ချီကွန်ဂွန်ညာ (chikungunya) လက္ခဏာများ- အဖျား၊ ကြာရှည် ကျန်နိုင်တဲ့ အဆစ်နာနဲ့ သွေးလွန်တုပ်ကွေးနဲ့ ခွဲခြားနည်း

ရုတ်တရက် ဖျားလာပြီး အဆစ်တွေ နာလွန်းလို့ မလှုပ်နိုင်သလောက် ဖြစ်နေသလား။ ချီကွန်ဂွန်ညာက အများအားဖြင့် ဘယ်လို ဖြစ်တတ်သလဲ၊ အဆစ်နာက ဘာကြောင့် လပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်သလဲ၊ ဘာဆေး သောက်ရင် ဘေးကင်းသလဲဆိုတာ ဒီမှာ ရှင်းပြထားပါတယ်။

နောက်ဆုံး ပြင်ဆင်ချိန် · ကိုးကားချက်များ

အမြန်အဖြေ

ချီကွန်ဂွန်ညာ (chikungunya) လက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ။

ချီကွန်ဂွန်ညာ (chikungunya) က အများအားဖြင့် ခြင်ကိုက်ပြီး 3 ရက်မှ 7 ရက်အကြာမှာ ရုတ်တရက် အဖျားကြီးခြင်းနဲ့ အဆစ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် နာခြင်းတို့နဲ့ စတင်ပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ နှစ်ဘက်စလုံးက တူညီတဲ့ အဆစ်တွေ မကြာခဏ နာတတ်ပါတယ်။ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ကြွက်သား ကိုက်ခဲခြင်း၊ အဆစ် ရောင်ခြင်း၊ အရေပြားမှာ အနီကွက် ထွက်ခြင်းနဲ့ မောပန်းခြင်းတို့လည်း အဖြစ်များပါတယ်။ လူအများစုက တစ်ပတ်မှ 10 ရက်အတွင်း နေသက်သာလာပေမယ့် အဆစ်နာကတော့ လပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်ပါတယ်။

ကျန်းမာရေး သတင်းအချက်အလက်သာ ဖြစ်ပြီး ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြံပေးချက် မဟုတ်ပါ။ သင့်ဆရာဝန်က သင့်အခြေအနေ အပြည့်အစုံကို သိသဖြင့် ရလဒ်အကြောင်း ဆရာဝန်ကို မေးပါ။

ယှဉ်ကြည့်ရန်

ချီကွန်ဂွန်ညာနဲ့ သွေးလွန်တုပ်ကွေး- ခြင်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အဖျား နှစ်မျိုး ဘယ်လို ကွာသလဲ

Aedes ခြင် (ခြင်ကျား) တွေကပဲ နှစ်မျိုးစလုံးကို ကူးစက်စေလို့ နေရာ တစ်ခုတည်းမှာ အဖြစ်များပြီး မကြာခဏ တူတူ စတင်တတ်ပါတယ်။ ဒါတွေက အများအားဖြင့် တွေ့ရတဲ့ ကွာခြားချက်တွေပါ၊ ဒါပေမဲ့ သွေးစစ်ချက်ကပဲ နှစ်ခုကို ခွဲခြားပေးနိုင်ပါတယ်။

သင် သတိထားမိတာချီကွန်ဂွန်ညာသွေးလွန်တုပ်ကွေး
ခြင်Aedes ခြင် (ခြင်ကျား)၊ အဓိကအားဖြင့် နေ့ဘက်မှာ ကိုက်Aedes ခြင် (ခြင်ကျား)၊ အဓိကအားဖြင့် နေ့ဘက်မှာ ကိုက်
လက္ခဏာ စပေါ်ချိန်အများအားဖြင့် ခြင်ကိုက်ပြီး 3 ရက်မှ 7 ရက်အကြာအများအားဖြင့် ခြင်ကိုက်ပြီး 4 ရက်မှ 10 ရက်အကြာ
အဖျားရုတ်တရက် ကြီး၊ မကြာခဏ 39°C (102°F) ထက် ကျော်ရုတ်တရက် ကြီး၊ 40°C (104°F) ဝန်းကျင်၊ 2 ရက်မှ 7 ရက် ကြာ
အဖြစ်များတဲ့ နာကျင်မှုအဆစ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် နာခြင်း၊ မကြာခဏ နှစ်ဘက်စလုံးက တူညီတဲ့ အဆစ်တွေ နာပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ရောင်ရမ်းခေါင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကိုက်ခြင်း၊ မျက်လုံးနောက်ဘက် နာခြင်း၊ ကြွက်သားနဲ့ အရိုး ကိုက်ခဲခြင်း
သွေးထွက်ခြင်းနဲ့ သွေးဥမွှားသွေးထွက်ခြင်း ရှားပါးသွေးဥမွှား မကြာခဏ ကျ၊ သွားဖုံး ဒါမှမဟုတ် နှာခေါင်း သွေးယိုခြင်း၊ အန်ဖတ် ဒါမှမဟုတ် ဝမ်းထဲမှာ သွေးပါခြင်းက သတိပေး လက္ခဏာ
အဖျား ကျပြီးနောက်အဆစ်နာက ရက်သတ္တပတ်များ၊ လများ ဒါမှမဟုတ် ပိုကြာနိုင်မောပန်းတာက ရက်သတ္တပတ်များစွာ ကြာနိုင်၊ အဖျား ကျသွားချိန်မှာပဲ အန္တရာယ် လက္ခဏာတွေ ပေါ်လာနိုင်
ဘယ်သူတွေ အလွန် နေမကောင်း ဖြစ်သလဲရှားပါး၊ အဓိကအားဖြင့် မွေးကင်းစ ကလေးနဲ့ တခြား ကျန်းမာရေး ပြဿနာ ရှိတဲ့ သက်ကြီးရွယ်အိုများနေမကောင်းဖြစ်သူ 20 ယောက်မှာ 1 ယောက်ခန့်၊ ဒုတိယအကြိမ် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ပိုးဝင်ရင် ပိုဖြစ်တတ်
ဆေးသီးသန့် ကုသဆေး မရှိ၊ သွေးလွန်တုပ်ကွေး မဟုတ်ကြောင်း သေချာသည်အထိ ပါရာစီတမော (paracetamol) ကိုပဲသီးသန့် ကုသဆေး မရှိ၊ ပါရာစီတမော၊ ibuprofen ဒါမှမဟုတ် aspirin ကို ဘယ်တော့မှ မသောက်ရ
စစ်ဆေးမှုပထမ တစ်ပတ်အတွင်း PCR၊ အဲဒီနောက် antibody (IgM) စစ်ဆေးမှုပထမ 7 ရက်အတွင်း NS1 antigen ဒါမှမဟုတ် PCR၊ 3 ရက်မြောက်နေ့ နောက်ပိုင်း IgM antibody

