Шээсний хүчил ихсэх ба тулайн шинж тэмдэг: шинжүүд, түвшин, хэзээ эмчид хандах вэ

Шээсний хүчил бол биеийн хаягдал бодис юм. Бие пурин буюу өөрийн тань эсүүд болон зарим хоол хүнс, ундаанд агуулагддаг байгалийн бодисыг задлахдаа үүнийг үүсгэдэг. Ердийн үед энэ нь цусанд уусаж, бөөр шээсээр гадагшлуулдаг.

Бие хэт их үүсгэх эсвэл бөөр хангалттай гадагшлуулж чадахгүй үед энэ нь хуримтлагддаг. Түвшин ихсэхийг гиперурикеми гэдэг. Энэ нь түгээмэл бөгөөд түвшин нь өндөр олон хүнд үүнээс болж ямар ч асуудал гардаггүй.

Гэхдээ түвшин удаан хугацаанд өндөр байвал шээсний хүчил үе болон түүний орчимд, мөн бөөрөнд зүү шиг жижиг талст үүсгэж болно. Эдгээр талст шинж тэмдгийг үүсгэдэг: үенд тулай, бөөрөнд бөөрний чулуу.

Хэд байвал өндөр гэж үзэх вэ? Лаборатори бүр хэвийн хэмжээгээ хариун дээрээ хэвлэдэг бөгөөд цэвэршилтээс өмнө эмэгтэйчүүдийн түвшин эрэгтэйчүүдийнхээс ихэвчлэн бага зэрэг бага байдаг. Их Британийн удирдамжид эмч нарын анхаардаг тоо бол 360 micromol/L (6 mg/dL): үүнтэй тэнцүү эсвэл түүнээс дээш байвал шинж тэмдэгтэй хүнд тулай байх магадлал өндөр бөгөөд тулайн эмчилгээ түвшинг үүнээс доогуур байлгахыг зорьдог. Нэгжийг харьцуулбал 1 mg/dL нь ойролцоогоор 60 micromol/L байна.

Ихэнхдээ шинж тэмдэггүй. Шээсний хүчил дангаараа ихсэх нь ихэвчлэн шинж тэмдэг үүсгэдэггүй бөгөөд ердийн цусны шинжилгээгээр санамсаргүй илэрдэг. Ядрах, бие бүхэлдээ шаналах зэрэг тодорхой бус шинж тэмдэг шээсний хүчил ихсэхэд онцлог биш тул өөр шалтгааныг шалгуулах нь зүйтэй.

Тулайн хурцадмал үе хамгийн түгээмэл шинж тэмдэг юм:

• нэг үе гэнэт, хүчтэй өвдөх, ихэвчлэн шөнө эхэлж хэдэн цагийн турш улам хүчтэй болох
• хамгийн их хөлийн эрхий хурууны угт, гэхдээ хөлийн бусад үе, шагай, өвдөг, бугуй, гар эсвэл тохойд ч гардаг
• үе халуу оргиж, хавдаж, улайх эсвэл ягаан хүрэн болж, арьс нь гялалзаж, орны даавуу хүрэхэд ч өвдөхөөр эмзэг болдог
• хурцадмал үе эмчилгээгүй ч ихэвчлэн 1–2 долоо хоногийн дотор намждаг, гэхдээ дахин сэдрэх хандлагатай, цаг хугацаа өнгөрөх тусам улам олон удаа

Бөөрний чулуу: хэвлийн хажуу эсвэл нурууны доод хэсэг өвдөж, цавь руу дамжиж, давалгаалж ирж буцах, дотор муухайрах, байнга шээх хүрэх эсвэл шээс булингартах.

Олон жил шээсний хүчил ихэссэний дараа:

• хуруу, хөлийн хуруу, тохой эсвэл чихэнд арьсан доор хатуу, шохой шиг зангилаа (тофус) үүсэх
• хурцадмал үеийн хооронд ч үе хөшиж өвдсөөр байх, үе гэмтэх

Эмэгтэйчүүдэд: тулай харьцангуй ховор бөгөөд цэвэршилтээс өмнө бараг тохиолддоггүй, учир нь эстроген даавар бөөрөнд шээсний хүчлийг гадагшлуулахад тусалдаг. Цэвэршилтийн дараа эрсдэл нэмэгдэх бөгөөд шинж тэмдэг нь эрэгтэйчүүдийнхтэй адил.

