Alamomin dengue: alamun farko, alamun gargaɗi da ba za su iya jira ba, da kulawa mai aminci a gida

Zazzaɓi mai zafi, ciwon kai mai tsanani, ciwon idanu da ƙashi? Ga yadda dengue yawanci yake tafiya, lokacin haɗari bayan zazzaɓin ya sauka, da abin da ke da aminci a sha.

An sabunta · Majiyoyi

Amsa a taƙaice

Mene ne alamomin dengue?

Dengue yawanci yana farawa kwanaki 4 zuwa 10 bayan cizon sauro, da zazzaɓi mai zafi farat ɗaya, matsanancin ciwon kai, ciwo a bayan idanu, ciwon tsoka, gaɓoɓi da ƙashi, tashin zuciya ko amai, wani lokaci kuma ƙuraje a fata. Alamomin suna ɗaukar kwanaki 2 zuwa 7. Ku lura sosai yayin da zazzaɓin ke sauka: ciwon ciki mai tsanani, amai akai-akai ko zubar jini a lokacin suna buƙatar kulawar gaggawa.

Tambaya game da alamominaBayyana min sakamakon gwajina

Bayanin lafiya ne, ba shawarar likita ba. Likitanku ya san cikakken halinku; ku tambaye shi game da sakamakonku.

Gefe da gefe

Dengue da malaria: yadda zazzaɓi biyu na sauro suka bambanta

Dukansu suna farawa da zazzaɓi bayan cizon sauro kuma sun zama ruwan dare a yankuna iri ɗaya na duniya, amma hanyar kamuwa da su, maganinsu da gwajinsu sun bambanta. Ga bambance-bambancen da aka saba gani.

Abin da kuke lura da shiDengueMalaria (zazzaɓin cizon sauro)
SauronAedes, wanda ke cizo galibi da ranaAnopheles
Lokacin da alamomi ke farawaYawanci kwanaki 4 zuwa 10 bayan cizoYawanci kwanaki 10 zuwa 15 bayan cizo
ZazzaɓinFarat ɗaya kuma mai zafi, yana ɗaukar kwanaki 2 zuwa 7Zazzaɓi tare da karkarwa da ciwon kai; alamomin farko na iya zama marasa ƙarfi
Ciwon da aka sabaMatsanancin ciwon kai, ciwo a bayan idanu, ciwon tsoka, gaɓoɓi da ƙashiCiwon kai da gajiya
Lokacin da yake zama mai haɗariSau da yawa yayin da zazzaɓin ke sauka, yawanci a cikin awanni 24 zuwa 48 bayan ya ƙareNa iya zama mai tsanani cikin awanni 24 idan ba a yi magani ba
Alamun haɗariCiwon ciki mai tsanani, amai akai-akai, zubar jini daga dasashi ko hanci, jini a amai ko a bayan gida, rashin natsuwaRuɗewa ko yawan barci, kamewar jiki (farfaɗiya), wahalar numfashi, fitsari mai duhu ko mai jini, fata mai launin rawaya, zubar jini da ba a saba gani ba
MaganiBabu takamaiman magani; paracetamol don zazzaɓi, kada a taɓa amfani da ibuprofen ko aspirinKullum yana buƙatar maganin malaria (antimalarial), wanda aka fara da wuri
GwajinNS1 antigen ko PCR a cikin kwanaki 7 na farko, IgM antibodies bayan kwana na 3, tare da ƙidayar plateletsGwajin gaggawa (rapid test) ko duba jini a ƙarƙashin na'urar microscope

Typhoid, chikungunya, COVID-19 da wasu cututtuka su ma na iya kawo zazzaɓi mai zafi. A inda dengue ko malaria suka zama ruwan dare, kowane zazzaɓi ya cancanci gwajin jini, wani lokaci na duka biyun.

Jerin alamomin dengue

Ku zaɓi abin da ya kasance gaskiya a 'yan kwanakin da suka wuce. Katin zai nuna ko alamominku sun yi daidai da dengue na yau da kullum ko sun haɗa da alamun gargaɗi na dengue mai tsanani (severe dengue). Ba a ajiye ko aika komai ko'ina.

Jerin alamomin dengue

Alamomi 0 cikin 15 an zaɓa

Alamomin dengue da aka saba0/8
Alamun gargaɗi na dengue mai tsanani0/7

Ku zaɓi duk abin da ya kasance gaskiya a 'yan kwanakin da suka wuce.