Zika၊ ငှက်ဖျား (malaria)၊ အူရောင်ငန်းဖျား (typhoid) နဲ့ တခြား ပိုးဝင်မှုတွေကလည်း ကိုယ်လက် ကိုက်ခဲတဲ့ အဖျားကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒီရောဂါတွေ အဖြစ်များတဲ့ နေရာမှာ အဖျားဆိုရင် သွေးစစ်ဖို့ ထိုက်တန်ပြီး ဆရာဝန်တွေက ချီကွန်ဂွန်ညာနဲ့ သွေးလွန်တုပ်ကွေးကို မကြာခဏ တွဲစစ်ကြပါတယ်။

ချီကွန်ဂွန်ညာ လက္ခဏာ စစ်ဆေးစာရင်း

သင့်မှာ ဖြစ်ခဲ့တာတွေကို အမှန်ခြစ်ပါ။ သင့်လက္ခဏာတွေက ချီကွန်ဂွန်ညာရဲ့ ပထမ တစ်ပတ်နဲ့ ကိုက်ညီသလား၊ နောက်ပိုင်း ဆက်ဖြစ်တတ်တဲ့ အဆစ်နာနဲ့ ကိုက်ညီသလား ဒါမှမဟုတ် နှစ်ခုစလုံးလားဆိုတာ ကတ်က ပြပေးပါတယ်။ ဘာကိုမှ သိမ်းဆည်းခြင်း ဒါမှမဟုတ် ဘယ်ကိုမှ ပို့ခြင်း မရှိပါဘူး။

ချီကွန်ဂွန်ညာ လက္ခဏာ စစ်ဆေးစာရင်း

လက္ခဏာ 12 ခုအနက် 0 ခု အမှန်ခြစ်ထားသည်

ပထမ တစ်ပတ် လက္ခဏာများ0/7
ကြာရှည် အဆစ် လက္ခဏာများ0/5

သင့်မှာ ဖြစ်ခဲ့တာ မှန်သမျှကို အမှန်ခြစ်ပါ။

ဒီစစ်ဆေးစာရင်းက သင့်ဆရာဝန်အတွက် လက္ခဏာတွေကို ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် စီပေးတာပါ။ ချီကွန်ဂွန်ညာကို ရောဂါအဖြေ မထုတ်ပေးနိုင်ပါဘူး- သွေးစစ်ချက်ကပဲ အတည်ပြုနိုင်ပြီး သွေးလွန်တုပ်ကွေး၊ Zika နဲ့ တခြား ပိုးဝင်မှုတွေကလည်း ဒီလက္ခဏာတွေ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

ချီကွန်ဂွန်ညာ ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ်လို ကူးစက်သလဲ

ချီကွန်ဂွန်ညာ (chikungunya) ဆိုတာ ပိုးရှိတဲ့ Aedes ခြင် (ခြင်ကျား) ကိုက်ခြင်းကနေ ကူးစက်တဲ့ ဗိုင်းရပ်စ် ပိုးဝင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး (dengue) နဲ့ Zika ကို ကူးစက်စေတဲ့ ခြင်တွေနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ဒီခြင်တွေက အဓိကအားဖြင့် နေ့ဘက်မှာ ကိုက်ပါတယ်။ ထိတွေ့ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း ဒါမှမဟုတ် အစားအစာ မျှစားခြင်းကနေ လူတစ်ယောက်ကနေ တစ်ယောက်ကို တိုက်ရိုက် မကူးပါဘူး။