Бие шээсний хүчлийг илүү их үүсгэх эсвэл бөөр бага гадагшлуулах үед түвшин нэмэгддэг. Түүнийг ихэсгэдэг эсвэл тулай үүсэх магадлалыг нэмэгдүүлдэг зүйлс:

• Архи, мөн фруктоз ихтэй эрдэнэ шишийн сироп агуулсан зэрэг чихэр нэмсэн ундаа
• Пурин ихтэй хоол: улаан мах, элэг, бөөр зэрэг дотор эрхтэн, зарим далайн хүнс
• Илүүдэл жин, цусны даралт ихсэлт, холестерин ихсэлт, чихрийн шижин, бөөрний өвчин
• Эм: шээс хөөх эм, бага тунтай аспирин, цусны даралтын зарим эм (ACE inhibitors буюу АХФ-ийн саатуулагч), циклоспорин (ciclosporin), их тунтай ниацин (niacin). Эмчийн бичсэн эмээ өөрийн дураар бүү зогсоо: эмийг бичсэн эмчээсээ асуугаарай.
• Удамшил, нас: тулай гэр бүлээр дамждаг, эрэгтэйчүүдэд илүү түгээмэл, ихэвчлэн дунд насанд эхэлдэг, эмэгтэйчүүдэд цэвэршилтийн дараа илүү тохиолддог
• Ховор тохиолдолд цусны зарим хорт хавдар болон түүний эмчилгээ (химийн эмчилгээ)

Хурцадмал үеийг өдөөдөг зүйлс: их хэмжээгээр архи уух, хэт их хооллох, хангалттай шингэн уухгүй байх, халуурсан өвчин, гэмтэл эсвэл мэс засал, зарим эмийг эхлэх эсвэл өөрчлөх.

Шээсний хүчлийн цусны шинжилгээ (ийлдсийн урат гэж бас нэрлэдэг) түвшинг хэмждэг. Тулайн ердийн шинж тэмдэгтэй хүнд 360 micromol/L (6 mg/dL) ба түүнээс дээш түвшин оношийг дэмждэг. Түвшин хурцадмал үед буурч болдог тул бага гарсан ч тулай байх магадлалтай хэвээр бол хурцадмал үе намжсанаас хойш дор хаяж 2 долоо хоногийн дараа шинжилгээг давтана. Шинж тэмдэггүйгээр зөвхөн өндөр хариу гарсан нь танд тулай байна гэсэн үг биш.

Шээсний хүчлийн түвшин	Ихэвчлэн юу гэсэн үг вэ
360 micromol/L (6 mg/dL) ба түүнээс дээш	Ердийн шинж тэмдэгтэй хүнд тулайг дэмждэг; энэ түвшинтэй олон хүнд хэзээ ч тулай үүсдэггүй
360 micromol/L (6 mg/dL)-ээс доош	Тулайтай хүмүүсийн эмчилгээний ердийн зорилт
300 micromol/L (5 mg/dL)-ээс доош	Зангилаа (тофус), үений байнгын гэмтэл эсвэл дахин дахин сэдэрдэг хурцадмал үетэй хүмүүст тавих илүү бага зорилт

Үений шингэний шинжилгээ: онош тодорхой бус бол эмч нарийн зүүгээр үенээс бага зэрэг шингэн авч, микроскопоор талст байгаа эсэхийг хардаг. Мөн халдвар байгаа эсэхийг шалгадаг.

Дүрс оношилгоо: шингэн авах боломжгүй бол рентген, хэт авиан шинжилгээ эсвэл тусгай КТ шинжилгээ (dual-energy CT буюу хоёр энергийн КТ).

Бусад шинжилгээ, учир нь тулай ихэвчлэн бусад өвчинтэй хамт илэрдэг: бөөрний үйл ажиллагаа (креатинин, eGFR), цусан дахь сахар (HbA1c), холестерин, цусны даралт. Бөөрний чулуу асуудал болж байвал шээсний хүчлийн шээсний шинжилгээ тус болно. Бөөр үүнд ямар хамаатайг манай бөөрний өвчний гарын авлага тайлбарладаг.

