Sintomas sa sakit sa kidney: mga timailhan sa kadaot sa kidney, ug ang mga test nga makakita niini

Aduna kay duha ka kidney, matag usa mga gidak-on sa kumo, ubos sa imong gusok sa matag kilid sa dugokan. Matag minuto, sala-on niini ang imong dugo, kuhaon ang basura ug sobra nga tubig ingon nga ihi. Gibalanse usab niini ang imong mga asin ug mineral, makatabang sa pagkontrol sa presyon sa dugo, makatabang sa paghimo og pula nga selula sa dugo ug mopalig-on sa bukog.

Ang chronic kidney disease (CKD) nagpasabot nga nadaot ang kidney ug dili na kaayo makasala sama sa angay, sulod sa tulo ka bulan o labaw pa. Kasagaran kini, ilabi na samtang nagkatigulang, ug mas kasagaran sa mga tawo nga taga-South Asia o itom ang kagikan.

Daghan kaayo ang sobra nga kapasidad sa kidney, mao nga daghan ang mawala sa ilang trabaho una pa nimo kini mabati. Matod sa National Kidney Foundation, mga 1 lang sa matag 10 ka tawo nga adunay CKD ang nahibalo nga aduna sila niini. Mao kana nga ang mga test, dili ang sintomas, ang kasagarang paagi aron makit-an ang sakit sa kidney.

Sa sinugdanan: kasagaran walay bisan unsa. Ang unang timailhan kasagaran usa ka routine nga blood test o urine test nga gihimo para sa laing rason. Ang uban makamatikod og bulahon nga ihi, hubag nga mata o mas kanunay moihi sa gabii, nga mahimong sayo nga timailhan nga adunay protina nga nagtulo o nga dili na kaayo makapalapot sa ihi ang kidney.

Sa ulahi, samtang mokunhod ang trabaho sa kidney:

• Timailhan sa tubig: hubag nga buolbuol, tiil o kamot, hubag nga mata, kulang sa ginhawa
• Timailhan sa ihi: mas kanunay moihi, ilabi na sa gabii, dugo sa ihi, bulahon nga ihi
• Timailhan sa natipon nga basura: kapoy, katol o uga nga panit, walay gana mokaon ug pagniwang, kasukaon, kalambre sa kaunoran, lisod makatulog, lisod mag-concentrate, sakit sa ulo
• Sa lalaki: problema sa erection. Sa babaye: ang regla mahimong dili regular o mohunong sa grabe na nga sakit.

Kung mapakyas na ang kidney (stage 5): mas mograbe kini nga mga sintomas, ug mahimong kinahanglan na ang dialysis o kidney transplant. Matod sa mga numero sa NHS, mahitabo lang kini sa mga 2 sa matag 100 ka tawo nga adunay CKD; kadaghanan makontrol kini pinaagi sa tambal ug regular nga check-up.

Lahi ang acute kidney injury (AKI): motungha kini sulod sa pipila ka oras o adlaw, kasagaran samtang adunay laing sakit. Ang mga timailhan naglakip sa mas gamay kaayo nga ihi kaysa naandan, uhawon kaayo, kasukaon o pagsuka, hubag nga bitiis, kalibog o katulgon, ug kulang sa ginhawa kung maghigda. Ang AKI kinahanglan og doktor sa samang adlaw.

Kasagaran dili. Ang chronic kidney disease halos kanunay walay kasakit, ug usa kini sa mga rason nga dili kini mamatikdan.

Ang kasakit gikan sa kidney mabati sa kilid o likod, ubos lang sa gusok, ug kasagaran lahi ang hinungdan:

• Impeksyon sa kidney: sakit sa kilid o likod uban ang hilanat, pagkurog, kasukaon, ug kasagaran hapdos sa pag-ihi. Kinahanglan kini og doktor sa samang adlaw.
• Bato sa kidney: grabe, morag gilubag nga kasakit nga mobalik-balik, gikan sa likod o kilid paingon sa singit, usahay uban ang dugo sa ihi.

Kadaghanan sa sakit sa ubos nga bahin sa likod gikan sa kaunoran ug lutahan, dili sa kidney. Ang sakit sa likod lang, nga walay hilanat ug walay kausaban sa imong ihi, talagsa ra nga problema sa kidney.

