علائم فتق: توده، انواع فتق و نشانه‌هایی که یعنی فتق همین حالا به کمک نیاز دارد

توده‌ای نرم در کشاله ران یا ناف که با سرفه بزرگ‌تر می‌شود؟ اینجا می‌خوانید فتق معمولاً چه حسی دارد، ممکن است از کدام نوع باشد و چه زمانی نمی‌شود منتظر ماند.

به‌روزرسانی · منابع

پاسخ کوتاه

علائم فتق چیست؟

علامت اصلی فتق یک توده یا برآمدگی نرم است، بیشتر در کشاله ران، نزدیک ناف یا بالای ران. این توده معمولاً با سرفه، زور زدن یا ایستادن بزرگ‌تر و با دراز کشیدن کوچک‌تر می‌شود. ممکن است درد مبهم یا احساس سنگینی و کشیدگی هم داشته باشید. فتق هیاتال به‌جای توده، باعث سوزش سر دل می‌شود.

اطلاعات سلامت است، نه توصیه پزشکی. پزشکتان شرایط کامل شما را می‌داند؛ درباره جوابتان از او بپرسید.

مقایسه کنار هم

فتق معمولی یا فتق گیرافتاده (اختناقی)

بیشتر فتق‌ها اورژانسی نیستند، اما فتق ممکن است گیر بیفتد و خون‌رسانی‌اش قطع شود. این تفاوت‌ها به شما نشان می‌دهند با کدام روبه‌رو هستید.

چیزی که متوجه می‌شویدفتق معمولیفتق گیرافتاده یا اختناقی
تودهنرم است و با سرفه، زور زدن یا ایستادن بزرگ‌تر می‌شودناگهان بزرگ‌تر، سفت یا سخت، و با لمس دردناک می‌شود
دراز کشیدنمعمولاً کوچک‌تر می‌شود یا به داخل برمی‌گرددبیرون می‌ماند و نمی‌شود آن را به داخل برگرداند
دردبدون درد، یا درد مبهم یا احساس کشیدگی که می‌آید و می‌روددرد ناگهانی و خیلی شدید در توده یا اطراف آن یا در شکم که برطرف نمی‌شود
پوست روی تودهطبیعی به نظر می‌رسدقرمز، تیره‌تر یا به رنگ دیگری درآمده
شکمطبیعی استمتورم یا نفخ‌کرده، همراه با حالت تهوع یا استفراغ
مدفوع و گازطبیعینمی‌توانید مدفوع یا گاز (باد) دفع کنید
تبنهممکن است تب بالا داشته باشید
چه باید کردظرف چند هفته آینده به پزشک مراجعه کنیدهمین حالا با شماره اورژانس محل خود تماس بگیرید یا به بخش اورژانس بروید

فتق فمورال (فتق ران)، توده‌ای کوچک در بالای ران که بیشتر در زنان بالای 50 سال دیده می‌شود، بیشتر احتمال دارد گیر بیفتد، برای همین معمولاً کمی بعد از تشخیص ترمیم می‌شود.

چک‌لیست علائم فتق

مواردی را که درباره شما درست است علامت بزنید. کارت نشان می‌دهد علائمتان با توده فتق، فتق هیاتال یا هر دو جور درمی‌آید، و نشانه‌هایی را که نمی‌شود منتظرشان ماند مشخص می‌کند. هیچ چیزی ذخیره یا به جایی فرستاده نمی‌شود.

چک‌لیست علائم فتق

0 از 11 علامت انتخاب شده

نشانه‌های توده فتق0/6
نشانه‌های فتق هیاتال0/5

هر موردی را که درباره شما درست است علامت بزنید.

این چک‌لیست علائم را به شکل الگویی برای پزشکتان مرتب می‌کند. نمی‌تواند فتق را تشخیص دهد: فقط معاینه، گاهی همراه با تصویربرداری، می‌تواند، و چیزهای دیگری هم ممکن است باعث توده یا سوزش سر دل شوند.

فتق چیست و چه انواعی دارد؟

فتق (که به فتق کشاله ران در زبان عامیانه «بادفتق» هم می‌گویند) یعنی بخشی از یک عضو داخلی، مثل روده یا بافت چربی، از یک نقطه ضعیف یا شکاف در عضله‌ای که معمولاً آن را سر جایش نگه می‌دارد بیرون بزند. به شکل توده یا برآمدگی‌ای دیده می‌شود که اغلب می‌آید و می‌رود.

