Грыжа (жарық) белгілері: түйін, түрлері және жарыққа дереу көмек керегін білдіретін белгілер

Шапта не кіндікте жөтелгенде үлкейетін жұмсақ түйін бар ма? Жарық әдетте қалай білінетінін, оның қай түрі болуы мүмкін екенін және қашан күтуге болмайтынын түсіндіреміз.

Жаңартылды · Дереккөздер

Қысқа жауап

Грыжа (жарық) белгілері қандай?

Басты белгісі — жұмсақ түйін не томпақ, көбіне шапта, кіндіктің маңында не санның жоғарғы жағында болады. Ол әдетте жөтелгенде, күшенгенде не тұрғанда үлкейеді, ал жатқанда кішірейеді. Сыздап ауыру не ауырлық, тартып тұрған сияқты сезім болуы мүмкін. Хиатальды жарық түйін емес, жүрек қыжылын тудырады.

Бұл медициналық кеңес емес, денсаулық туралы ақпарат. Жағдайыңызды дәрігеріңіз толық біледі, нәтижеңіз туралы одан сұраңыз.

Қатар салыстыру

Әдеттегі жарық пен қысылған жарық (жарықтың қысылуы)

Жарықтың көбі шұғыл жағдай емес, бірақ жарық қысылып қалып, оған қан келуі тоқтауы мүмкін. Қайсысы екенін мына айырмашылықтардан білуге болады.

Не байқайсызӘдеттегі жарықҚысылған жарық
ТүйінЖұмсақ, жөтелгенде, күшенгенде не тұрғанда үлкейедіКенеттен үлкейген, тығыз не қатты, басқанда ауырады
ЖатқандаӘдетте кішірейеді не ішке кіріп кетедіСыртта қала береді, оны ішке қайтару мүмкін емес
АуырсынуЖоқ, не келіп-кетіп тұратын сыздау, тартып тұрған сияқты сезімТүйінде, оның айналасында не іште кенеттен басталған, басылмайтын өте қатты ауырсыну
Үстіндегі теріҚалыпты көрінедіҚызарған, қарайған не түсі өзгерген
ІшіңізҚалыптыІсінген не кепкен, жүрек айнып не құсып жатасыз
Үлкен дәрет және желҚалыптыҮлкен дәретке отыра алмайсыз не жел (газ) шығара алмайсыз
ҚызуЖоқҚызу жоғары болуы мүмкін
Не істеу керекАлдағы бірнеше аптада дәрігерге барыңызДереу жергілікті жедел жәрдем нөміріне қоңырау шалыңыз не жедел көмек бөлімшесіне барыңыз

Сан жарығы (феморальды жарық) — санның жоғарғы жағындағы кішкене түйін, ол көбіне 50 жастан асқан әйелдерде кездеседі. Ол қысылып қалуға бейімірек, сондықтан әдетте анықталған соң көп кешіктірмей ота жасалады.

Грыжа (жарық) белгілерін тексеру тізімі

Өзіңізге сәйкес келетінін белгілеңіз. Карта белгілеріңіз жарық түйініне, хиатальды жарыққа не екеуіне де сәйкес келетінін көрсетеді және күтуге болмайтын белгілерді ерекшелейді. Ештеңе сақталмайды және ешқайда жіберілмейді.

Грыжа (жарық) белгілерін тексеру тізімі

11 белгіден 0 белгіленді

Жарық түйінінің белгілері0/6
Хиатальды жарықтың белгілері0/5

Өзіңізге сәйкес келетінін белгілеңіз.

Бұл тізім белгілеріңізді дәрігер үшін бір көрініске топтайды. Ол жарыққа диагноз қоя алмайды: мұны тек қарап-тексеру, кейде қосымша бейнелік зерттеу ғана анықтай алады, ал түйінді не жүрек қыжылын басқа себептер де тудыруы мүмкін.

Грыжа (жарық) деген не және оның қандай түрлері бар?

Грыжа (жарық) — ішкі ағзаның бір бөлігі, мысалы ішек не май тіні, оны әдетте ұстап тұратын бұлшықеттегі әлсіз жерден не саңылаудан сыртқа шығып кетуі. Ол көбіне пайда болып, қайта жоғалып тұратын түйін не томпақ ретінде білінеді.