ဒီနာမည်က 1952 ခုနှစ်မှာ ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့တဲ့ တန်ဇန်းနီးယား (Tanzania) နိုင်ငံက Kimakonde ဘာသာစကားကနေ လာပြီး “ကွေးကောက်သွားခြင်း” (to become contorted) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်- အဆစ်နာကြောင့် လူတွေ ခါးကုန်း ကိုယ်ကိုင်း ဖြစ်သွားနိုင်လို့ပါ။ အိန္ဒိယ (India) မှာ 1970 ပြည့်လွန်နှစ်တွေကတည်းက ကြီးမားတဲ့ ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုတွေ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး အခုဆိုရင် အာရှ (Asia)၊ အာဖရိက (Africa)၊ ဥရောပ (Europe) နဲ့ အမေရိကတိုက် (the Americas) က နိုင်ငံ 110 ကျော် မှာ တွေ့ရှိနေပါပြီ။

လူအများစုက သူ့အလိုလို ပြန်ကောင်းလာပါတယ်။ ပြင်းထန်စွာ နေမကောင်းဖြစ်ခြင်းနဲ့ သေဆုံးခြင်းက ရှားပါးပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဆစ်နာက ရက်သတ္တပတ်များစွာ ဒါမှမဟုတ် လပေါင်းများစွာ လှုပ်ရှားရ ခက်အောင် ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

ချီကွန်ဂွန်ညာ လက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ

လက္ခဏာတွေက အများအားဖြင့် ခြင်ကိုက်ပြီး 3 ရက်မှ 7 ရက် အကြာမှာ (တစ်ခါတစ်ရံ 12 ရက်အထိ) မကြာခဏ ရုတ်တရက် စတင်ပါတယ်။ အဖြစ်အများဆုံး နှစ်ခုက အဖျား နဲ့ အဆစ်နာ ဖြစ်ပါတယ်-

  • မကြာခဏ 39°C (102°F) ထက် ကျော်တဲ့ ရုတ်တရက် အဖျားကြီးခြင်း
  • အဆစ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် နာခြင်း၊ အများအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် နှစ်ဘက်စလုံး က တူညီတဲ့ အဆစ်တွေ၊ မကြာခဏ လက်၊ လက်ကောက်ဝတ်၊ ခြေချင်းဝတ်နဲ့ ခြေထောက်
  • အဆစ် ရောင်ခြင်း
  • ခေါင်းကိုက်ခြင်းနဲ့ ကြွက်သား ကိုက်ခဲခြင်း
  • အရေပြားမှာ အနီကွက်တွေ ထွက်ခြင်း
  • မျက်လုံး နီပြီး နာခြင်း၊ ပျို့ချင်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် အန်ခြင်း၊ မောပန်းခြင်း
ဘယ်အချိန်အများအားဖြင့် ဘာဖြစ်သလဲ
ခြင်ကိုက်ပြီး 3 ရက်မှ 7 ရက်အဖျားနဲ့ အဆစ်နာ စတင်ပြီး မကြာခဏ ရုတ်တရက် ဖြစ်
ပထမ 7 ရက်မှ 10 ရက်အဖျား၊ အဆစ်နာ၊ ခေါင်းကိုက်၊ အနီကွက် ထွက်၊ လူအများစု တစ်ပတ်အတွင်း နေသက်သာလာ
ရက်သတ္တပတ်များမှ လများအကြာတချို့လူတွေမှာ အဆစ်နာ၊ တောင့်တင်းခြင်းနဲ့ ရောင်ခြင်းတွေ ဖြစ်လိုက် ပျောက်လိုက် ဖြစ်နိုင်

အဆစ်နာ သိပ်မရှိရင် ချီကွန်ဂွန်ညာက အအေးမိတာ ဒါမှမဟုတ် တခြား အဖျားလို့ ထင်မှတ်မှားလောက်အောင် ပေါ့ပါးနိုင်ပါတယ်။

ချီကွန်ဂွန်ညာ အဆစ်နာက ဘယ်လောက် ကြာသလဲ

လူအများအပြားအတွက် အဆစ်နာက ရက်အနည်းငယ် ဒါမှမဟုတ် ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်အတွင်း သက်သာသွားပါတယ်။ တချို့အတွက်တော့ လပေါင်းများစွာ၊ တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပါတယ်။ မနက်ပိုင်းမှာ မကြာခဏ ပိုဆိုးပြီး အဆစ်တစ်ခုကနေ တစ်ခုကို ရွှေ့ပြီး နာနိုင်သလို ငြိမ်သွားပြီလို့ ထင်ရပြီးမှ ပြန်ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ကြာရှည် အဆစ်နာက သက်ကြီးရွယ်အိုတွေ နဲ့ အစပိုင်းမှာ အဆစ် အရမ်း နာခဲ့သူတွေ မှာ ပိုဖြစ်တတ်ပါတယ်။