• Diabetes: ang taas nga blood sugar modaot sa gagmayng salaan sa kidney. Usa kini sa duha ka labing kasagarang hinungdan.
• High blood pressure: mobug-at sa gagmayng ugat sa dugo sa kidney. Kini ang laing labing kasagarang hinungdan, ug ang sakit sa kidney makapataas pa gyud sa presyon sa dugo.
• Sakit sa kasingkasing ug taas nga cholesterol, nga moapektar sa mga ugat nga modala og dugo sa kidney.
• Paghubag sa kidney (glomerulonephritis), balik-balik nga impeksyon sa kidney ug mga kondisyon nga napanunod sama sa polycystic kidney disease.
• Babag sa agianan sa ihi, sama sa bato sa kidney nga balik-balik o nagdako nga prostate.
• Dugay nga paggamit sa pipila ka tambal, sama sa kanunay nga pag-inom og anti-inflammatory nga pain reliever (NSAIDs sama sa ibuprofen o diclofenac) ug lithium. Ayaw undanga ang gireseta nga tambal tungod niini: pangutan-a ang imong doktor kung kinahanglan ba nimo og kidney test.
• Kanhi nga acute kidney injury, nga mahimong mobilin og dugay nga kadaot.

Tungod kay hilom ang sayo nga sakit sa kidney, ang mga tawo nga mas taas og risgo gitambagan nga magpa-test kanunay bisan maayo ang pamati:

• Diabetes: kidney check kada tuig
• High blood pressure o sakit sa kasingkasing
• Kaliwat nga adunay kidney failure o napanunod nga sakit sa kidney
• Kanhi nga acute kidney injury, bato sa kidney nga balik-balik, nagdako nga prostate o lupus
• Dugay nga tambal nga makaapektar sa kidney, sama sa lithium o kanunay nga NSAID nga pain reliever
• Labaw sa 60 ang edad, ug mga tawo nga taga-South Asia o itom ang kagikan, nga mas taas og risgo
• Protina o dugo nga nakit-an sa ihi kaniadto, nga walay nahibal-ang hinungdan

Pangutan-a ang imong doktor kung kada kanus-a ka angay magpa-test.

Duha ka simple nga test ang makakita sa kadaghanan sa sakit sa kidney, kasagaran dugay pa una motungha ang sintomas:

• Blood test sa creatinine, usa ka basura sa lawas nga ginalimpyohan sa imong kidney. Himoon kini sa lab nga eGFR (estimated glomerular filtration rate), nga nagpakita kung pila ka dugo ang masala sa imong kidney matag minuto. Ang eGFR nga ubos sa 60 sulod sa tulo ka bulan o labaw pa nagpasabot og CKD, ug ang ubos sa 15 nagpasabot og kidney failure. Ang among giya sa creatinine nagpasabot sa mga numero ug stage, uban ang calculator.
• Urine test sa albumin, usa ka protina nga ginabilin sa himsog nga kidney sa dugo. Ang albumin-to-creatinine ratio (ACR) nagpakita kung pila ang nagtulo.

Ang mga report naggamit og bisan asa nga unit, mao nga tan-awa kung unsa ang naka-imprenta sa imo. Ang taas nga resulta kasagaran ginabalik aron mapamatud-an, kay ang ehersisyo, impeksyon o regla makapataas niini sa makadiyot.

Mahimo usab mohimo ang doktor og urine dipstick para sa dugo ug protina, ultrasound aron tan-awon ang kidney, ug ubang blood test sama sa potassium ug complete blood count (CBC), kay ang sakit sa kidney mahimong hinungdan sa anemia.

Walay kaayohan ang chronic kidney disease, apan ang pagtambal makapahinay niini ug mopanalipod sa kasingkasing, ug mas sayo kini masugdan, mas maayo.

• Pagkontrol sa presyon sa dugo ang pinakaimportante nga lakang. Kasagaran mogamit ang doktor og mga tambal nga mopanalipod usab sa kidney; ang imong doktor ang mohukom kung unsa ug pila.
• Pagkontrol sa blood sugar kung aduna kay diabetes. Ang pipila ka tambal sa diabetes makatabang usab sa kidney nga magpadayon og trabaho sa mas dugay.
• Mga tambal nga mopaubos sa cholesterol ug mopanalipod sa kasingkasing, kay ang CKD mopataas sa risgo sa heart attack ug stroke.
• Pangutana una mogamit og bisan unsang bag-ong tambal, pain reliever, supplement o herbal, lakip ang tradisyonal nga tambal: ang uban makadaot sa kidney, ug daghang tambal kinahanglan og lahi nga dosis kung mas gamay na ang masala sa kidney. Sultihi ang matag doktor ug pharmacist sa imong eGFR.
• Ayaw pagsigarilyo, padayon nga maglihok, tinguhaa ang himsog nga timbang ug kunhori ang asin. Ang dietitian makatambag bahin sa protina, potassium ug phosphate kung ubos ang imong kidney function.
• Pag-inom og igo nga tubig aron luspad ang kolor sa imong ihi, gawas kung gisultihan ka sa imong doktor nga limitahan ang tubig.
• Ayaw laktawi ang imong check-up. Ang balik-balik nga blood test ug urine test magpakita kung epektibo ba ang pagtambal.

Kung mapakyas ang kidney, ang dialysis o kidney transplant ang mopuli sa ilang trabaho. Ang imong kidney team mohisgot niini dugay pa una nimo kini kinahanglanon.