نوعکجابیشتر در چه کسانی
اینگوینال (فتق کشاله ران)کشاله ران، گاهی تا داخل کیسه بیضهمردان: شایع‌ترین نوع
فمورال (فتق ران)بالای ران، نزدیک کشاله رانزنان بالای 50 سال
نافی (آمبلیکال)نافنوزادان، و بزرگسالانی که اضافه‌وزن دارند یا چند بار باردار شده‌اند
اینسیزیونال (فتق محل برش)از محل یک جراحی قدیمیکسانی که جراحی شکم داشته‌اند
هیاتال (بیرون‌زدگی معده به قفسه سینه)در داخل بدن، جایی که معده به سمت قفسه سینه بالا می‌زندافراد بالای 50 سال، باردار یا دارای اضافه‌وزن

فتق اینگوینال به‌مراتب شایع‌ترین نوع است: حدود 27% از مردان و 3% از زنان در طول زندگی به آن مبتلا می‌شوند، و احتمال آن در مردان 8 تا 10 برابر زنان است.

علائم فتق چیست؟

بیشتر فتق‌ها باعث یک توده یا برآمدگی نرم می‌شوند که:

  • با سرفه، عطسه، زور زدن، بلند کردن چیزی یا ایستادن طولانی بزرگ‌تر می‌شود
  • با دراز کشیدن کوچک‌تر می‌شود یا از بین می‌رود، یا می‌شود آن را به‌آرامی به داخل برگرداند
  • ممکن است باعث درد مبهم، سوزش یا احساس سنگینی و کشیدگی شود، یا اصلاً درد نداشته باشد

بر اساس نوع:

  • اینگوینال: برآمدگی در کشاله ران که گاهی تا کیسه بیضه می‌رسد، اغلب با ناراحتی‌ای که آخر روز بدتر می‌شود.
  • فمورال: توده‌ای کوچک در بالای ران، تقریباً به اندازه یک دانه انگور، با درد مبهمی که می‌آید و می‌رود یا ناراحتی هنگام راه رفتن.
  • نافی: تورمی نرم در ناف که معمولاً درد ندارد؛ بزرگسالان ممکن است هنگام سرفه یا زور زدن احساس ناراحتی کنند.
  • اینسیزیونال: برآمدگی در امتداد یا نزدیک جای یک جراحی قدیمی.
  • هیاتال: توده‌ای ندارد. خیلی‌ها هیچ علامتی ندارند؛ بعضی‌ها دچار سوزش سر دل، ریفلاکس اسید، نفخ، آروغ، حالت تهوع، یا درد یا سختی در قورت دادن می‌شوند.

حتی فتق بزرگ هم ممکن است درد نداشته باشد، و درد نشان نمی‌دهد فتق چقدر جدی است: چیزی که اهمیت دارد این است که آیا توده تغییر کرده یا نه.

فتق چه زمانی اورژانسی است؟

گاهی فتق گیر می‌افتد (فتق گیرافتاده یا اینکارسره) و ممکن است جلوی عبور در روده را بگیرد، یا اختناقی (استرانگوله) شود، یعنی خون‌رسانی آن قطع شود. فتق اختناقی می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد و باید فوراً جراحی شود.

همین حالا با شماره اورژانس محل خود تماس بگیرید یا به بخش اورژانس بروید اگر فتق یا توده‌ای تازه دارید و:

  • درد ناگهانی و خیلی شدید در توده یا اطراف آن یا در شکم دارید که برطرف نمی‌شود
  • توده سفت، سخت یا با لمس دردناک شده، یا ناگهان بزرگ‌تر شده
  • توده با دراز کشیدن به داخل برنمی‌گردد
  • پوست روی آن قرمز، تیره یا به رنگ دیگری درآمده
  • حالت تهوع یا استفراغ دارید، یا نمی‌توانید غذا را نگه دارید
  • نمی‌توانید مدفوع یا گاز (باد) دفع کنید، یا شکمتان متورم شده
  • تب بالا دارید یا ناگهان گیج شده‌اید

خودتان رانندگی نکنید. از کسی بخواهید شما را برساند یا آمبولانس خبر کنید. سعی نکنید توده سفت و دردناک را به‌زور به داخل برگردانید.