ဘာတွေက အထောက်အကူ ဖြစ်သလဲ။ ဆရာဝန်က တခြား အကြောင်းရင်းကြောင့် နာနေတာ မဟုတ်ကြောင်း စစ်ပေးပြီး ကုသမှုကို အကြံပြုပေးနိုင်ပါတယ်။ ကြာရှည် နာကျင်မှုအတွက် သွေးလွန်တုပ်ကွေး မဟုတ်ကြောင်း သေချာပြီးမှ ရောင်ရမ်းမှုပျောက် ဆေးတွေ၊ ဆရာဝန် ညွှန်ပေးတဲ့ တခြား ဆေးတွေနဲ့ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ကုထုံး (physiotherapy) တို့ ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။ အဆစ်တွေကို လုံးဝ အနားပေးထားတာထက် ဖြည်းဖြည်းချင်း လှုပ်ရှားတာနဲ့ ဆန့်တာက အများအားဖြင့် ပိုအထောက်အကူ ဖြစ်ပါတယ်။ စတီးရွိုက် (steroid) ဆေး ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန် ညွှန်ကြားချက်နဲ့ သောက်ရတဲ့ တခြား ဆေးတွေကို ကိုယ့်ဘာသာ စမသောက်ပါနဲ့။

အဆစ်တစ်ခုက ပူပြီး၊ အရမ်း ရောင်ကာ နီလာရင်၊ နာကျင်မှုကြောင့် အလုပ်လုပ်လို့ ဒါမှမဟုတ် အိပ်လို့ မရရင်၊ ဒါမှမဟုတ် သက်သာမလာဘဲ ပိုဆိုးလာရင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြပါ။

ဘယ်သူတွေမှာ ပြင်းထန်သော ချီကွန်ဂွန်ညာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသလဲ

လူအများစုက လုံးဝ ပြန်ကောင်းပါတယ်။ ပြင်းထန်စွာ နေမကောင်းဖြစ်တာက ရှားပါးပြီး အောက်ပါသူတွေမှာ ဖြစ်နိုင်ခြေ အများဆုံးပါ-

  • မွေးဖွားချိန်မှာ မိခင်က ချီကွန်ဂွန်ညာ ဖြစ်နေလို့ မွေးချိန်ဝန်းကျင်မှာ ပိုးကူးခံရတဲ့ ဒါမှမဟုတ် မွေးပြီး ရက်သတ္တပတ်တွေအတွင်း ခြင်ကိုက်ခံရတဲ့ မွေးကင်းစ ကလေးများ
  • အသက် 65 နှစ်ကျော် လူကြီးများ
  • သွေးတိုး၊ ဆီးချို ဒါမှမဟုတ် နှလုံးရောဂါ ရှိသူများ

ရှားပါးတဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေထဲမှာ ဦးနှောက် ရောင်ရမ်းခြင်း အပါအဝင် မျက်လုံး၊ နှလုံး၊ အသည်း၊ ကျောက်ကပ်နဲ့ အာရုံကြော ပြဿနာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ မွေးရက်နီးနေတဲ့ ကိုယ်ဝန်ဆောင် မိခင်များ က ဖျားတာနဲ့ ချက်ချင်း ဆရာဝန်နဲ့ ပြသင့်ပါတယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ကလေးက မွေးချိန်မှာ ပိုးကူးနိုင်လို့ပါ။

ချီကွန်ဂွန်ညာ ဖြစ်ဖူးသူ အများစုက ထပ်မံ မကူးစက်အောင် ကာကွယ်မှု ရနေတယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်။

ဘယ်စစ်ဆေးမှုက ချီကွန်ဂွန်ညာကို အတည်ပြုသလဲ

သွေးစစ်ချက် ကပဲ ချီကွန်ဂွန်ညာကို အတည်ပြုနိုင်တဲ့ တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်စစ်ဆေးမှု လုပ်မလဲဆိုတာ ဖျားနေတဲ့ ရက်ပေါ် မူတည်ပါတယ်-

  • ပထမ တစ်ပတ် (8 ရက်မြောက်နေ့ ခန့်အထိ)- PCR စစ်ဆေးမှုက ဗိုင်းရပ်စ်ကို တိုက်ရိုက် ရှာတွေ့ပါတယ်။
  • ပထမ တစ်ပတ် ကုန်ခါနီးကစပြီး- antibody (IgM) စစ်ဆေးမှုတွေက မကြာသေးခင် ပိုးဝင်ထားတာကို ပြပါတယ်။ IgM ကို အများအားဖြင့် 2 လခန့်အထိ တွေ့နိုင်ပါတယ်။
  • အစောပိုင်း antibody စစ်ဆေးမှု negative ဖြစ်ရင်တောင် ချီကွန်ဂွန်ညာ မဟုတ်ဘူးလို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး- ဆရာဝန်က တစ်ပတ် နှစ်ပတ်အကြာမှာ ပြန်စစ်နိုင်ပါတယ်။

သွေးလွန်တုပ်ကွေးက အရမ်း ဆင်တူပြီး ပိုအနီးကပ် စောင့်ကြည့်ဖို့ လိုလို့ ဆရာဝန်တွေက အများအားဖြင့် သွေးလွန်တုပ်ကွေးအတွက်လည်း စစ်ပါတယ်၊ တစ်ခါတစ်ရံ Zika ဒါမှမဟုတ် ငှက်ဖျား (malaria) အတွက်ပါ စစ်ပါတယ်။ CBC သွေးစစ်ဆေးမှု (Complete Blood Count) က ပိုးဝင်မှုတွေကို ခွဲခြားဖို့နဲ့ သင် ဘယ်လို ဖြစ်နေလဲ စစ်ဖို့ ဆရာဝန်တွေကို ကူညီပေးပါတယ်။