Jagorar gwajin CBC Tambaya game da alamomina

Wannan jerin yana tsara alamomi zuwa wani tsari don likitanku. Ba zai iya gano dengue ba: gwajin jini ne kawai ke tabbatar da shi, kuma wasu cututtuka, har da malaria, na iya kawo alamomi iri ɗaya.

Mene ne dengue, kuma ta yaya ake kamuwa da shi?

Dengue cuta ce ta virus da ake yaɗawa ta cizon sauron Aedes masu ɗauke da cutar, waɗanda ke cizo galibi da rana. Ba ya yaɗuwa kai tsaye daga mutum zuwa mutum.

Ya zama ruwan dare a ƙasashe masu zafi da maƙwabtansu: kusan rabin mutanen duniya yanzu suna cikin haɗarinsa, kuma ana ƙiyasta kamuwa miliyan 100 zuwa 400 a kowace shekara.

Yawancin kamuwa ba su da ƙarfi ko ba sa kawo wata alama kwata-kwata. Kusan mutum 1 cikin 4 da suka kamu suna yin rashin lafiya, kuma kusan 1 cikin 20 na waɗanda suka yi rashin lafiya suna samun dengue mai tsanani (severe dengue), wanda zai iya kawo shock, zubar jini a cikin jiki da mutuwa.

Akwai nau'o'i huɗu na virus ɗin dengue. Kamuwa da nau'i ɗaya ba ya kare ku daga sauran, kuma kamuwa na biyu yana da haɗari mafi girma na dengue mai tsanani.

Mene ne alamomin dengue, kwana bayan kwana?

Alamomi yawanci suna farawa kwanaki 4 zuwa 10 bayan cizo, sau da yawa farat ɗaya:

  • zazzaɓi mai zafi, kusan 40°C (104°F)
  • matsanancin ciwon kai da ciwo a bayan idanu
  • ciwon tsoka, gaɓoɓi da ƙashi (shi ya sa wani lokaci ake kiransa "zazzaɓin karya ƙashi", breakbone fever)
  • tashin zuciya ko amai
  • kumburin gland
  • ƙuraje masu tabo-tabo a fata
YausheAbin da yawanci ke faruwa
Kwanaki 4 zuwa 10 bayan cizoAlamomi suna farawa, sau da yawa farat ɗaya
Lokacin zazzaɓi, kwanaki 2 zuwa 7Zazzaɓi mai zafi, ciwon kai, ciwo a bayan idanu, ciwon jiki, tashin zuciya, ƙuraje
Awanni 24 zuwa 48 bayan zazzaɓin ya tafiLokacin da alamun gargaɗi ke bayyana yawanci, idan za su bayyana
Warkewa, kusan mako 1 zuwa 2Yawancin mutane suna samun sauƙi; gajiya na iya ɗaukar ɗan lokaci

Jin sauƙi yayin da zazzaɓin ke sauka ba yana nufin cutar ta ƙare ba. Dengue mai tsanani sau da yawa yana zuwa bayan zazzaɓin ya tafi, don haka ku ci gaba da lura da alamun gargaɗin da ke ƙasa tsawon kwanaki 2 masu zuwa.

Mene ne alamun gargaɗi na dengue mai tsanani?

Ku je asibiti ko sashen gaggawa nan take idan mai dengue yana da:

  • ciwon ciki mai tsanani, ko cikin da ke ciwo idan an taɓa shi
  • amai aƙalla sau 3 cikin awanni 24, ko amai da ba ya tsayawa
  • zubar jini daga hanci ko dasashi
  • jini a amai ko a bayan gida
  • matsananciyar gajiya, rashin natsuwa ko saurin fushi
  • numfashi da sauri, ko jin ƙishirwa sosai
  • kodaddiyar fata mai sanyi, ko jin rauni sosai

Waɗannan alamomi yawanci suna farawa a cikin awanni 24 zuwa 48 bayan zazzaɓin ya tafi, kuma dengue mai tsanani na iya ƙara muni cikin 'yan awanni. Dengue mai tsanani yanayin gaggawa ne na lafiya, amma idan an yi masa magani da wuri a asibiti, yawancin mutane suna warkewa.

Haɗari mafi girma: mutanen da suka taɓa yin dengue a baya, domin kamuwa na biyu ya fi yiwuwar zama mai tsanani.

