาเจียนพบได้บ่อยพบน้อยกว่า
ควรทำอย่างไรพบแพทย์ภายในวันเดียวกันถ้าปวดนานกว่า 30 นาทีปรับพฤติกรรมและใช้ยาจากร้านขายยา พบแพทย์ถ้ากลับมาเป็นซ้ำเรื่อยๆ

อาการปวดท้องส่วนบนอาจมาจากแผลในกระเพาะอาหาร ตับอ่อนอักเสบ (pancreatitis) นิ่วในไต หรือจากหัวใจ โดยเฉพาะเมื่อมีเจ็บหน้าอกหรือหายใจลำบากร่วมด้วย อาการปวดที่รุนแรงหรือผิดปกติต้องพบแพทย์เสมอ

เช็กลิสต์อาการนิ่วในถุงน้ำดี

ติ๊กข้อที่ตรงกับคุณ การ์ดจะแสดงว่าอาการของคุณเข้ากับอาการปวดจากนิ่วในถุงน้ำดี สัญญาณของภาวะแทรกซ้อน หรือทั้งสองอย่าง และจะเตือนอาการที่รอไม่ได้ ไม่มีข้อมูลใดถูกบันทึกหรือส่งไปที่ไหน

เช็กลิสต์อาการนิ่วในถุงน้ำดี

ติ๊กแล้ว 0 จาก 11 อาการ

สัญญาณของอาการปวดจากนิ่วในถุงน้ำดี0/6
สัญญาณของภาวะแทรกซ้อน0/5

ติ๊กข้อที่ตรงกับคุณ

เช็กลิสต์นี้จัดอาการให้เป็นรูปแบบเพื่อนำไปให้แพทย์ดู แต่วินิจฉัยนิ่วในถุงน้ำดีไม่ได้ โดยทั่วไปต้องยืนยันด้วยการตรวจอัลตราซาวด์ (ultrasound) และโรคอื่นก็ทำให้ปวดแบบเดียวกันได้

นิ่วในถุงน้ำดีคืออะไร?

ถุงน้ำดี (gallbladder) เป็นถุงเล็กๆ อยู่ใต้ตับ ที่ท้องด้านขวาบน ทำหน้าที่เก็บน้ำดี (bile) ซึ่งเป็นของเหลวที่ช่วยย่อยไขมัน และบีบน้ำดีออกสู่ลำไส้หลังกินอาหาร

นิ่วในถุงน้ำดี หรือที่หลายคนเรียกว่านิ่วถุงน้ำดี คือก้อนแข็งๆ คล้ายก้อนกรวดที่เกิดขึ้นในถุงน้ำดี มักเกิดจากคอเลสเตอรอล หรือจากสารสีเหลืองที่เรียกว่าบิลิรูบิน (bilirubin) นิ่วอาจเล็กเท่าเม็ดทราย หรือใหญ่เท่าลูกกอล์ฟ

นิ่วในถุงน้ำดีพบได้บ่อยมาก ผู้ใหญ่ประมาณ 10 ถึง 15% มีนิ่วในถุงน้ำดี คนส่วนใหญ่ไม่เคยมีอาการเลย นิ่วแบบ “เงียบ” นี้มักตรวจเจอโดยบังเอิญจากการตรวจภาพ และมักไม่ต้องรักษา อาการจะเริ่มขึ้นเมื่อนิ่วไปอุดทางออกของถุงน้ำดีหรืออุดท่อน้ำดี

อาการปวดจากนิ่วในถุงน้ำดีเป็นอย่างไร?

อาการปวดจากนิ่วในถุงน้ำดี (biliary colic) มักมีลักษณะดังนี้:

  • ปวดขึ้นมาทันทีและปวดรุนแรง ที่ท้องส่วนบนตรงกลาง (ใต้ลิ้นปี่) หรือใต้ชายโครงขวา
  • ปวดตลอดเวลา ไม่ใช่ปวดเป็นพักๆ และปวดนานตั้งแต่ 30 นาทีไปจนถึงหลายชั่วโมง
  • อาจปวดร้าวไปที่หลังหรือสะบักขวา
  • คลื่นไส้หรืออาเจียน

อาการปวดมักเกิดหลังกินอาหารมื้อหนักหรืออาหารมัน และมักเป็นตอนเย็นหรือกลางคืน อาการปวดมักทุเลาลงเมื่อนิ่วเคลื่อนออกไป บางคนปวดแค่ครั้งเดียว บางคนปวดซ้ำแล้วซ้ำอีก

ในช่วงที่ไม่ปวด คนส่วนใหญ่รู้สึกสบายดี นิ่วในถุงน้ำดีเพียงอย่างเดียวมักไม่ทำให้ท้องอืดหรืออาหารไม่ย่อย

สัญญาณอันตรายของภาวะแทรกซ้อนจากนิ่วในถุงน้ำดีมีอะไรบ้าง?