Шинж тэмдэггүй шээсний хүчил ихсэх: олон хүнд хэзээ ч асуудал гардаггүй. Хэрэв танд урьд нь тулай эсвэл бөөрний чулуу байгаагүй бол ямар нэг зүйл хийх шаардлагатай эсэхийг эмчээсээ асуугаарай; ихэнхдээ эм уухын оронд жин, архи, чихэртэй ундаа, цусны даралт зэрэг шалтгаан дээр ажиллахыг зөвлөдөг.

Тулай бол өөр. Шээсний хүчил бууруулах эмчилгээгүй бол шинэ талст үүссээр байх бөгөөд цаг хугацааны явцад:

• хурцадмал үе илүү олон удаа гарч, удаан үргэлжилж, илүү олон үе рүү тархана
• арьсан доор тофус үүснэ
• үе байнгын гэмтэлтэй болж болно (архаг тулайн үений үрэвсэл)
• бөөрний чулуу үүсэх магадлал нэмэгдэнэ

Тулай ихэвчлэн цусны даралт ихсэлт, бөөрний өвчин, чихрийн шижин, зүрхний өвчинтэй хамт байдаг тул эмч нар эдгээрийг ч шалгадаг. Сайн эмчлүүлбэл тулайтай ихэнх хүнд хурцадмал үе гарахаа больж, зангилаа жижгэрдэг.

Хурцадмал үед:

• үеэ амрааж, өндөрлөж тавих, орны даавууг хүргэхгүй байх, алчуурт ороосон мөсөөр хөргөх
• шингэн сайн уух
• эмч үрэвслийн эсрэг өвдөлт намдаах эм (NSAID), колхицин (colchicine) эсвэл богино хугацааны стероид шахмал санал болгож болно; хэдий чинээ эрт эхэлнэ, төдий чинээ сайн үйлчилнэ

Шээсний хүчлийг урт хугацаанд бууруулах: дахин дахин эсвэл хүндрэлтэй хурцадмал үетэй, бөөрний өвчтэй, тофустай, үе нь гэмтсэн, эсвэл шээс хөөх эм хэрэглэдэг хүмүүст эмч нар шээсний хүчил бууруулах эм, ихэвчлэн аллопуринол (allopurinol) эсвэл фебуксостат (febuxostat) санал болгодог бөгөөд нэг ч удаа хурцадмал үе гарсан хүнтэй энэ талаар ярилцдаг. Үүнийг ихэвчлэн хурцадмал үе намжсанаас хойш 2–4 долоо хоногийн дараа эхэлж, түвшин зорилтод хүртэл цусны шинжилгээтэйгээр алхам алхмаар нэмэгдүүлж, урт хугацаанд, ихэнхдээ насан туршдаа хэрэглэдэг. Эхний саруудад хурцадмал үе гарч болох тул эмч түүнээс сэргийлэх эм нэмж болно: шээсний хүчил бууруулах эмээ үргэлжлүүлэн уугаарай.

Тустай зуршил:

• эрүүл жинтэй байх, хэрэв жингээ хасах шаардлагатай бол аажмаар хасах
• архи, чихэртэй ундааг багасгаж, архигүй өдрүүдтэй байх
• өдрийн турш хангалттай ус уух
• өвдөж буй үенд зөөлөн хөдөлгөөнөөр идэвхтэй байх, тамхинаас гарах

Хурцадмал үеэс сэргийлэх эсвэл шээсний хүчлийг бууруулдаг нь батлагдсан ганц "шээсний хүчлийн хоолны дэглэм" байхгүй; эрүүл, тэнцвэртэй хооллолтыг зөвлөдөг.

Ямар эм, хэр хэмжээгээр хэрэглэхийг эмч тань шийднэ. Үрэвслийн эсрэг өвдөлт намдаах эм хүн бүрт аюулгүй биш, жишээлбэл бөөрний өвчин, ходоодны шарх эсвэл зүрхний зарим өвчинтэй үед, тиймээс эхлээд эм зүйч эсвэл эмчээсээ асуугаарай. Онлайнаар зарагддаг "шээсний хүчлийг эдгээдэг" нунтаг, цай, нэмэлт бэлдмэлээс болгоомжтой хандаарай: хэрэглэхээсээ өмнө эмч эсвэл эм зүйчээсээ асуугаарай.