Wane gwaji ne ke tabbatar da dengue, kuma yaya batun platelets?

Gwajin jini ne kawai hanyar tabbatar da dengue. Gwajin da za a yi ya dogara da ranar rashin lafiya:

  • Kwana na 0 zuwa na 7: gwajin NS1 antigen ko gwajin PCR yana gano virus ɗin, yawanci tare da gwajin IgM antibody.
  • Bayan kwana na 3: gwajin IgM antibody yana gano yawancin kamuwa na kwanan nan; bayan kwana na 7, shi ne babban gwajin. IgM na iya ci gaba da zama positive tsawon kusan watanni 3.
  • Sakamakon NS1 ko PCR mai negative ba ya kawar da dengue, don haka likitoci suna duba alamomi ma.

Platelets. Ana duba cikakken ƙidayar jini (CBC), sau da yawa akai-akai. Adadin platelets yakan faɗi a dengue, kuma faɗuwar platelets tare da hawan haematocrit (kason jinin da ya ƙunshi jajayen ƙwayoyin jini) na ɗaya daga cikin canje-canjen da likitoci ke lura da su. Suna yanke shawarar magani daga dukan yanayin, har da yadda mutumin yake ji, ba daga lambar platelets kaɗai ba.

Likitoci na iya kuma gwada malaria (zazzaɓin cizon sauro) ko wasu cututtuka idan ba a san dalilin zazzaɓi ba.

Yaya ake magance dengue, kuma me ya kamata a guje wa?

Babu takamaiman magani na dengue. Yawancin mutane suna samun sauƙi a gida da:

  • hutu gwargwadon iko
  • shan ruwa sosai: ruwa, ko abin sha da aka saka gishiri da sukari (ruwan ORS, oral rehydration solution)
  • paracetamol (ana kiransa acetaminophen a Amurka) don zazzaɓi da ciwo

Kada ku sha ibuprofen, aspirin ko wasu magungunan rage ciwo masu rage kumburi (anti-inflammatory). Suna iya ƙara haɗarin zubar jini a dengue. Ku duba magungunan mura da sanyi ma, domin wasu suna ɗauke da su. Don daidai adadin paracetamol, ku bi abin da aka rubuta a kwalin maganin ko ku tambayi mai harhaɗa magunguna (pharmacist), kuma ku tambayi likita idan na yaro ne.

Ku hana sauro cizonku a makon farko. Virus ɗin yana cikin jininku a lokacin, kuma sauron da ya cije ku zai iya yaɗa shi ga wasu.

Dengue mai tsanani ana magance shi a asibiti, galibi da ba da ruwa a hankali tare da kulawa sosai. Babu wani maganin gida, har da ganyen gwanda (papaya leaf), da aka tabbatar yana magance dengue: ku tambayi likita kafin ku gwada ɗaya, kuma kada ku taɓa barin shi ya jinkirta neman magani.

Ta yaya za a kiyaye kamuwa da dengue?

  • Ku guji cizon sauro, musamman da rana: ku sa riguna masu dogon hannu da dogon wando, ku sa raga a tagogi, kuma ku kwana a cikin gidan sauro idan kuna barci da rana.
  • Ku yi amfani da maganin korar sauro mai ɗauke da DEET, picaridin ko IR3535, kamar yadda aka rubuta a jikin kwalin.
  • Ku kawar da ruwan da ya kwanta inda sauro ke haihuwa: ku rufe, ku zubar kuma ku wanke randuna da tukwanen ruwa, bokiti, tukwanen fulawa da kulolin sanyaya ruwa sau ɗaya a mako.
  • Rigakafi (vaccine): akwai rigakafin dengue guda ɗaya da aka amince da shi a wasu ƙasashe. WHO tana ba da shawarar sa ne kawai ga yara masu shekaru 6 zuwa 16 a wuraren da dengue ke yaɗuwa sosai; wasu ƙasashe kuma suna ba da shi ga matafiya da suka taɓa yin dengue a baya. Ku tambayi likitanku ko ya shafe ku.