ถ้านิ่วติดค้างอยู่ อาจทำให้เกิด:

  • ถุงน้ำดีอักเสบ (acute cholecystitis): ปวดใต้ชายโครงขวาที่ไม่หายไปภายในไม่กี่ชั่วโมง มีไข้สูง เหงื่อออก และเบื่ออาหาร
  • ท่อน้ำดีอุดตัน: ผิวหรือตาเหลือง (ดีซ่าน) ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด และคันตามผิวหนัง ถ้ามีการติดเชื้อในท่อน้ำดี อาจทำให้มีไข้และหนาวสั่น
  • ตับอ่อนอักเสบ (gallstone pancreatitis): ปวดท้องส่วนบนรุนแรง อาจปวดร้าวไปที่หลัง ร่วมกับอาเจียน

โทรเบอร์ฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ หรือไปห้องฉุกเฉินทันที ถ้าคุณมี:

  • ปวดท้องรุนแรงขึ้นมาทันที
  • ปวดร้าวจากท้องไปที่หลัง และอาเจียน
  • ไข้สูงมาก หรือรู้สึกร้อนๆ หนาวๆ หรือหนาวสั่น
  • ผิวเหลืองหรือตาขาวเป็นสีเหลือง

อย่าขับรถไปเอง ให้คนอื่นพาไป หรือเรียกรถพยาบาล

พบแพทย์ภายในวันเดียวกัน ถ้าคุณปวดท้องนานกว่า 30 นาที

ใครมีโอกาสเป็นนิ่วในถุงน้ำดี?

ใครก็เป็นนิ่วในถุงน้ำดีได้ แต่มีโอกาสเป็นมากขึ้นถ้าคุณ:

  • เป็นผู้หญิง โดยเฉพาะช่วงตั้งครรภ์ หรือเมื่อใช้ยาฮอร์โมน เช่น ยาเม็ดคุมกำเนิด หรือฮอร์โมนทดแทน (HRT)
  • อายุมากกว่า 40 ปี
  • น้ำหนักเกิน
  • ลดน้ำหนักเร็วเกินไป เช่น กินอาหารแคลอรีต่ำมาก หรือหลังผ่าตัดลดน้ำหนัก
  • กินอาหารที่มีไขมันและคาร์โบไฮเดรตขัดสีสูง และมีใยอาหารน้อย
  • เป็นเบาหวาน ไตรกลีเซอไรด์สูง โรคโครห์น (Crohn's disease) ตับแข็ง หรือโรคเลือด เช่น โรคโลหิตจางชนิดเม็ดเลือดแดงรูปเคียว (sickle cell disease)
  • มีคนในครอบครัวเป็นนิ่วในถุงน้ำดี

แพทย์วินิจฉัยนิ่วในถุงน้ำดีอย่างไร?

การตรวจสิ่งที่บอกได้
อัลตราซาวด์ (ultrasound)การตรวจที่ดีที่สุดในการหานิ่วในถุงน้ำดี
ตรวจเลือดสัญญาณของการติดเชื้อหรือการอักเสบ และดูว่าตับหรือตับอ่อนได้รับผลกระทบหรือไม่
MRIนิ่วที่ติดอยู่ในท่อน้ำดี
CTภาวะแทรกซ้อน แม้อาจมองไม่เห็นนิ่วบางก้อน
HIDA scanถุงน้ำดีบีบตัวขับน้ำดีออกได้ดีแค่ไหน และท่อน้ำดีอุดตันหรือไม่
ERCPการส่องกล้องผ่านทางปาก ใช้เพื่อเอานิ่วที่ติดอยู่ในท่อน้ำดีออกเป็นหลัก

การตรวจเลือดมักรวมถึงการตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) ซึ่งช่วยบอกสัญญาณของการติดเชื้อ และการตรวจค่าตับ แพทย์อาจกดใต้ชายโครงขวาขณะที่คุณหายใจเข้า เพื่อดูว่าถุงน้ำดีกดเจ็บหรือไม่

รักษานิ่วในถุงน้ำดีอย่างไร?