ТүріҚай жердеКімде жиі кездеседі
Шап жарығы (ингвинальды)Шапта, кейде ұмаға дейін түседіЕрлерде: ең жиі кездесетін түрі
Сан жарығы (феморальды)Санның жоғарғы жағында, шаптың маңында50 жастан асқан әйелдерде
Кіндік жарығы (умбиликальды)КіндіктеНәрестелерде, сондай-ақ артық салмағы бар не бірнеше рет босанған ересектерде
Операциядан кейінгі жарық (инцизиялық)Бұрынғы операция тыртығы арқылыІшіне ота жасалған адамдарда
Хиатальды жарық (диафрагманың өңеш тесігінің жарығы)Ішкі жақта: асқазан кеуде қуысына қарай көтеріледі50 жастан асқан, жүкті не артық салмағы бар адамдарда

Шап жарығы әлдеқайда жиі кездеседі: өмірінің бір кезеңінде ерлердің шамамен 27%-ында және әйелдердің 3%-ында пайда болады, ал ерлерде ол әйелдерге қарағанда 8–10 есе жиі кездеседі.

Грыжа (жарық) белгілері қандай?

Жарықтың көбі жұмсақ түйін не томпақ тудырады, ол:

  • жөтелгенде, түшкіргенде, күшенгенде, ауыр зат көтергенде не ұзақ тұрғанда үлкейеді
  • жатқанда кішірейеді не жоғалып кетеді, не оны ақырын ішке қайтаруға болады
  • сыздап ауыруы, ашуы не ауырлық, тартып тұрған сияқты сезім тудыруы мүмкін, не мүлде ауыртпауы мүмкін

Түріне қарай:

  • Шап жарығы: шаптағы томпақ, кейде ұмаға дейін түседі, көбіне күннің соңына қарай күшейетін жайсыздық береді.
  • Сан жарығы: санның жоғарғы жағындағы жүзімдей кішкене түйін, келіп-кетіп тұратын сыздау не жүргенде жайсыздық береді.
  • Кіндік жарығы: кіндіктегі жұмсақ ісік, әдетте ауыртпайды; ересектер жөтелгенде не күшенгенде жайсыздық сезінуі мүмкін.
  • Операциядан кейінгі жарық: бұрынғы операция тыртығының бойында не маңында томпақ.
  • Хиатальды жарық: түйін болмайды. Көп адамда ешқандай белгі болмайды; басқаларында жүрек қыжылы, қышқыл рефлюксі, іштің кебуі, кекіру, жүрек айну, жұтқанда ауырсыну не жұтынудың қиындауы болады.

Үлкен жарықтың өзі ауыртпауы мүмкін, ал ауырсынудың болу-болмауы оның қаншалықты қауіпті екенін көрсетпейді: маңыздысы — түйіннің өзгерген-өзгермегені.

Жарық қашан шұғыл жағдай болып саналады?

Кейде жарық қысылып қалып (инкарцерация), ішекті бітеп тастауы мүмкін, не қан келуі тоқтайтындай қысылуы (странгуляция) мүмкін. Қысылған жарық өмірге қауіпті болуы мүмкін және дереу ота жасауды қажет етеді.

Егер сізде жарық не жаңа түйін болса және мына белгілер байқалса, дереу жергілікті жедел жәрдем нөміріне қоңырау шалыңыз не жедел көмек бөлімшесіне барыңыз:

  • түйінде, оның айналасында не іште кенеттен басталған, басылмайтын өте қатты ауырсыну
  • түйін тығыз, қатты не басқанда ауыратын болып кетсе, не кенеттен үлкейсе
  • жатқанда түйінді ішке қайтару мүмкін болмаса
  • үстіндегі тері қызарса, қарайса не түсі өзгерсе
  • жүрек айнып не құссаңыз, не тамақ ішіңізде тұрмаса
  • үлкен дәретке отыра алмасаңыз не жел (газ) шығара алмасаңыз, не ішіңіз ісінсе
  • қызуыңыз жоғары болса не санаңыз кенеттен шатасса

Көлікті өзіңіз жүргізіп бармаңыз. Біреуден апарып тастауды сұраңыз не жедел жәрдем шақырыңыз. Қатайған, ауыратын түйінді күшпен ішке қайтаруға тырыспаңыз.

Жарық неден пайда болады және кімге қаупі көбірек?