ချီကွန်ဂွန်ညာကို ဘယ်လို ကုသသလဲ၊ ဘာတွေကို ရှောင်ရမလဲ

ချီကွန်ဂွန်ညာအတွက် သီးသန့် ကုသဆေး မရှိပါဘူး။ လူအများစုက အိမ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ပြုစုရင် ပြန်ကောင်းလာပါတယ်-

  • တတ်နိုင်သမျှ အနားယူခြင်း
  • ရေနဲ့ အရည် များများ သောက်ခြင်း
  • အဖျားနဲ့ နာကျင်မှုအတွက် ပါရာစီတမော (paracetamol) (အမေရိကမှာ acetaminophen လို့ ခေါ်ပါတယ်)

သွေးလွန်တုပ်ကွေး မဟုတ်ကြောင်း သေချာသည်အထိ ibuprofen၊ aspirin ဒါမှမဟုတ် တခြား ရောင်ရမ်းမှုပျောက် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးတွေကို မသောက်ပါနဲ့။ ဒီဆေးတွေက သွေးလွန်တုပ်ကွေးမှာ သွေးထွက်နိုင်ခြေကို မြင့်စေနိုင်ပြီး အစပိုင်းမှာ ပိုးဝင်မှု နှစ်ခုကို ခွဲခြားဖို့ ခက်ပါတယ်။ အအေးမိ၊ တုပ်ကွေး ပျောက်ဆေးတွေထဲမှာလည်း ဒီဆေးတွေ ပါတတ်လို့ စစ်ကြည့်ပါ။ ပါရာစီတမော ဘယ်လောက် သောက်ရမလဲဆိုတာ ဆေးဘူးပေါ်က ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း လိုက်နာပါ ဒါမှမဟုတ် ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်သူကို မေးပါ၊ ကလေးအတွက်၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားချိန် ဒါမှမဟုတ် တခြား ဆေးတွေ သောက်နေရင် ဆရာဝန်ကို မေးပါ။

ပထမ တစ်ပတ်အတွင်း ခြင် မကိုက်အောင် ကာကွယ်ပါ။ အဲဒီအချိန်မှာ ဗိုင်းရပ်စ်က သင့်သွေးထဲမှာ ရှိနေလို့ သင့်ကို ကိုက်တဲ့ ခြင်က တခြားသူတွေဆီ ကူးစက်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ခြင်ထောင်ထဲမှာ အိပ်ပြီး ခြင်မကိုက်ဆေး သုံးပါ။

ဘယ်အိမ်သုံး ဆေးနည်းကမှ ချီကွန်ဂွန်ညာကို ပျောက်စေနိုင်တယ် ဒါမှမဟုတ် ရောဂါကာလကို တိုစေနိုင်တယ်လို့ သက်သေ မပြနိုင်သေးပါဘူး။ မစမ်းခင် ဆရာဝန်ကို မေးပါ၊ ကုသမှု ခံယူတာကို ဘယ်တော့မှ နောက်ကျ မစေပါနဲ့။

ချီကွန်ဂွန်ညာကို ဘယ်လို ကာကွယ်နိုင်သလဲ

  • ခြင် မကိုက်အောင် ရှောင်ပါ၊ အထူးသဖြင့် နေ့ဘက်မှာ- လက်ရှည်အင်္ကျီနဲ့ ဘောင်းဘီရှည် ဝတ်ပါ၊ ပြတင်းပေါက်မှာ ခြင်လုံဇကာ တပ်ပါ၊ နေ့ဘက် အိပ်ရင် ခြင်ထောင်ထဲမှာ အိပ်ပါ၊ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်၊ သက်ကြီးရွယ်အိုနဲ့ နေမကောင်း ဖြစ်နေသူတွေ။
  • ခြင်မကိုက်ဆေး (insect repellent) သုံးပါ- DEET၊ picaridin ဒါမှမဟုတ် IR3535 ပါတဲ့ ဆေးကို တံဆိပ်ပေါ်က ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း သုံးပါ။
  • ခြင် ပေါက်ပွားတဲ့ ရေဝပ်တွေကို ဖယ်ရှားပါ- ရေစည်၊ ရေပုံး၊ ပန်းအိုး၊ ကားတာယာဟောင်းနဲ့ ရေအေးစက် (cooler) တွေကို တစ်ပတ်တစ်ကြိမ် အဖုံးအုပ်၊ ရေသွန်ပြီး ဆေးကြောပါ။
  • ကာကွယ်ဆေး- တချို့ နိုင်ငံတွေမှာ ချီကွန်ဂွန်ညာ ကာကွယ်ဆေးတွေကို ခွင့်ပြုထားပြီး အဓိကအားဖြင့် ရောဂါ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ နေရာတွေကို ခရီးသွားမယ့်သူတွေနဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်တဲ့ တခြားသူတွေအတွက် ဖြစ်ပါတယ်။ နေရာတိုင်းမှာ အလွယ်တကူ မရနိုင်သေးဘဲ ဘယ်သူ ထိုးသင့်သလဲဆိုတဲ့ အကြံပြုချက်က နိုင်ငံနဲ့ အသက်အလိုက် ကွာခြားပါတယ်။ သင်နဲ့ သင့်တော်သလား ဆရာဝန်ကို မေးပါ။