นิ่วแบบเงียบ ที่ไม่มีอาการ มักไม่ต้องรักษา

ถ้านิ่วทำให้ปวดหรือเกิดภาวะแทรกซ้อน การรักษาที่ใช้กันทั่วไปคือผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออก (cholecystectomy) ซึ่งเป็นการผ่าตัดที่พบบ่อยที่สุดอย่างหนึ่งในผู้ใหญ่ และมักทำด้วยการผ่าตัดผ่านกล้อง หรือผ่าตัดส่องกล้อง (laparoscopic) ผ่านแผลเล็กๆ ไม่กี่แผล หลายคนกลับบ้านได้ในวันเดียวกันหรือวันรุ่งขึ้น และกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้ในประมาณหนึ่งสัปดาห์ ส่วนการผ่าตัดแบบเปิดซึ่งมีแผลใหญ่กว่า ต้องนอนโรงพยาบาลนานกว่า และใช้เวลาพักฟื้นประมาณหนึ่งเดือน

  • ถุงน้ำดีอักเสบ: มักรักษาในโรงพยาบาลด้วยการให้น้ำเกลือและยาปฏิชีวนะ และแพทย์มักแนะนำให้ผ่าตัดภายใน 1 สัปดาห์
  • นิ่วในท่อน้ำดี: มักเอาออกด้วย ERCP ซึ่งเป็นการส่องกล้องผ่านทางปาก
  • ยาที่ค่อยๆ ละลายนิ่วคอเลสเตอรอลก้อนเล็ก ใช้น้อยมาก เพราะต้องใช้เวลาหลายเดือนหรือหลายปี และนิ่วมักกลับมาอีก

ระหว่างรอการรักษา ยาแก้ปวด เช่น พาราเซตามอล หรือไอบูโพรเฟน อาจช่วยได้ ให้อ่านฉลากบนกล่องยาหรือถามเภสัชกร และปรึกษาแพทย์ถ้าคุณตั้งครรภ์ มีโรคประจำตัว หรือใช้ยาอื่นอยู่ แพทย์อาจแนะนำให้เลี่ยงอาหารที่กระตุ้นให้ปวดด้วย

ชีวิตหลังไม่มีถุงน้ำดี ร่างกายไม่จำเป็นต้องมีถุงน้ำดี น้ำดีจะไหลลงสู่ลำไส้โดยตรงแทน บางคนอาจถ่ายอุจจาระเหลวขึ้นและบ่อยขึ้น หรือท้องอืดหลังกินอาหารบางอย่างอยู่ระยะหนึ่ง ซึ่งมักดีขึ้นเอง

ป้องกันนิ่วในถุงน้ำดีได้ไหม?

ป้องกันนิ่วในถุงน้ำดีไม่ได้เสมอไป แต่ลดความเสี่ยงได้:

  • รักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม และถ้าต้องลดน้ำหนัก ให้ค่อยๆ ลด เพราะการลดน้ำหนักแบบหักโหมและการกินอาหารแคลอรีต่ำมากจะเพิ่มความเสี่ยง
  • กินใยอาหารให้มาก เช่น ผลไม้ ผัก ถั่วต่างๆ ถั่วเลนทิล และธัญพืชไม่ขัดสี
  • เลือกไขมันที่ดีต่อสุขภาพ เช่น น้ำมันมะกอกและปลา และกินของทอด ของหวาน และคาร์โบไฮเดรตขัดสีให้น้อยลง
  • ขยับร่างกายสม่ำเสมอ

ปรึกษาแพทย์ก่อนเปลี่ยนแปลงอาหารการกินครั้งใหญ่ โดยเฉพาะถ้าคุณเคยปวดจากนิ่วในถุงน้ำดีมาแล้ว

