Λιπιδαιμικό προφίλ: φυσιολογικές τιμές χοληστερίνης, HDL, LDL και τριγλυκεριδίων

Το λιπιδαιμικό προφίλ (λέγεται και λιπίδια αίματος ή απλώς εξέταση χοληστερίνης) μετρά τα λίπη του αίματος που έχουν σημασία για την καρδιά και τα αγγεία σας:

• Ολική χοληστερίνη (στα αποτελέσματα και «χοληστερίνη»): όλη μαζί
• LDL χοληστερίνη: η «κακή», που συσσωρεύεται μέσα στα τοιχώματα των αρτηριών ως πλάκα
• HDL χοληστερίνη: η «καλή», που μεταφέρει την περίσσεια χοληστερίνης πίσω στο ήπαρ
• Τριγλυκερίδια: λίπη από το φαγητό και το αλκοόλ που αποθηκεύονται για ενέργεια
• Συχνά VLDL, non-HDL χοληστερίνη και ο λόγος ολικής προς HDL, που υπολογίζονται από τα υπόλοιπα

Η χοληστερίνη δεν είναι κακή από μόνη της: ο οργανισμός τη χρειάζεται για τα κύτταρα και τις ορμόνες. Το πρόβλημα είναι η πολλή LDL για πολύ καιρό, που στενεύει τις αρτηρίες και αυξάνει την πιθανότητα για έμφραγμα και εγκεφαλικό. Αυτός ο κίνδυνος χτίζεται σιωπηλά για χρόνια, γι' αυτό η εξέταση μετρά ακόμη κι όταν νιώθετε καλά.

Η LDL («κακή») χοληστερίνη είναι ο αριθμός που οι γιατροί προσέχουν περισσότερο. Όσο πιο χαμηλή η LDL, τόσο πιο χαμηλός ο κίνδυνος, και για τους περισσότερους δεν υπάρχει επίπεδο «υπερβολικά χαμηλό». Αν έχετε ήδη καρδιοπάθεια, διαβήτη ή άλλους ισχυρούς παράγοντες κινδύνου, οι γιατροί συνήθως στοχεύουν κάτω από 70 mg/dL (1,8 mmol/L), και κάποιες οδηγίες πάνε κάτω από 55 για τον πιο υψηλό κίνδυνο.

Η HDL («καλή») χοληστερίνη βοηθά να καθαρίζει η χοληστερίνη από τις αρτηρίες. Η χαμηλή HDL (κάτω από 40 στους άνδρες, κάτω από 50 στις γυναίκες) προσθέτει κίνδυνο και συχνά συνδυάζεται με υψηλά τριγλυκερίδια, περιττά κιλά, κάπνισμα ή αδράνεια. Η αύξηση της HDL με χάπια δεν έχει αποδειχθεί ότι προστατεύει την καρδιά· οι αλλαγές στον τρόπο ζωής που την ανεβάζουν βοηθούν.

Η VLDL μεταφέρει τριγλυκερίδια. Τα εργαστήρια συνήθως την υπολογίζουν ως τριγλυκερίδια διά 5 (σε mg/dL), οπότε υψηλή VLDL σημαίνει κυρίως υψηλά τριγλυκερίδια.

Η non-HDL χοληστερίνη (ολική μείον HDL) αθροίζει κάθε είδος χοληστερίνης που μπορεί να φράξει τις αρτηρίες. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν τα τριγλυκερίδια είναι υψηλά ή η εξέταση δεν έγινε νηστικοί.

Σχεδόν ποτέ. Η υψηλή χοληστερίνη δεν πονά και συνήθως δεν δίνει κανένα σημάδι, μέχρι να στενέψει μια αρτηρία τόσο ώστε να προκαλέσει πόνο στο στήθος, έμφραγμα ή εγκεφαλικό. Γι' αυτό η εξέταση αίματος είναι ο μόνος τρόπος να το ξέρετε.

Σπάνια ορατά σημάδια, κυρίως σε όσους έχουν πολύ υψηλή κληρονομική χοληστερίνη, είναι κιτρινωπές εναποθέσεις στα βλέφαρα (ξανθέλασμα) ή πάνω στους τένοντες, και ένας ανοιχτόχρωμος δακτύλιος γύρω από το χρωματιστό μέρος του ματιού πριν από τα 45. Αν τα προσέξετε, ζητήστε από τον γιατρό σας λιπιδαιμικό προφίλ.

Η υψηλή LDL ή ολική χοληστερίνη οφείλεται πιο συχνά σε συνδυασμό γονιδίων και τρόπου ζωής: φαγητό πλούσιο σε κορεσμένα και τρανς λιπαρά, περιττά κιλά, λίγη κίνηση και κάπνισμα. Μπορεί να ανέβει και από υποθυρεοειδισμό, νόσο των νεφρών, κάποια φάρμακα και την εγκυμοσύνη. LDL 190 mg/dL ή πάνω, ιδίως με οικογενειακό ιστορικό πρώιμων εμφραγμάτων, παραπέμπει σε οικογενή υπερχοληστερολαιμία, μια κληρονομική πάθηση που χρειάζεται θεραπεία και έλεγχο των στενών συγγενών.