ဆရာဝန်နှင့် ဘယ်အချိန် ပြသင့်သလဲ

ဆရာဝန်နှင့် ချိန်းဆိုပါ

  • ချီကွန်ဂွန်ညာ ဒါမှမဟုတ် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရှိတဲ့ နေရာမှာ နေထိုင်စဉ် ဒါမှမဟုတ် အဲဒီကို ခရီးသွားပြီးနောက် ဖျားလာရင်- အဲဒီနေ့ ဒါမှမဟုတ် နောက်တစ်နေ့ ဆရာဝန်နဲ့ ပြပြီး သွေးစစ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုပါ။
  • အဖျား ပျောက်ပြီး ရက်သတ္တပတ် အတော်ကြာတာတောင် အဆစ်နာ မပျောက်သေးရင်၊ ဒါမှမဟုတ် နာကျင်မှုကြောင့် အလုပ်လုပ်လို့ ဒါမှမဟုတ် အိပ်လို့ မရရင်။
  • အဆစ်တစ်ခုက ပူပြီး၊ အရမ်း ရောင်ကာ နီလာရင်။
  • အသက် 65 နှစ်ကျော်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ဆီးချို၊ နှလုံးရောဂါ ဒါမှမဟုတ် သွေးတိုး ရှိပြီး ချီကွန်ဂွန်ညာ ရှိတဲ့ နေရာမှာ ဖျားလာရင်။

တစ်စုံတစ်ယောက်မှာ အောက်ပါ လက္ခဏာများ ရှိရင် အရေးပေါ်အကူအညီ ချက်ချင်း ရယူပါ (သင့်ဒေသရဲ့ အရေးပေါ်ဖုန်းနံပါတ်ကို ခေါ်ပါ):

  • ဗိုက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် နာခြင်း၊ ထပ်ခါထပ်ခါ အန်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် နှာခေါင်း ဒါမှမဟုတ် သွားဖုံးက သွေးယိုခြင်း
  • စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ တက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် လက် ဒါမှမဟုတ် ခြေထောက် အားနည်းခြင်း
  • ဖျားနေတဲ့ မွေးကင်းစ ကလေး၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ဝန် နောက်ဆုံးပိုင်းမှာ ဖျားခြင်း
  • အသက်ရှူရခက်ခြင်း၊ ရင်ဘတ် နာခြင်း ဒါမှမဟုတ် အရေပြား ဖြူဖျော့ အေးစက်ပြီး မူးလဲခြင်း

ချီကွန်ဂွန်ညာ ဖြစ်သူ အများစုက ကြာရှည် ကျန်နိုင်တဲ့ အဆစ်နာကလွဲရင် 1 ပတ်မှ 2 ပတ်အတွင်း အိမ်မှာပဲ ပြန်ကောင်းလာပါတယ်။ အစပိုင်းမှာ သွေးလွန်တုပ်ကွေးက ဒီလိုပဲ ဖြစ်နိုင်လို့ သတိပေး လက္ခဏာတွေကို အလေးထားပါ- သူ့အလိုလို ပျောက်သွားမလား မစောင့်ပါနဲ့၊ ကိုယ်တိုင် ကားမောင်းမသွားပါနဲ့။

ဖျားပြီး အဆစ်တွေ ကိုက်နေသလား။ ပြောပြကြည့်ပါ။

Saluvo က သင့်လက္ခဏာတွေကို သင့်ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးနဲ့ ဘာသာစကားအတိုင်း နားထောင်ပေးပြီး သတိပေး လက္ခဏာတွေကို အရင် စစ်ကာ ဘယ်ဆရာဝန်နဲ့ ဘယ်လောက် မြန်မြန် ပြသင့်သလဲ ပြောပြပေးပါတယ်။ CBC သွေးစစ်ချက် ဒါမှမဟုတ် အဖျား စစ်ဆေးမှု အဖြေ ရှိပြီးသားလား။ တန်ဖိုးတိုင်းကို ရိုးရှင်းတဲ့ စကားလုံးနဲ့ ရှင်းပြပေးပါတယ်။

ကျွန်ုပ်၏ လက္ခဏာများအကြောင်း မေးရန်

အခမဲ့ စတင်နိုင်သည်။ သင် ခံစားရသည်ကို ကိုယ်ပိုင်စကား၊ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားဖြင့် ပြောပြပါ။

လူများ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ

  • အများအားဖြင့် ခြင်ကိုက်ပြီး 3 ရက်မှ 7 ရက်အကြာမှာ ရုတ်တရက် အဖျားကြီးလာပြီး အဆစ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် နာပါတယ်။ နာတာက မကြာခဏ နှစ်ဘက်စလုံးက တူညီတဲ့ အဆစ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်၊ ဥပမာ လက်ကောက်ဝတ် နှစ်ဘက်စလုံး ဒါမှမဟုတ် ခြေချင်းဝတ် နှစ်ဘက်စလုံးပါ။ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ကြွက်သား ကိုက်ခဲခြင်း၊ အဆစ် ရောင်ခြင်း၊ အရေပြားမှာ အနီကွက် ထွက်ခြင်းနဲ့ မောပန်းခြင်းတို့လည်း အဖြစ်များပါတယ်။