Жарық іштегі қысым іш қабырғасы бұлшықетіндегі әлсіз жерге түскенде пайда болады. Әлсіз жер туа біткен болуы не жас ұлғайған сайын пайда болуы мүмкін. Қаупін арттыратын жағдайлар:

  • ауыр зат көтеру, не көп көтеруді, ұзақ тұруды не жүруді қажет ететін жұмыс
  • іш қатуға байланысты дәретханада күшену
  • ұзаққа созылған жөтел, мысалы темекі шегуден
  • артық салмақ не жүктілік, әсіресе бірнеше рет жүкті болу
  • жас ұлғаюы және отбасында жарықтың болуы
  • бұрын ішке жасалған ота, соның ішінде қуықасты безіне (простатаға) жасалған ота
  • іште сұйықтықтың жиналуы (асцит), мысалы бауыр ауруынан

Нәрестелерде кіндік жарығы жиі болады, өйткені кіндік айналасындағы бұлшықеттер әлі толық жабылмаған. Олар әдетте 5 жасқа қарай өздігінен жабылады. Нәрестелер мен балалардағы шап жарығын, әсіресе мерзімінен бұрын туған балаларда жиірек кездесетін, міндетті түрде дәрігерге көрсету керек, өйткені ол өздігінен жабылмайды.

Жарық қалай анықталады және қалай емделеді?

Диагноз. Дәрігер әдетте түйінді қарап-тексеріп-ақ анықтайды, көбіне сіз тұрып, жөтелген кезде тексереді. Анық болмаса, ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ), КТ (CT) не МРТ (MRI) оны көрсете алады.

Ересектердегі жарық өздігінен жоғалмайды, бірақ барлығына бірден ота қажет емес:

  • Бақылап күту белгісі аз не мүлде жоқ кішкене шап жарығына сәйкес келуі мүмкін, бұл кезде дәрігерге үнемі тексеріліп тұру керек.
  • Ота әдетте жарық ауыратын болса, үлкейіп жатса, күнделікті өмірге кедергі келтірсе, не ол сан жарығы болса ұсынылады, өйткені сан жарығы қысылып қалуға бейімірек.

Ота. Хирург томпақты ішке қайтарып, әлсіз жерді жабады, көбіне жұқа тормен (mesh) бекітеді. Оны бір үлкенірек тілік арқылы (ашық ота) не бірнеше кішкене тілік арқылы (лапароскопиялық ота) жасайды. Ота әдетте 30–90 минутқа созылады, көп адам сол күні үйіне қайтады.

Қалпына келу. Толық қалпына келу әдетте 4–6 аптаға созылады. Көп адам 1–2 аптадан кейін, ал ауыр зат көтеретін жұмыста 6 аптаға дейін жұмысқа қайта шығады, және кемінде 4–6 апта бойы ауыр зат көтермеу керек. Көлікті қашан жүргізуге болатынын хирургтан сұраңыз. Жарық отадан кейін қайталануы мүмкін, сондықтан берілген кеңестерді орындаңыз.

Демеуші белдік не бандаж кейбір адамдарда жайсыздықты жеңілдетуі мүмкін, бірақ жарықты емдемейді: оны қолданбас бұрын дәрігеріңізден сұраңыз.

Хиатальды жарыққа не көмектеседі?

Хиатальды жарық мазаламаса, оған көбіне ем қажет емес. Жүрек қыжылы не рефлюкс болса, мына өзгерістер жиі көмектеседі:

  • аз-аздан, жиірек тамақтаныңыз
  • ұйықтар алдында 3 не 4 сағат ішінде тамақ ішпеңіз
  • төсегіңіздің бас жағын 10–20 см көтеріңіз
  • артық салмағыңыз болса, арықтаңыз және белді қысатын тар киім кимеңіз
  • темекіні тастаңыз, алкогольді азайтыңыз және белгілерді қоздыратын тағамдардан аулақ болыңыз

Фармацевт қысқа мерзімге жеңілдету үшін антацидтер не альгинаттар сияқты дәрілерді ұсына алады. Олар көмектеспесе, дәрігер асқазан қышқылын азайтатын күштірек дәрілер жазып бере алады. Ота тек басқа емдер көмектеспей, белгілер өте қатты күйінде қалса ғана қарастырылады.

Жұтыну қиындаса, қайта-қайта құссаңыз, қан құссаңыз, тырыспай-ақ салмақ жоғалтсаңыз не іштің жоғарғы жағы ауырса, сол күні дәрігерге барыңыз.

Жарықтың алдын алуға бола ма?