Lokacin ganin likita

Ku tsara ganin likita

  • Zazzaɓi yayin da kuke zaune a, ko bayan tafiya zuwa, wurin da dengue ya zama ruwan dare: ku ga likita a ranar ko washegari, kuma ku nemi gwajin dengue da ƙidayar platelets.
  • An gano kuna da dengue kuma kuna murmurewa a gida: ku koma don dubawa da ƙidayar jini duk lokacin da likitanku ya shawarta.
  • Yayin da zazzaɓin ke sauka: ku ci gaba da lura sosai da alamun gargaɗi tsawon awanni 24 zuwa 48 masu zuwa, kuma ku koma kai tsaye idan ko ɗaya ya bayyana.
  • Kun taɓa yin dengue a baya kuma kuna shirin tafiya zuwa yankin da ake da dengue: ku tambayi likita game da rigakafin kafin ku tafi.

Ku nemi taimakon gaggawa yanzu (ku kira lambar gaggawa ta yankinku) idan mutum yana da:

  • ciwon ciki mai tsanani, ko amai aƙalla sau 3 cikin awanni 24
  • zubar jini daga hanci ko dasashi, ko jini a amai ko a bayan gida
  • matsananciyar gajiya, rashin natsuwa ko saurin fushi, ko numfashi da sauri
  • kodaddiyar fata, mai sanyi ko mai gumi, suma, ko jin rauni sosai

Yawancin masu dengue suna samun sauƙi a gida cikin mako 1 zuwa 2. Waɗannan alamomi na iya bayyana yayin da zazzaɓin ke sauka kuma su ƙara muni cikin awanni: kada ku jira su wuce, kuma kada ku tuƙa kanku zuwa asibiti.

Zazzaɓi da ciwon jiki a lokacin dengue? Ku tattauna shi.

Saluvo tana sauraron alamominku da kalmominku da harshenku, tana fara duba alamun gargaɗi, kuma tana gaya muku wane likita za ku gani da kuma yaushe. Kuna da sakamakon ƙidayar jini ko gwajin dengue tuni? Tana bayyana kowane ma'auni, har da platelets.

Tambaya game da alamomina

Farawa kyauta ne. Ku bayyana abin da kuke ji da kalmominku da harshenku.

Tambayoyin da mutane ke yi

  • Yawanci zazzaɓi mai zafi farat ɗaya, kusan 40°C (104°F), kwanaki 4 zuwa 10 bayan cizon sauro, tare da matsanancin ciwon kai, ciwo a bayan idanu, da ciwon tsoka, gaɓoɓi da ƙashi. Tashin zuciya, amai, kumburin gland da ƙuraje a fata su ma sun zama ruwan dare. Kamuwa da yawa suna kawo alamomi marasa ƙarfi ko babu alama kwata-kwata.

  • Zazzaɓin yawanci yana ɗaukar kwanaki 2 zuwa 7, kuma yawancin mutane suna samun sauƙi cikin mako 1 zuwa 2. Lokaci mafi muhimmanci shi ne yayin da zazzaɓin ke sauka: alamun gargaɗi na dengue mai tsanani yawanci suna bayyana a cikin awanni 24 zuwa 48 bayan ya ƙare. Gajiya na iya ɗaukar 'yan makonni bayan warkewa.

  • Ciwon ciki mai tsanani, amai aƙalla sau 3 cikin awanni 24, zubar jini daga hanci ko dasashi, jini a amai ko a bayan gida, matsananciyar gajiya ko rashin natsuwa, numfashi da sauri, ƙishirwa mai yawa, da kodaddiyar fata mai sanyi ko jin rauni sosai. Duk ɗaya daga cikin waɗannan yana nufin a je asibiti ko sashen gaggawa nan take, ko da zazzaɓin ya tafi.

  • Paracetamol (acetaminophen) don zazzaɓi da ciwo, tare da hutu da shan ruwa sosai. Kada ku sha ibuprofen, aspirin ko wasu magungunan rage ciwo masu rage kumburi (anti-inflammatory): suna iya ƙara haɗarin zubar jini. Babu takamaiman magani na dengue kansa. Don daidai adadin, ku bi abin da aka rubuta a kwalin maganin ko ku tambayi mai harhaɗa magunguna (pharmacist), kuma ku tambayi likita idan na yaro ne.

  • Babu lamba ɗaya tak da ke yanke shawara ita kaɗai. Platelets na al'ada kusan 150,000 zuwa 450,000 ne a kowane microlitre (µL), kuma sukan faɗi a dengue. Likitoci suna lura da yadda suke canzawa, da haematocrit da yadda mutumin yake ji, ba lambar platelets kaɗai ba. Adadi mai ƙasa sosai, ko kowane irin zubar jini, yana buƙatar kulawar asibiti; likitanku zai gaya muku ma'anar adadinku.