  • အဖျားနဲ့ ပထမ လက္ခဏာတွေက အများအားဖြင့် 7 ရက်မှ 10 ရက်အတွင်း ငြိမ်သွားပြီး လူအများစုက တစ်ပတ်အတွင်း နေသက်သာလာပါတယ်။ အဆစ်နာကတော့ ပိုကြာနိုင်ပါတယ်- တချို့အတွက် ရက်သတ္တပတ်များစွာ ဒါမှမဟုတ် လပေါင်းများစွာ၊ ရံဖန်ရံခါ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပါတယ်။ အဖျား ပျောက်ပြီး ရက်သတ္တပတ် အတော်ကြာတာတောင် အဆစ်နာ မပျောက်သေးရင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြပါ။

  • ခြင်မျိုး တစ်မျိုးတည်းက နှစ်ခုစလုံးကို ကူးစက်စေပြီး စတင်ပုံလည်း ဆင်တူလို့ သွေးစစ်ချက်ကပဲ ခွဲခြားပေးနိုင်ပါတယ်။ ချီကွန်ဂွန်ညာက အများအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် နှစ်ဘက်စလုံးမှာ အဆစ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် နာစေပြီး လပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်ပါတယ်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေးကတော့ မျက်လုံးနောက်ဘက် နာခြင်း၊ သွေးဥမွှား ကျခြင်းနဲ့ တချို့လူတွေမှာ အဖျား ကျသွားချိန်မှာပဲ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ သတိပေး လက္ခဏာတွေ ပေါ်လာခြင်းတို့ ပိုဖြစ်တတ်ပါတယ်။

  • အဖျားနဲ့ နာကျင်မှုအတွက် ပါရာစီတမော (paracetamol၊ acetaminophen) ကို သောက်ပြီး အနားယူကာ အရည် များများ သောက်ပါ။ ဆရာဝန်က သွေးလွန်တုပ်ကွေး မဟုတ်ကြောင်း သေချာစေသည်အထိ ibuprofen၊ aspirin ဒါမှမဟုတ် တခြား ရောင်ရမ်းမှုပျောက် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးတွေကို မသောက်ပါနဲ့- သွေးလွန်တုပ်ကွေးမှာ သွေးထွက်တာကို ပိုဆိုးစေနိုင်လို့ပါ။ ဘယ်လောက် သောက်ရမလဲဆိုတာ ဆေးဘူးပေါ်က ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း လိုက်နာပါ ဒါမှမဟုတ် ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်သူကို မေးပါ၊ ကလေးအတွက်ဆိုရင် ဆရာဝန်ကို မေးပါ။

  • ဗိုင်းရပ်စ်က အဖျား ပျောက်ပြီး အကြာကြီးအထိ အဆစ်တွေကို ရောင်ရမ်းနေစေနိုင်ပါတယ်။ ဒီလို ကြာရှည် နာကျင်မှုက သက်ကြီးရွယ်အိုတွေနဲ့ အစပိုင်းမှာ အဆစ် အရမ်း နာခဲ့သူတွေမှာ ပိုဖြစ်တတ်ပါတယ်။ အချိန်ကြာလာတာနဲ့ မကြာခဏ သက်သာလာပါတယ်။ ဆရာဝန်က တခြား အကြောင်းရင်းတွေ မဟုတ်ကြောင်း စစ်ပေးပြီး ကုသမှုနဲ့ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ကုထုံး (physiotherapy) ကို အကြံပြုပေးနိုင်ပါတယ်- ဖြည်းဖြည်းချင်း လှုပ်ရှားတာက အများအားဖြင့် အထောက်အကူ ဖြစ်ပါတယ်။

  • သွေးစစ်ချက်ပါ။ ပထမ တစ်ပတ်အတွင်း PCR စစ်ဆေးမှုက ဗိုင်းရပ်စ်ကို တိုက်ရိုက် ရှာတွေ့ပါတယ်။ ပထမ တစ်ပတ် ကုန်ခါနီးကစပြီး antibody (IgM) စစ်ဆေးမှုက မကြာသေးခင် ပိုးဝင်ထားတာကို ပြပါတယ်။ အစောပိုင်းမှာ နှစ်ခုက အရမ်း ဆင်တူလို့ ဆရာဝန်တွေက အများအားဖြင့် သွေးလွန်တုပ်ကွေးကိုပါ တစ်ပြိုင်နက် စစ်ပါတယ်။

  • တိုက်ရိုက် မကူးပါဘူး- ထိတွေ့ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း ဒါမှမဟုတ် အစားအစာ မျှစားခြင်းကနေ တခြားသူဆီက မကူးနိုင်ပါဘူး။ ခြင်ကနေတဆင့် ကူးစက်ပါတယ်။ နေမကောင်းဖြစ်တဲ့ ပထမ တစ်ပတ်အတွင်း ဗိုင်းရပ်စ်က သွေးထဲမှာ ရှိနေပြီး အဲဒီအချိန် ကိုက်တဲ့ ခြင်က ဆက်ကူးစက်ပေးနိုင်လို့ လူနာက ခြင် မကိုက်အောင် ရှောင်သင့်ပါတယ်၊ ဥပမာ ခြင်ထောင်ထဲမှာ အိပ်ခြင်းပါ။