چه چیزی باعث فتق می‌شود و چه کسانی در معرض خطرند؟

فتق وقتی پیش می‌آید که فشار داخل شکم به یک ناحیه ضعیف در دیواره عضلانی برسد. این ناحیه ضعیف ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا با افزایش سن ایجاد شود. چیزهایی که خطر را بیشتر می‌کنند:

  • بلند کردن اجسام سنگین، یا کاری که بلند کردن، ایستادن یا راه رفتن زیادی دارد
  • زور زدن در دستشویی به خاطر یبوست
  • سرفه طولانی‌مدت، مثلاً به خاطر سیگار کشیدن
  • اضافه‌وزن، یا بارداری، به‌خصوص چند بار بارداری
  • بالا رفتن سن، و سابقه فتق در خانواده
  • جراحی قبلی روی شکم، از جمله جراحی پروستات
  • جمع شدن مایع در شکم (آسیت)، مثلاً به خاطر بیماری کبد

نوزادان اغلب فتق نافی دارند، چون عضلات اطراف ناف هنوز کاملاً بسته نشده‌اند. این فتق‌ها معمولاً تا 5 سالگی خودبه‌خود بسته می‌شوند. فتق اینگوینال در نوزادان و کودکان، که در نوزادان زودرس شایع‌تر است، باید توسط پزشک دیده شود، چون خودش بسته نمی‌شود.

فتق چطور تشخیص داده و درمان می‌شود؟

تشخیص. پزشک معمولاً با معاینه توده، اغلب وقتی ایستاده‌اید و سرفه می‌کنید، متوجه فتق می‌شود. اگر واضح نباشد، سونوگرافی (ultrasound)، سی‌تی‌اسکن (CT) یا ام‌آر‌آی (MRI) می‌تواند آن را نشان دهد.

فتق در بزرگسالان خودبه‌خود از بین نمی‌رود، اما همه فتق‌ها نیاز به جراحی فوری ندارند:

  • تحت نظر گرفتن ممکن است برای فتق اینگوینال کوچکی که علامت کمی دارد یا اصلاً علامتی ندارد مناسب باشد، همراه با معاینه‌های منظم.
  • جراحی معمولاً توصیه می‌شود اگر فتق دردناک است، دارد بزرگ‌تر می‌شود، روی زندگی روزمره اثر گذاشته، یا فتق فمورال است، چون فتق‌های فمورال بیشتر احتمال دارد گیر بیفتند.

عمل جراحی. جراح برآمدگی را به داخل برمی‌گرداند و نقطه ضعیف را می‌بندد، اغلب با یک ورقه نازک مش (توری)، یا از راه یک برش بزرگ‌تر (جراحی باز) یا چند برش کوچک (جراحی لاپاراسکوپی یا بسته). این عمل معمولاً 30 تا 90 دقیقه طول می‌کشد و خیلی‌ها همان روز به خانه می‌روند.

بهبودی. بهبودی کامل معمولاً 4 تا 6 هفته طول می‌کشد. بیشتر افراد بعد از 1 تا 2 هفته به سر کار برمی‌گردند، یا اگر کارشان بلند کردن اجسام سنگین است تا 6 هفته، و دست‌کم 4 تا 6 هفته نباید چیز سنگینی بلند کنند. از جراحتان بپرسید کی می‌توانید رانندگی کنید. فتق ممکن است بعد از ترمیم دوباره برگردد، پس توصیه‌هایی را که به شما می‌شود دنبال کنید.

کمربند طبی یا فتق‌بند ممکن است ناراحتی بعضی افراد را کم کند، اما فتق را درمان نمی‌کند: پیش از استفاده از آن با پزشکتان مشورت کنید.

چه چیزی به فتق هیاتال کمک می‌کند؟

فتق هیاتال اگر مشکلی ایجاد نکند، اغلب نیازی به درمان ندارد. اگر سوزش سر دل یا ریفلاکس دارید، این تغییرها اغلب کمک می‌کنند:

  • وعده‌های کوچک‌تر و بیشتر بخورید
  • در 3 یا 4 ساعت پیش از خواب چیزی نخورید
  • سر تختتان را 10 تا 20 سانتی‌متر بالا ببرید
  • اگر اضافه‌وزن دارید وزن کم کنید، و لباس تنگ دور کمر نپوشید
  • سیگار را ترک کنید، الکل را کم کنید و از غذاهایی که علائم را تحریک می‌کنند پرهیز کنید

داروساز می‌تواند داروهایی را برای تسکین کوتاه‌مدت پیشنهاد کند، مثل آنتی‌اسیدها یا آلژینات‌ها. اگر کمکی نکردند، پزشک می‌تواند داروهای قوی‌تری تجویز کند که اسید معده را کم می‌کنند. جراحی فقط وقتی در نظر گرفته می‌شود که درمان‌های دیگر جواب نداده باشند و علائم همچنان خیلی شدید باشند.

همان روز به پزشک مراجعه کنید اگر در قورت دادن مشکل دارید، مدام استفراغ می‌کنید، استفراغ خونی دارید، بی‌آنکه بخواهید وزن کم می‌کنید، یا در بالای شکم درد دارید.

