HbA1c टेस्ट (तीन महिन्यांची सरासरी शुगर): नॉर्मल रेंज, चार्ट आणि रिझल्टचा अर्थ

HbA1c म्हणजे ग्लायकेटेड हिमोग्लोबिन (याला ग्लायकोसिलेटेड हिमोग्लोबिन, A1C किंवा HbA1c असेही लिहिलेले दिसते). हिमोग्लोबिन हे लाल रक्तपेशींमधील ऑक्सिजन वाहून नेणारे प्रथिन आहे. रक्तातील साखर त्याला चिकटते, आणि जितकी जास्त साखर, तितके जास्त हिमोग्लोबिन साखरेने वेढलेले राहते.

लाल रक्तपेशी साधारण तीन महिने जगतात, म्हणून HbA1c मागच्या दोन ते तीन महिन्यांतील सरासरी ब्लड शुगर दाखवते, आणि त्यात शेवटच्या महिन्याचा वाटा सर्वात जास्त असतो. म्हणूनच हा आकडा स्थिर असतो: एखादे गोड जेवण किंवा तणावाची एखादी सकाळ यामुळे तो फारसा बदलत नाही, आणि तपासणीपूर्वी उपाशी राहण्याची गरज नसते.

डॉक्टर याचा तीन प्रकारे वापर करतात: मधुमेह आणि प्री-डायबिटीज शोधण्यासाठी, मधुमेहाचे उपचार किती चांगले काम करत आहेत हे पाहण्यासाठी, आणि पुढील काळात मधुमेहामुळे होणाऱ्या गुंतागुंतींचा धोका ठरवण्यासाठी.

तुमचे HbA1c अंदाजे सरासरी ग्लुकोज (eAG) मध्ये बदलता येते, म्हणजे दिवस-रात्र शुगर तपासल्यास घरच्या ग्लुकोमीटरवर जी सरासरी येईल ती. हे रूपांतर ADAG अभ्यासावर आधारित आहे (नाथन आणि सहकारी, Diabetes Care, 2008).

हा अंदाज एक सरासरी आहे. सारखेच HbA1c असलेल्या दोन व्यक्तींचे दिवस खूप वेगळे असू शकतात: एकाची शुगर स्थिर, तर दुसऱ्याची कधी खूप जास्त तर कधी खूप कमी. तुम्ही ग्लुकोमीटर किंवा सेन्सर वापरत असाल, तर त्यातील रीडिंग बाकीचे चित्र स्पष्ट करतात.

5.7% ते 6.4% (प्री-डायबिटीज). तुमची ब्लड शुगर नेहमीपेक्षा जास्त राहिली आहे, पण मधुमेहाच्या रेंजमध्ये नाही. हे सामान्य आहे, बहुधा कोणतीही लक्षणे नसतात, आणि काहीतरी करण्याची हीच सर्वोत्तम वेळ आहे: अमेरिकेतील डायबिटीज प्रिव्हेन्शन प्रोग्राममध्ये ज्यांनी साधारण 7% वजन कमी केले आणि नियमित हालचाल ठेवली, त्यांचा टाइप 2 मधुमेह होण्याचा धोका निम्म्याहून जास्त कमी झाला.

6.5% किंवा जास्त (मधुमेहाची रेंज). इथला एकच रिझल्ट स्वतःहून निदान ठरत नाही. हाय शुगरची स्पष्ट लक्षणे नसतील, तर खात्री करण्यासाठी डॉक्टर HbA1c पुन्हा करतात किंवा फास्टिंग ग्लुकोज किंवा ग्लुकोज टॉलरन्स टेस्ट करतात.

आधीपासून मधुमेह आहे? टार्गेटपेक्षा जास्त आकडा आल्यास बहुधा उपचारांचा आढावा घ्यायला हवा: औषधे, आहार, हालचाल, झोप, ताण आणि इतर आजार यांमुळे तो वाढू शकतो. स्वतःहून काहीही बदलण्याऐवजी हा आकडा तुमच्या मधुमेहावर उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांना दाखवा.

लोहाच्या कमतरतेमुळे होणारा अ‍ॅनिमिया, व्हिटॅमिन B12 किंवा फोलेटची कमतरता, किडनीचा गंभीर आजार, किंवा प्लीहा (स्प्लीन) काढलेली असल्यास HbA1c खऱ्या सरासरीपेक्षा जास्त दिसू शकते.

मधुमेह नसलेल्या बहुतेक लोकांसाठी नॉर्मल रेंजच्या खालच्या भागातला रिझल्ट म्हणजे फक्त चांगली बातमी.