  • A cikin kwanaki 7 na farko na rashin lafiya, gwajin NS1 antigen ko PCR yana gano virus ɗin, sau da yawa tare da gwajin IgM antibody. Bayan kwana na 3, gwajin IgM yana gano yawancin kamuwa na kwanan nan, kuma bayan kwana na 7 shi ne babban gwajin. Sakamakon NS1 mai negative ba ya kawar da dengue. Cikakken ƙidayar jini (CBC) yana duba platelets.

  • Eh. Akwai nau'o'i huɗu na virus ɗin dengue, kuma kamuwa da nau'i ɗaya ba ya kare ku daga sauran. Kamuwa na biyu yana da haɗari mafi girma na dengue mai tsanani. Idan kun taɓa yin dengue a baya, ku ƙara kula don guje wa cizon sauro, ku ga likita da wuri idan kun yi kowane zazzaɓi, kuma ku tambayi game da rigakafin kafin tafiya zuwa yankin da ake da dengue.

  • Ba kai tsaye ba: ba za ku kamu da shi daga wani mutum ta taɓawa, tari ko cin abinci tare ba. Yana yaɗuwa ne ta sauro. A makon farko na rashin lafiya virus ɗin yana cikin jini, kuma sauron da ya ciji mutum a lokacin zai iya yaɗa shi, don haka mara lafiyan ya guji cizon sauro, misali ta kwana a cikin gidan sauro.

  • Ku sha ruwa sosai: ruwa, ko abin sha da aka saka gishiri da sukari, kamar ruwan ORS (oral rehydration solution). Ku ci abinci mara nauyi kuma mai sauƙi idan kun ji za ku iya. Jin ƙishirwa sosai, yin fitsari ƙasa sosai da yadda aka saba, ko kasa riƙe ruwa saboda amai dalilai ne na ganin likita nan take.

  • Babu wani maganin gida, har da ruwan ganyen gwanda, da aka tabbatar yana magance dengue ko yana sa shi ya fi aminci. Kulawar da aka tabbatar ita ce hutu, shan ruwa sosai, paracetamol don zazzaɓi, da lura sosai da alamun gargaɗi. Ku tambayi likita kafin ku gwada wani maganin gida, kuma kada ku taɓa barin shi ya jinkirta zuwa asibiti idan alamun gargaɗi sun bayyana.

  • Yawancin mutane suna samun sauƙi cikin mako 1 zuwa 2, ko da yake gajiya da rashin walwala na iya ɗaukar 'yan makonni bayan haka. Ku huta, ku ci abinci mai kyau kuma ku ƙara ayyukanku a hankali. Ku ga likitanku idan ba ku samun sauƙi, ko idan sabbin alamomi sun bayyana.

  • Akwai rigakafin dengue guda ɗaya da aka amince da shi a wasu ƙasashe. WHO tana ba da shawarar sa ne kawai ga yara masu shekaru 6 zuwa 16 a wuraren da dengue ke yaɗuwa sosai, kuma wasu ƙasashe suna ba da shi ga matafiya da suka taɓa yin dengue a baya. Ku tambayi likitanku ko ya dace da ku. Guje wa cizon sauro shi ne babbar kariya har yanzu.

  • Alamomin suna kama da juna, don haka gwajin jini ne kawai hanya mai inganci. Dengue sau da yawa yana kawo ciwo a bayan idanu, ciwon jiki da na ƙashi da ƙuraje a fata, yana farawa kwanaki 4 zuwa 10 bayan cizo. Malaria sau da yawa tana kawo zazzaɓi tare da karkarwa, tana farawa kwanaki 10 zuwa 15 bayan cizo, kuma kullum tana buƙatar maganin malaria (antimalarial). Likitoci na iya gwada duka biyun.

Gwaje-gwajen da ke taimakawa

Bulogi

Majiyoyi

  1. WHO fact sheet: Dengue and severe dengue
  2. CDC: Symptoms of dengue and testing
  3. CDC: Manage dengue
  4. CDC: Clinical testing guidance for dengue
  5. NHS: Dengue
  6. WHO fact sheet: Malaria

An sabunta . Bayanin lafiya ne, ba shawarar likita ba. Likitanku ya san cikakken halinku; ku tambaye shi game da sakamakonku.