Bilembo ya typhoïde: ndenge fièvre ekendaka, bilembo ya likama, mpe examen nini ya kotia motema

Fièvre typhoïde ezali infection ya bactérie Salmonella Typhi. Epalanganaka na nzela ya bilei to mai oyo ezali na bactérie yango, mbala mingi uta na nyei ya moto oyo azali na yango to oyo amemaka yango. Soki ekoti na libumu, ba bactérie ebotanaka mingi mpe ekotaka na makila.

Emonanaka mingi na bisika oyo mai ya peto mpe bopeto (ba WC, kolongola bosoto) ezali moke, na biteni ya Asie, Afrique, mpe Amérique centrale mpe Amérique du Sud. Bakanisi ete bato pene na milio 9 bazwaka bokono ya typhoïde mobu na mobu, mpe pene na 110 000 bakufaka.

Fièvre paratyphoïde (paratyphoid) ezali bokono oyo ekokani, oyo Salmonella Paratyphi nde ebimisaka, mpe basalaka examen mpe basalisaka yango pene na ndenge moko.

Bamemi ya microbe (porteurs): bato mosusu batikalaka na bactérie na nzoto sima ya bilembo kosila, mbala mosusu ba sanza to ba mbula, mpe bakoki kopesa yango na basusu atako bazali koyoka maladi te.

Bilembo mbala mingi ebandaka mikolo 6 kino 30 sima ya kozwa infection, mbala mingi malembe-malembe:

• fièvre oyo ezali komata mwa moke mokolo na mokolo, ekomaka 39 kino 40°C (103 kino 104°F) na mokolo ya misato to ya minei, mpe ewumelaka koleka mikolo 3
• mpasi ya motó, kolemba mpe kozanga makasi
• kolenga na malili mpe mpasi ya nzoto
• kokosola oyo ebimisaka eloko te
• kozanga nzala, koyoka lokola okosanza
• mpasi ya libumu, mpe libumu ekangami (constipation) to pulupulu (diarrhée), oyo mbala mingi eyaka sima ya bilembo mosusu
• mbala mosusu matono ya rose pâle (taches rosées) oyo emataka te, mbala mingi na ntolo to na libumu

Soki basalisi te, typhoïde ekoki kowumela sanza moko to koleka. Na antibiotiques oyo ebongi, bato mingi babikaka malamu nyonso.

Makama makasi ekómelaka pene na 10 kino 15% ya bato oyo bazali na lopitalo mpo na typhoïde, mbala mingi sima ya poso 2 kino 3 ya bokono:

• makila kobima na kati ya misopo
• libulu na misopo (perforation intestinale), oyo ekoki kopesa infection makasi ya lipapu oyo ezipaka libumu na kati (péritonite)
• makanisi kobulungana to mpongi makasi

Luka lisalisi ya urgence sikoyo soki moto azali na:

• mpasi ya libumu ya mbalakaka oyo ezali se kobakisama
• nyei ya moindo to ya motane makasi
• kosanza makila, to kosanza biloko oyo ekokani na bitikala ya kawa (café)

Bokono kozonga (rechute): kino 10% ya bato bazwaka bilembo lisusu, mbala mingi poso 1 kino 3 sima ya kobika. Kende epai ya monganga na yo soki fièvre ezongi sima ya kosilisa lisalisi.

Bamemi ya microbe: pene na 1 kino 4% ya bato oyo basalisami bazali naino komema bactérie mobu moko sima. Monganga akoki kotala nyei na yo liboso ozonga na mosala ya bilei, ya lopitalo to ya bana mike.

• Hémoculture (blood culture) ezali examen oyo baponaka liboso: laboratoire ekolisaka bactérie uta na makila. Hémoculture moko emonaka yango na pene na 50% ya ba cas, yango wana minganga mbala mosusu bazwaka makila koleka mbala moko, malamu liboso ya kobanda antibiotiques.
• Culture ya moelle osseuse (bone marrow culture) emonaka pene na 80%, kasi ezali examen oyo ekotaka na kati ya nzoto mpe basalaka yango kaka mbala mosusu.
• Coproculture (stool culture), examen ya nyei, mbala mingi ezalaka négatif na poso ya liboso.