Жарықтың алдын әрдайым алу мүмкін емес, бірақ оның қаупін азайтып, бар жарықтың асқынуына жол бермеуге болады:

  • Ауыр затты дұрыс көтеріңіз: тізеңізді бүгіп, жүкті денеңізге жақын ұстаңыз, ауыр заттарды көтеруге көмек сұраңыз.
  • Дәретханада күшенбеңіз: нәжіс жұмсақ болуы үшін талшықты (клетчатканы) көп жеп, сұйықтықты жеткілікті ішіңіз.
  • Басылмайтын не қайта-қайта қайталанатын жөтел болса, дәрігерге барыңыз.
  • Салмағыңызды қалыпты ұстап, белсенді болыңыз: аптасына шамамен 150 минут орташа қарқынды белсенділік.
  • Темекіні тастаңыз, бұл жөтелге де, отадан кейінгі жазылуға да көмектеседі.

Сізде жарық бар болса, ота жасалғанға дейін қандай жүктемелер қауіпсіз екенін дәрігеріңізден сұраңыз.

Дәрігерге қашан бару керек

Қабылдауға жазылыңыз

  • Шапта, кіндікте, санда не тыртықтың маңында жаңа түйін не томпақ байқасаңыз, тіпті ол ауыртпаса да.
  • Жарық түйіні үлкейіп, көбірек ауырып не ішке қайтуы қиындап жатса: бірнеше күн ішінде дәрігерге көрініңіз.
  • Санның жоғарғы жағындағы кішкене түйін, әсіресе 50 жастан асқан әйелде: дәрігерге көп кешіктірмей көрініңіз, өйткені сан жарығы қысылып қалуға бейімірек.
  • Нәрестенің кіндік жарығы 5 жасқа дейін жабылмаса, не нәрестеде не балада шапта кез келген түйін болса.
  • Жүрек қыжылы не рефлюкс 3 аптадан ұзаққа созылса, өте қатты болса не дәріхана дәрілерінен жақсармаса.

Жарығы не жаңа түйіні бар адамда мына белгілер болса, дереу шұғыл көмек шақырыңыз (жергілікті жедел жәрдем нөміріне қоңырау шалыңыз):

  • түйінде, оның айналасында не іште кенеттен басталған, басылмайтын өте қатты ауырсыну
  • түйін тығыз болып, басқанда ауырса, қызарса не қарайса, не ішке қайтпаса
  • құсу, не үлкен дәретке отыра алмау не жел шығара алмау
  • жоғары қызу не сананың кенеттен шатасуы

Жарықтың көбі шұғыл жағдай емес және оны жоспарлы отамен түзетуге болады. Қысылған жарық басқаша: оған тез арада ота қажет. Ауырсынудың басылуын күтпеңіз, түйінді күшпен ішке қайтармаңыз және көлікті өзіңіз жүргізіп бармаңыз.

Түйін байқап, оның не екенін білмей жүрсіз бе? Сөйлесіп көріңіз.

Saluvo белгілеріңізді өз сөзіңізбен, өз тіліңізде тыңдайды, алдымен қауіпті белгілерді тексереді және қай дәрігерге қаншалықты тез бару керегін айтады. Сондай-ақ хирургқа қоятын сұрақтарыңызды дайындауға көмектеседі.

Белгілерім туралы сұрау

Бастау тегін. Не сезінетініңізді өз сөзіңізбен, өз тіліңізде сипаттаңыз.

Жиі қойылатын сұрақтар

  • Әдетте көзге көрінетін не қолға білінетін жұмсақ түйін, көбіне шапта не кіндікте болады. Ол жөтелгенде, күшенгенде не тұрғанда үлкейіп, жатқанда кішірейеді. Кейбіреулер сыздап ауыруды, ашуды не ауырлық, тартып тұрған сияқты сезімді байқайды; ал кейбіреулер мүлде ештеңе сезбейді.

  • Әйелдерде де түйіннің дәл сондай түрлері болады, бірақ сан жарығы мен кіндік жарығы әйелдерде салыстырмалы түрде жиірек кездеседі. Сан жарығы — санның жоғарғы жағындағы кішкене түйін, көбіне 50 жастан асқан әйелдерде болады және қысылып қалуға бейімірек, сондықтан оны көп кешіктірмей дәрігерге тексерту керек.