เมื่อไรควรพบแพทย์

พบแพทย์ภายในวันนี้

  • ปวดท้องส่วนบนหรือใต้ชายโครงขวานานกว่า 30 นาที
  • ปวดท้องเป็นครั้งๆ และกลับมาปวดซ้ำอยู่เรื่อยๆ โดยเฉพาะหลังกินอาหาร
  • ปวดใต้ชายโครงขวาที่ไม่หายไปภายในไม่กี่ชั่วโมง
  • ตรวจภาพแล้วพบนิ่วในถุงน้ำดี และคุณกังวลเรื่องอาการ: นัดพบแพทย์ตามปกติเพื่อพูดคุยปรึกษา

ขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที (โทรเบอร์ฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ) ถ้ามีอาการต่อไปนี้:

  • ปวดท้องรุนแรงขึ้นมาทันที
  • ปวดร้าวจากท้องไปที่หลัง และอาเจียน
  • ไข้สูงมาก หรือรู้สึกร้อนๆ หนาวๆ หรือหนาวสั่น
  • ผิวเหลืองหรือตาขาวเป็นสีเหลือง

นิ่วในถุงน้ำดีส่วนใหญ่ไม่ก่อปัญหา และอาการปวดมักทุเลาลงภายในไม่กี่ชั่วโมง แต่นิ่วที่ติดค้างอยู่อาจทำให้เกิดการติดเชื้อหรือการอักเสบที่ต้องรีบรักษาในโรงพยาบาล อย่ารอให้อาการเหล่านี้หายไปเอง และอย่าขับรถไปเอง

ปวดใต้ชายโครงหลังกินอาหาร? มาคุยกันได้

Saluvo รับฟังอาการของคุณด้วยคำพูดและภาษาของคุณเอง ตรวจหาสัญญาณอันตรายก่อนเป็นอันดับแรก และบอกว่าควรพบแพทย์แผนกไหนและเร็วแค่ไหน มีผลอัลตราซาวด์หรือผลตรวจค่าตับอยู่แล้วใช่ไหม? Saluvo อธิบายผลให้ด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย

ถามเกี่ยวกับอาการของฉัน

เริ่มใช้ฟรี เล่าสิ่งที่คุณรู้สึกด้วยคำพูดและภาษาของคุณเอง

คำถามที่พบบ่อย

  • ปวดขึ้นมาทันที ปวดรุนแรง และปวดตลอดเวลาที่ท้องส่วนบนตรงกลาง (ใต้ลิ้นปี่) หรือใต้ชายโครงขวา บางครั้งร้าวไปที่หลังหรือสะบักขวา มักปวดนานตั้งแต่ 30 นาทีไปจนถึงหลายชั่วโมง และมักเกิดหลังกินอาหารมื้อหนักหรือตอนกลางคืน บางครั้งมีคลื่นไส้หรืออาเจียนร่วมด้วย

  • มักปวดที่ท้องด้านขวาบน ใต้ชายโครงลงมาเล็กน้อย หรือตรงกลางท้องส่วนบน (ใต้ลิ้นปี่) อาจปวดร้าวไปที่หลัง ระหว่างสะบักทั้งสองข้าง หรือไหล่ขวา

  • กรดไหลย้อนมักทำให้แสบร้อนหลังกระดูกหน้าอก มักมีรสเปรี้ยวในปาก และยาลดกรดช่วยได้ ส่วนอาการปวดจากนิ่วในถุงน้ำดีจะปวดรุนแรงและปวดตลอดที่ท้องส่วนบนหรือใต้ชายโครงขวา นาน 30 นาทีขึ้นไป และยาลดกรดไม่ช่วย การตรวจอัลตราซาวด์ (ultrasound) ช่วยให้เห็นนิ่วในถุงน้ำดีได้

  • ตัวนิ่วเองไม่ค่อยหายไป แต่นิ่วส่วนใหญ่ไม่เคยทำให้เกิดอาการและไม่ต้องรักษา อาการปวดแต่ละครั้งมักทุเลาลงเองเมื่อนิ่วเคลื่อนออกไป ถ้ายังปวดซ้ำอยู่เรื่อยๆ การรักษาที่ใช้กันทั่วไปคือผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออก

  • ขอความช่วยเหลือฉุกเฉินถ้าปวดท้องรุนแรงขึ้นมาทันที ปวดร้าวไปที่หลังร่วมกับอาเจียน มีไข้สูงมากหรือหนาวสั่น หรือผิวหรือตาเหลือง อาการเหล่านี้อาจหมายถึงถุงน้ำดีอักเสบ ตับอ่อนอักเสบ หรือท่อน้ำดีอุดตัน ถ้าปวดนานกว่า 30 นาที ให้พบแพทย์ภายในวันเดียวกัน