Examen ya Widal (Widal test) ezali ya kotia motema te. Basalaka yango mingi pamba te ezali na ntalo moke, kasi ekoki kozala positif epai ya bato oyo bazali na typhoïde te (na ndakisa sima ya infection ya kala to sima ya vaccin) mpe négatif epai ya bato oyo bazali na yango. Résultat ya Widal yango moko esengeli te kozwa mokano soki ozali na typhoïde to antibiotique nini osengeli na yango. Ba tests rapides mpe ezali sikisiki mingi te.

Minganga basalaka mpe numération formule sanguine (NFS, CBC) mpe, na bisika oyo emonanaka mingi, examen ya malaria mpe ya dengue. Mokanda na biso ya dengue elimbolaka ndenge fièvre yango ekesani.

Basalisaka typhoïde na antibiotiques, oyo ekomisaka bokono mokuse mpe ekitisaka likama ya makama mpe ya liwa. Antibiotique nini basalelaka etali esika oyo infection ezwamaki, pamba te ba bactérie ezali se koboya antibiotiques mingi koleka (résistance), na kati na yango typhoïde oyo eboyaka antibiotiques ebele mpenza. Monganga na yo akoki kosenga ba examens mpo na kopona oyo ebongi.

• Mela antibiotiques ndenge kaka monganga akomi, mpe silisa yango kino na suka, ata soki ozali koyoka malamu. Kotika liboso ya ntango ekoki kozongisa bokono mpe esalisaka résistance kopalangana.
• Kosomba antibiotiques te soki monganga akomi yango te (ordonnance), mpe kosalela te oyo etikalaki: antibiotique oyo ebongi te ekoki kozongisa sima lisalisi ya malamu.
• Fièvre ekoki kowumela pene na mikolo 5 sima ya kobanda lisalisi. Soki na ntango wana ezali kokita te, to ozali koyoka mabe koleka, zonga epai ya monganga na yo.
• Pema, mela mai mingi, mpe lia bilei moke mpe ya pete ntango okoki. Paracétamol ekoki kosalisa mpo na fièvre; landa oyo ekomami na carton to tuna pharmacien, mpe mpo na mwana tuna monganga.
• Typhoïde makasi basalisaka yango na lopitalo.

Batela basusu: sukola maboko malamu na savon sima ya kokende na WC mpe liboso ya kosimba bilei, mpe kolambela bato mosusu bilei te kino monganga na yo akoloba ete likama ezali lisusu te. Nkisi nini, mpe boni, ezali mokano ya monganga na yo.

• Mai ya peto: mela mai ya molangi (bouteille) to mai oyo batokisi, to mai oyo basili kopetola na nkisi. Boya glaçons soki basali yango na mai ya peto te.
• Bilei ya peto: lia bilei oyo elambami malamu mpe ezali naino moto. Boya miliki ya mobesu (oyo batokisi te). Sukola mbuma mpe ndunda na mai ya peto, to longola poso na yango yo moko.
• Sukola maboko na savon mpe mai, mingi mingi sima ya WC mpe liboso ya kolia to kolamba.
• Ba vaccins: OMS (WHO) etindaka vaccin conjugué contre la typhoïde (typhoid conjugate vaccine), tonga moko kaka, mpo na bana uta sanza 6 mpe bato bakolo na ba mboka oyo typhoïde emonanaka mingi. Bato ya mobembo bakoki mpe kozwa vaccin ya typhoïde, malamu ba poso mwa moke liboso ya kokende; tuna monganga to clinique ya mobembo vaccin nini mpe ntango nini. Vaccin moko te ebatelaka mobimba, yango wana kokeba na bilei mpe na mai etikali na ntina.