  • Көбіне бұл шап жарығы: шаптағы томпақ, ол ұмаға дейін түсуі мүмкін, ұзақ тұрғаннан, ауыр зат көтергеннен кейін не күннің соңына қарай күшейетін сыздау не ауырлық сезімі болады. Ерлердің шамамен 27%-ында өмірінің бір кезеңінде шап жарығы пайда болады.

  • Ересектерде жоқ: бұлшықеттегі әлсіз жер сол күйінде қалады. Белгісі аз не мүлде жоқ кішкене жарықты кейде ота жасамай, бақылап отыруға болады. Нәрестелерде кіндік жарығы әдетте 5 жасқа қарай өздігінен жабылады.

  • Әдетте бірден қауіпті емес, бірақ ол қысылып қалып, оған қан келуі тоқтауы мүмкін, бұл — шұғыл жағдай. Кенеттен басталған өте қатты ауырсыну, қатайған, басқанда ауыратын не түсі өзгерген не ішке қайтпайтын түйін, құсу, не үлкен дәретке отыра алмау не жел шығара алмау болса, дереу шұғыл көмек қажет.

  • Жоқ. Белгісі аз кішкене шап жарығын дәрігерге үнемі тексеріліп, бақылап отыруға болады, ал хиатальды жарықты көбіне өмір салтын өзгертумен және дәрілермен басқарады. Ота әдетте ауыратын не үлкейіп жатқан жарыққа, сондай-ақ сан жарығына ұсынылады, өйткені ол қысылып қалуға бейімірек.

  • Толық қалпына келу әдетте 4–6 аптаға созылады. Көп адам 1–2 аптадан кейін, ал жұмысы ауыр зат көтеруге байланысты болса, 6 аптаға дейін жұмысқа қайта шығады және кемінде 4–6 апта бойы ауыр зат көтермейді. Көлікті қашан жүргізуге болатынын хирургыңыз айтады.

  • Көп адамда белгі мүлде болмайды. Белгілер болса, олар әдетте қышқыл рефлюксінің белгілері: жүрек қыжылы, тамақтың не қышқылдың қайта көтерілуі, іштің кебуі, кекіру, жүрек айну, кейде жұтқанда ауырсыну не жұтынудың қиындауы. Жұтынудың қиындауы, қан құсу не салмақ жоғалту болса, сол күні дәрігерге көріну керек.

  • Көп жарық жатқанда өздігінен ішке кіреді, ал дәрігер оны ақырын ішке қайтаруды көрсетуі мүмкін. Қатайған, ауыратын не түсі өзгерген түйінді ешқашан күшпен қайтармаңыз: бұл қысылған жарық болуы мүмкін және шұғыл көмекті қажет етеді.

  • Ауыр зат көтеру мен күшену іштегі қысымды арттырып, тінді әлсіз жерден сыртқа итеруі мүмкін, сондықтан олар жарықты тудыруы не бар жарықты үлкейтуі мүмкін. Тізеңізді бүгіп, жүкті денеңізге жақын ұстап көтеріңіз, ауыр заттарға көмек сұраңыз, ал жарығыңыз бар болса, қандай жүктемелер қауіпсіз екенін дәрігеріңізден сұраңыз.

  • Демеуші белдік не бандаж кейбір адамдарда жайсыздықты жеңілдетуі мүмкін, бірақ ол әлсіз жерді түзетпейді және жарықтың қысылып қалуына жол бермейді. Оны қолданбас бұрын дәрігеріңізден сұраңыз және оған сеніп, үлкейіп не ауырып жатқан жарықты тексертуді кейінге қалдырмаңыз.

  • Әдетте дәрігер түйінді қарап-тексеріп анықтайды, көбіне сіз тұрып, жөтелген кезде тексереді. Анық болмаса, ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ), КТ (CT) не МРТ (MRI) оны растай алады. Хиатальды жарық кейде жүрек қыжылына не жұтыну қиындығына байланысты тексерулер кезінде анықталады.

Блог

Дереккөздер

  1. NHS: Hernia
  2. NHS: Inguinal hernia repair
  3. NHS: Femoral hernia repair
  4. NHS: Umbilical hernia repair
  5. NHS: Hiatus hernia
  6. NIDDK: Inguinal hernia
  7. MedlinePlus: Hernia

Жаңартылды . Бұл медициналық кеңес емес, денсаулық туралы ақпарат. Жағдайыңызды дәрігеріңіз толық біледі, нәтижеңіз туралы одан сұраңыз.