  • ผู้หญิง โดยเฉพาะช่วงตั้งครรภ์หรือขณะใช้ยาฮอร์โมน คนอายุมากกว่า 40 ปี คนที่น้ำหนักเกินหรือลดน้ำหนักเร็วเกินไป และคนที่เป็นเบาหวานหรือมีคนในครอบครัวเป็นนิ่วในถุงน้ำดี นิ่วในถุงน้ำดีพบได้บ่อยมาก ผู้ใหญ่ประมาณ 10 ถึง 15% มีนิ่วในถุงน้ำดี

  • อาหารมื้อหนักหรืออาหารมัน ของทอด และของหวานที่มันเยิ้ม อาจกระตุ้นให้บางคนปวด แพทย์จึงอาจแนะนำให้เลี่ยง โดยทั่วไปการกินอาหารที่มีใยอาหารมาก ไขมันที่ดีต่อสุขภาพ และคาร์โบไฮเดรตขัดสีน้อยลงจะช่วยได้ เลี่ยงการลดน้ำหนักแบบหักโหม ซึ่งทำให้มีโอกาสเกิดนิ่วในถุงน้ำดีมากขึ้น

  • ไม่ต้อง ถ้านิ่วไม่ทำให้เกิดอาการ ถ้านิ่วทำให้ปวดหรือเกิดภาวะแทรกซ้อน การรักษาที่ใช้กันทั่วไปคือผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออก ซึ่งส่วนใหญ่ทำด้วยการผ่าตัดผ่านกล้อง นิ่วที่ติดอยู่ในท่อน้ำดีมักเอาออกด้วยการส่องกล้องที่เรียกว่า ERCP

  • หลังผ่าตัดผ่านกล้อง หลายคนกลับบ้านได้ในวันเดียวกันหรือวันรุ่งขึ้น และกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้ในประมาณหนึ่งสัปดาห์ หลังผ่าตัดแบบเปิด ใช้เวลาพักฟื้นประมาณหนึ่งเดือน ศัลยแพทย์จะบอกคุณว่าเมื่อไรจึงขับรถและยกของได้

  • ได้ น้ำดีจะไหลจากตับลงสู่ลำไส้โดยตรงแทน บางคนอาจถ่ายอุจจาระเหลวขึ้นและบ่อยขึ้น หรือท้องอืดหลังกินอาหารบางอย่างอยู่ระยะหนึ่งหลังผ่าตัด ซึ่งมักดีขึ้นเอง ถ้าไม่ดีขึ้น ให้ปรึกษาแพทย์

  • ได้ ถ้านิ่วไปอุดท่อน้ำดี น้ำดีจะไหลย้อนกลับเข้าสู่กระแสเลือด ทำให้ผิวและตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระสีซีด และคัน ภาวะนี้ต้องขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน โดยเฉพาะถ้ามีไข้หรือหนาวสั่น ซึ่งอาจหมายถึงการติดเชื้อ

  • การตรวจอัลตราซาวด์ (ultrasound) ช่องท้องเป็นการตรวจที่ดีที่สุดในการหานิ่วในถุงน้ำดี การตรวจเลือดบอกสัญญาณของการติดเชื้อ และดูว่าตับหรือตับอ่อนได้รับผลกระทบหรือไม่ ส่วนการตรวจ MRI ช่วยหานิ่วที่ติดอยู่ในท่อน้ำดีได้

การตรวจที่ช่วยได้

บล็อก

แหล่งอ้างอิง

  1. NHS: Gallstones
  2. NHS: Acute cholecystitis
  3. NIDDK: Definition and facts for gallstones
  4. NIDDK: Symptoms and causes of gallstones
  5. NIDDK: Diagnosis of gallstones
  6. NIDDK: Treatment for gallstones
  7. NIDDK: Eating, diet and nutrition for gallstones
  8. MedlinePlus: Gallstones

อัปเดต . ข้อมูลสุขภาพ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ แพทย์ของคุณรู้ภาพรวมทั้งหมดของคุณ ควรสอบถามแพทย์เกี่ยวกับผลตรวจของคุณ