Τα υψηλά τριγλυκερίδια συνήθως συνδέονται με περιττά κιλά, διαβήτη τύπου 2 ή υψηλό σάκχαρο, τακτικό αλκοόλ, ζαχαρούχα ροφήματα και επεξεργασμένους υδατάνθρακες, υποθυρεοειδισμό ή νόσο των νεφρών. Πολύ υψηλά τριγλυκερίδια, 500 mg/dL ή πάνω, αυξάνουν τον κίνδυνο για παγκρεατίτιδα, μια επώδυνη φλεγμονή του παγκρέατος, και χρειάζονται γρήγορη θεραπεία.

Οι γιατροί δεν κρίνουν τη χοληστερίνη μόνη της. Τη συνδυάζουν με την ηλικία, την πίεση, το σάκχαρο, το κάπνισμα και το οικογενειακό ιστορικό σας για να εκτιμήσουν τον κίνδυνο 10ετίας, και αποφασίζουν τη θεραπεία με βάση αυτόν.

• Είναι ένα μικρό δείγμα αίματος από φλέβα ή, μερικές φορές, τρύπημα στο δάχτυλο.
• Νηστεία: πολλές οδηγίες δέχονται πλέον εξέταση χωρίς νηστεία για τον τακτικό έλεγχο. Ο γιατρός ή το εργαστήριο μπορεί πάντως να σας ζητήσει νηστεία 9 έως 12 ωρών (το νερό επιτρέπεται), ιδίως αν τα τριγλυκερίδιά σας ήταν υψηλά στο παρελθόν ή αν γίνονται την ίδια ώρα άλλες εξετάσεις νηστείας.
• Αποφύγετε το αλκοόλ για 24 ώρες και ένα ασυνήθιστα βαρύ, λιπαρό γεύμα το προηγούμενο βράδυ.
• Πάρτε τα συνηθισμένα φάρμακά σας εκτός αν σας πουν αλλιώς, και ενημερώστε το εργαστήριο γι' αυτά.
• Μια πρόσφατη ασθένεια, ένα χειρουργείο ή μεγάλη αλλαγή στο βάρος μπορούν να αλλάξουν τα αποτελέσματα για μερικές εβδομάδες.

• Υγιείς ενήλικες: κάθε 4 έως 6 χρόνια από περίπου τα 20, πιο συχνά αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου.
• Διαβήτης, υπέρταση, κάπνισμα, οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιοπάθειας ή περιττά κιλά: συνήθως κάθε χρόνο ή όπως σας πει ο γιατρός.
• Παιδιά: μία φορά μεταξύ 9 και 11 ετών και ξανά μεταξύ 17 και 21, νωρίτερα αν η υψηλή χοληστερίνη υπάρχει στην οικογένεια.
• Μετά την έναρξη ή αλλαγή φαρμάκου για τη χοληστερίνη: περίπου 4 έως 12 εβδομάδες μετά και στη συνέχεια κάθε 3 έως 12 μήνες.

• Φάτε περισσότερες διαλυτές φυτικές ίνες: βρώμη, κριθάρι, φασόλια, φακές, μήλα και ψύλλιο βοηθούν να πέσει η LDL.
• Αλλάξτε τα κορεσμένα λιπαρά με ακόρεστα: λιγότερο βούτυρο, βούτυρο γκι (ghee), λιπαρό κόκκινο κρέας και πλήρη γαλακτοκομικά· περισσότερο ελαιόλαδο ή άλλα φυτικά έλαια, ξηρούς καρπούς, σπόρους και ψάρι.
• Κόψτε τα τρανς λιπαρά και τους επεξεργασμένους υδατάνθρακες: τηγανητά σνακ, προϊόντα αρτοποιίας, γλυκά, λευκό ψωμί και ζαχαρούχα ροφήματα ανεβάζουν την LDL και τα τριγλυκερίδια.
• Κινηθείτε τις περισσότερες μέρες: περίπου 150 λεπτά την εβδομάδα έντονης δραστηριότητας ρίχνουν τα τριγλυκερίδια και ανεβάζουν την HDL.
• Χάστε λίγο βάρος αν έχετε περιττά κιλά, κόψτε το κάπνισμα και περιορίστε το αλκοόλ, που ανεβάζει τα τριγλυκερίδια.
• Τα φάρμακα για τη χοληστερίνη τα αποφασίζει ο γιατρός σας. Οι στατίνες και άλλα φάρμακα προλαμβάνουν εμφράγματα και εγκεφαλικά σε πολλούς ανθρώπους. Ποτέ μην τα ξεκινάτε, σταματάτε ή αλλάζετε μόνοι σας, και πείτε στον γιατρό σας για οποιονδήποτε μυϊκό πόνο ή άλλη παρενέργεια.