लाल रक्तपेशी नेहमीपेक्षा जलद बदलल्या जात असल्यास तो खऱ्या सरासरीपेक्षा कमी दिसू शकतो: खूप रक्तस्राव किंवा रक्त चढवल्यानंतर, काही प्रकारच्या अ‍ॅनिमियामध्ये, गरोदरपणाच्या उत्तरार्धात, एरिथ्रोपोएटिनने उपचार सुरू असलेल्या किडनीच्या गंभीर आजारात, किंवा यकृताच्या काही आजारांत. काही हिमोग्लोबिन व्हेरियंट्स (जसे सिकल सेल ट्रेट, किंवा दक्षिण आणि आग्नेय आशियात सामान्य असलेले HbE) यांमुळे काही तपासणी पद्धतींमध्ये आकडा कमी किंवा जास्त दिसू शकतो.

तुम्ही इन्सुलिन किंवा शुगर कमी करणाऱ्या गोळ्या घेत असाल आणि तुमचे HbA1c खूप कमी असेल, तर याचा अर्थ वारंवार शुगर कमी होत असू शकते. अशा वेळी डॉक्टरांना फोन करा, विशेषतः तुम्हाला थरथरणे, घाम येणे किंवा गोंधळल्यासारखे वाटणे असे प्रसंग आले असतील तर.

HbA1c लाल रक्तपेशींवर अवलंबून असल्याने, पुढील परिस्थितींत डॉक्टर त्याऐवजी ग्लुकोजच्या तपासण्या (फास्टिंग ग्लुकोज, ग्लुकोज टॉलरन्स टेस्ट किंवा फ्रुक्टोसामाइन टेस्ट) करतात:

• तुम्ही गरोदर आहात, विशेषतः गरोदरपणातील मधुमेहासाठी (जेस्टेशनल डायबिटीज), जो ग्लुकोज टॉलरन्स टेस्टने तपासला जातो
• नुकताच खूप रक्तस्राव झाला आहे किंवा रक्त चढवले आहे
• तुम्हाला अ‍ॅनिमिया, हिमोग्लोबिन व्हेरियंट, किंवा किडनी किंवा यकृताचा गंभीर आजार आहे
• टाइप 1 मधुमेह झपाट्याने सुरू होत असू शकतो, बहुधा तहान लागणे आणि वजन कमी होणे असलेल्या मुलात किंवा तरुण व्यक्तीत, जिथे HbA1c वाढायला तीन महिने थांबणे सुरक्षित नाही

• उपाशी राहण्याची गरज नाही. तुम्ही नेहमीसारखे खाऊ-पिऊ शकता.
• हाताच्या शिरेतून रक्ताचा थोडा नमुना घेतला जातो, किंवा काही क्लिनिकमध्ये बोटाला टोचून तपासणी केली जाते.
• रिझल्ट बहुधा त्याच दिवशी किंवा एक ते दोन दिवसांत मिळतो.
• तुम्ही गरोदर असाल, अ‍ॅनिमिया किंवा किडनीचा आजार असेल, किंवा मागच्या तीन महिन्यांत रक्त चढवले असेल किंवा खूप रक्तस्राव झाला असेल, तर लॅबला किंवा डॉक्टरांना सांगा.

ADA स्टँडर्ड्स ऑफ केअरनुसार नेहमीचे अंतर:

• नॉर्मल रिझल्ट, मधुमेह नाही: प्रौढांची तपासणी 35 व्या वर्षापासून, किंवा वजन जास्त असून इतर धोक्याचे घटक असल्यास त्याआधी, आणि रिझल्ट नॉर्मल राहिल्यास दर तीन वर्षांनी.
• प्री-डायबिटीज: वर्षातून एकदा.
• मधुमेह, टार्गेटमध्ये: वर्षातून किमान दोनदा.
• मधुमेह, उपचार नुकतेच बदलले किंवा टार्गेटमध्ये नाही: साधारण दर तीन महिन्यांनी.

HbA1c हळूहळू बदलते, म्हणून कोणताही बदल दिसायला दोन ते तीन महिने द्या.

• जास्त हालचाल करा. आठवड्याला साधारण 150 मिनिटे वेगाने चालणे किंवा तसा व्यायाम, बहुतेक दिवसांत विभागून, आणि थोडा स्नायू बळकट करणारा व्यायाम.
• गोड पेये आणि रिफाइंड पिष्टमय पदार्थ (साखरेचा चहा, ज्यूस, पांढरा ब्रेड, मोठ्या प्रमाणात भात) कमी करून त्याऐवजी पाणी, भाज्या, डाळी-कडधान्ये आणि अख्खी धान्ये घ्या.
• वजन जास्त असल्यास थोडे कमी करा. शरीराचे वजन 5% ते 7% कमी केल्यानेच मोजता येईल असा फरक पडतो.
• झोप आणि तणावही महत्त्वाचे. कमी झोप आणि दीर्घकाळचा ताण दोन्हीमुळे ब्लड शुगर वाढते.
• औषधांचा निर्णय डॉक्टर घेतील. अनेकांना औषधांची गरज असते, आणि त्यात अपयश काहीच नाही. डॉक्टरांना विचारल्याशिवाय मधुमेहाचे कोणतेही औषध सुरू, बंद किंवा बदल करू नका.