آیا می‌شود از فتق پیشگیری کرد؟

همیشه نمی‌شود از فتق پیشگیری کرد، اما می‌توانید خطر را کم کنید و جلوی بدتر شدنش را بگیرید:

  • درست بلند کنید: زانوهایتان را خم کنید و بار را نزدیک بدن نگه دارید، و برای چیزهای سنگین کمک بگیرید.
  • در دستشویی زور نزنید: فیبر زیاد بخورید و مایعات کافی بنوشید تا مدفوعتان نرم بماند.
  • برای سرفه‌ای که بهتر نمی‌شود یا مدام برمی‌گردد به پزشک مراجعه کنید.
  • وزنتان را در حد سالم نگه دارید و فعال بمانید: حدود 150 دقیقه فعالیت متوسط در هفته.
  • سیگار را ترک کنید، که به سرفه و بهبود بعد از جراحی هم کمک می‌کند.

اگر همین حالا فتق دارید، از پزشکتان بپرسید تا وقتی ترمیم نشده، چه فعالیت‌هایی برایتان بی‌خطر است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم

وقت ویزیت بگیرید

  • متوجه توده یا برآمدگی تازه‌ای در کشاله ران، ناف، ران یا نزدیک جای جراحی شده‌اید، حتی اگر درد نداشته باشد.
  • توده فتق دارد بزرگ‌تر یا دردناک‌تر می‌شود، یا سخت‌تر به داخل برمی‌گردد: ظرف چند روز به پزشک مراجعه کنید.
  • توده‌ای کوچک در بالای ران، به‌خصوص در زنی بالای 50 سال: زود به پزشک مراجعه کنید، چون فتق‌های فمورال بیشتر احتمال دارد گیر بیفتند.
  • فتق نافی نوزاد که در 5 سالگی هنوز باقی است، یا هر توده‌ای در کشاله ران نوزاد یا کودک.
  • سوزش سر دل یا ریفلاکسی که بیشتر از 3 هفته طول کشیده، خیلی شدید است، یا با داروهای داروخانه بهتر نمی‌شود.

اگر کسی که فتق یا توده‌ای تازه دارد این علائم را دارد، همین حالا کمک اورژانسی بگیرید (با شماره اورژانس محل خود تماس بگیرید):

  • درد ناگهانی و خیلی شدید در توده یا اطراف آن یا در شکم که برطرف نمی‌شود
  • توده‌ای که سفت، با لمس دردناک، قرمز یا تیره‌تر شده، یا به داخل برنمی‌گردد
  • استفراغ، یا ناتوانی در دفع مدفوع یا گاز
  • تب بالا، یا گیجی ناگهانی

بیشتر فتق‌ها اورژانسی نیستند و می‌شود با یک عمل برنامه‌ریزی‌شده ترمیمشان کرد. فتق گیرافتاده فرق دارد: باید سریع جراحی شود. منتظر نمانید درد خودش برود، توده را به‌زور به داخل برنگردانید و خودتان رانندگی نکنید.

توده‌ای پیدا کرده‌اید و مطمئن نیستید چیست؟ درباره‌اش حرف بزنید.

Saluvo به علائم شما با کلمات و زبان خودتان گوش می‌دهد، اول نشانه‌های خطر را بررسی می‌کند و می‌گوید پیش کدام پزشک بروید و چقدر زود. همچنین می‌تواند کمکتان کند سؤال‌هایتان را برای جراح آماده کنید.

درباره علائمم بپرسم

شروع رایگان. حالتان را با کلمات و زبان خودتان توصیف کنید.

سؤال‌های رایج

  • معمولاً توده‌ای نرم که می‌توانید ببینید یا لمسش کنید، اغلب در کشاله ران یا ناف. با سرفه، زور زدن یا ایستادن بزرگ‌تر و با دراز کشیدن کوچک‌تر می‌شود. بعضی‌ها درد مبهم، سوزش یا احساس سنگینی و کشیدگی دارند؛ بعضی دیگر هیچ چیزی حس نمی‌کنند.

  • زنان هم همین نوع توده‌ها را دارند، اما فتق فمورال و نافی در زنان نسبتاً شایع‌تر است. فتق فمورال توده‌ای کوچک در بالای ران است، اغلب در زنان بالای 50 سال، و بیشتر احتمال دارد گیر بیفتد، پس باید زود توسط پزشک بررسی شود.

  • بیشتر وقت‌ها فتق اینگوینال: برآمدگی در کشاله ران که ممکن است تا کیسه بیضه برسد، همراه با درد مبهم یا احساس سنگینی که بعد از ایستادن، بلند کردن چیزی یا آخر روز بدتر می‌شود. حدود 27% از مردان در مقطعی از زندگی به فتق اینگوینال مبتلا می‌شوند.