  • ဖြစ်ဖို့ မများပါဘူး။ ချီကွန်ဂွန်ညာ ဖြစ်ဖူးသူ အများစုက ထပ်မံ မကူးစက်အောင် ကာကွယ်မှု ရနေတယ်လို့ အထောက်အထားတွေက ပြပါတယ်။ လပေါင်းများစွာ ကြာပြီးမှ အဆစ်နာ ပြန်ဖြစ်တာက အများအားဖြင့် ပိုးအသစ် ဝင်တာ မဟုတ်ဘဲ မူလ ပိုးဝင်မှုရဲ့ ကြာရှည် အကျိုးဆက် ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေးလို တခြား ခြင်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အဖျားတွေကတော့ ဖြစ်နိုင်သေးလို့ ခြင် မကိုက်အောင် ဆက်ရှောင်ပါ။

  • လူအများစုအတွက် အရမ်း နာကျင်ပေမယ့် အန္တရာယ် မရှိပါဘူး၊ သေဆုံးမှုလည်း ရှားပါးပါတယ်။ ပြင်းထန်စွာ နေမကောင်းဖြစ်တာက မွေးချိန်ဝန်းကျင်မှာ ပိုးကူးခံရတဲ့ မွေးကင်းစ ကလေးတွေ၊ အသက် 65 နှစ်ကျော် လူကြီးတွေနဲ့ သွေးတိုး၊ ဆီးချို ဒါမှမဟုတ် နှလုံးရောဂါ ရှိသူတွေမှာ ဖြစ်နိုင်ခြေ အများဆုံးပါ။ ဒီအုပ်စုတွေက ဖျားတာနဲ့ စောစော ဆရာဝန်နဲ့ ပြသင့်ပါတယ်။

  • ရေနဲ့ အရည် များများ သောက်ပါ၊ စားနိုင်တဲ့အခါ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ရိုးရိုးရှင်းရှင်း အစားအစာ စားပါ။ ဘယ်အစားအစာ ဒါမှမဟုတ် အိမ်သုံး ဆေးနည်းကမှ ချီကွန်ဂွန်ညာကို ပျောက်စေနိုင်တယ်လို့ သက်သေ မပြနိုင်သေးပါဘူး။ အရည် သောက်လို့ မရဘဲ ပြန်အန်နေရင်၊ ဆီး အရမ်း နည်းလာရင် ဒါမှမဟုတ် မူးလဲမလို ခံစားရရင် ချက်ချင်း ဆရာဝန်နဲ့ ပြပါ။

  • ကိုယ်ဝန် နောက်ဆုံးပိုင်းမှာ ပိုးဝင်ရင် မွေးချိန်မှာ ကလေးဆီ ကူးနိုင်ပြီး မွေးကင်းစ ကလေးတွေ ပြင်းပြင်းထန်ထန် နေမကောင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားရင်၊ အထူးသဖြင့် မွေးရက်နီးနေရင် ဖျားတာနဲ့ ချက်ချင်း ဆရာဝန်နဲ့ ပြပြီး ခြင် မကိုက်အောင် ပိုပြီး ဂရုစိုက် ရှောင်ပါ။ ဘယ်ဆေးကိုမဆို မသောက်ခင် ဆရာဝန်ကို မေးပါ။

  • တချို့ နိုင်ငံတွေမှာ ချီကွန်ဂွန်ညာ ကာကွယ်ဆေးတွေကို ခွင့်ပြုထားပြီး အဓိကအားဖြင့် ရောဂါ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ နေရာတွေကို ခရီးသွားမယ့်သူတွေနဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်တဲ့ တခြားသူတွေအတွက် ဖြစ်ပါတယ်။ နေရာတိုင်းမှာ အလွယ်တကူ မရနိုင်သေးဘဲ ဘယ်သူ ထိုးသင့်သလဲဆိုတဲ့ အကြံပြုချက်က နိုင်ငံနဲ့ အသက်အလိုက် ကွာခြားပါတယ်။ ဆရာဝန်ကို မေးပါ။ ခြင် မကိုက်အောင် ရှောင်ခြင်းက အဓိက ကာကွယ်နည်း ဖြစ်နေဆဲပါ။

အထောက်အကူပြုသော စစ်ဆေးမှုများ

ဘလော့ဂ်

ကိုးကားချက်များ

  1. WHO fact sheet: Chikungunya
  2. CDC: Symptoms of chikungunya
  3. CDC: Clinical signs and symptoms of chikungunya
  4. CDC: Chikungunya diagnosis and testing
  5. CDC: Chikungunya treatment and prevention
  6. CDC: Chikungunya vaccines

နောက်ဆုံး ပြင်ဆင်ချိန် . ကျန်းမာရေး သတင်းအချက်အလက်သာ ဖြစ်ပြီး ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြံပေးချက် မဟုတ်ပါ။ သင့်ဆရာဝန်က သင့်အခြေအနေ အပြည့်အစုံကို သိသဖြင့် ရလဒ်အကြောင်း ဆရာဝန်ကို မေးပါ။