  • در بزرگسالان، نه: نقطه ضعیف عضله باقی می‌ماند. فتق‌های کوچکی که علامت کمی دارند یا علامتی ندارند گاهی به‌جای ترمیم، تحت نظر گرفته می‌شوند. در نوزادان، فتق نافی معمولاً تا 5 سالگی خودبه‌خود بسته می‌شود.

  • معمولاً نه بلافاصله، اما ممکن است گیر بیفتد (اختناقی شود) و خون‌رسانی‌اش قطع شود، که اورژانسی است. درد ناگهانی و خیلی شدید، توده‌ای که سفت، با لمس دردناک یا تغییررنگ‌داده شده یا به داخل برنمی‌گردد، استفراغ، یا ناتوانی در دفع مدفوع یا گاز، همین حالا به کمک اورژانسی نیاز دارد.

  • نه. فتق اینگوینال کوچکی که علامت کمی دارد ممکن است با معاینه‌های منظم تحت نظر گرفته شود، و فتق هیاتال اغلب با تغییر در سبک زندگی و دارو کنترل می‌شود. جراحی معمولاً برای فتق‌های دردناک یا در حال بزرگ شدن، و برای فتق‌های فمورال توصیه می‌شود، چون بیشتر احتمال دارد گیر بیفتند.

  • بهبودی کامل معمولاً 4 تا 6 هفته طول می‌کشد. بیشتر افراد بعد از 1 تا 2 هفته به سر کار برمی‌گردند، یا اگر کارشان بلند کردن اجسام سنگین است تا 6 هفته، و دست‌کم 4 تا 6 هفته چیز سنگینی بلند نمی‌کنند. جراحتان به شما می‌گوید کی می‌توانید رانندگی کنید.

  • خیلی‌ها هیچ علامتی ندارند. وقتی علامتی هست، معمولاً همان علائم ریفلاکس اسید است: سوزش سر دل، برگشتن غذا یا اسید به بالا، نفخ، آروغ، حالت تهوع، و گاهی درد یا سختی در قورت دادن. سختی در قورت دادن، استفراغ خونی یا کاهش وزن باید همان روز توسط پزشک بررسی شود.

  • خیلی از فتق‌ها با دراز کشیدن خودشان به داخل برمی‌گردند، و پزشک ممکن است به شما نشان دهد چطور آن را به‌آرامی به داخل برگردانید. هرگز توده‌ای را که سفت، دردناک یا تغییررنگ‌داده است به‌زور برنگردانید: ممکن است فتق گیرافتاده باشد و به مراقبت اورژانسی نیاز داشته باشد.

  • بلند کردن اجسام سنگین و زور زدن فشار داخل شکم را بالا می‌برند و ممکن است بافت را از یک نقطه ضعیف بیرون بزنند، پس می‌توانند باعث فتق شوند یا آن را بزرگ‌تر کنند. با زانوهای خم و بار نزدیک بدن بلند کنید، برای چیزهای سنگین کمک بگیرید، و اگر همین حالا فتق دارید، از پزشکتان بپرسید چه فعالیت‌هایی بی‌خطر است.

  • کمربند طبی یا فتق‌بند ممکن است ناراحتی بعضی افراد را کم کند، اما نقطه ضعیف را ترمیم نمی‌کند و جلوی گیر افتادن فتق را نمی‌گیرد. پیش از استفاده از آن با پزشکتان مشورت کنید، و نگذارید باعث شود بررسی فتقی که دارد بزرگ‌تر یا دردناک‌تر می‌شود عقب بیفتد.

  • معمولاً با معاینه توده توسط پزشک، اغلب وقتی ایستاده‌اید و سرفه می‌کنید. اگر واضح نباشد، سونوگرافی (ultrasound)، سی‌تی‌اسکن (CT) یا ام‌آر‌آی (MRI) می‌تواند آن را تأیید کند. فتق هیاتال گاهی در آزمایش‌هایی که برای سوزش سر دل یا مشکلات قورت دادن انجام می‌شود پیدا می‌شود.

وبلاگ

منابع

  1. NHS: Hernia
  2. NHS: Inguinal hernia repair
  3. NHS: Femoral hernia repair
  4. NHS: Umbilical hernia repair
  5. NHS: Hiatus hernia
  6. NIDDK: Inguinal hernia
  7. MedlinePlus: Hernia

به‌روزرسانی . اطلاعات سلامت است، نه توصیه پزشکی. پزشکتان شرایط کامل شما را می‌داند؛ درباره جوابتان از او بپرسید.