သွေးလွန်တုပ်ကွေး လက္ခဏာများ- အစောပိုင်း လက္ခဏာ၊ စောင့်လို့မရတဲ့ သတိပေး လက္ခဏာနဲ့ အိမ်မှာ ဘေးကင်းစွာ ပြုစုနည်း

လူများ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ

• သွေးလွန်တုပ်ကွေးရဲ့ ပထမဆုံး လက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ။

  အများအားဖြင့် ခြင်ကိုက်ပြီး 4 ရက်မှ 10 ရက်အကြာမှာ 40°C (104°F) ဝန်းကျင် အဖျား ရုတ်တရက် ကြီးလာပြီး ခေါင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကိုက်ခြင်း၊ မျက်လုံးနောက်ဘက် နာခြင်းနဲ့ ကြွက်သား၊ အဆစ်၊ အရိုး ကိုက်ခဲခြင်းတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ပျို့ချင်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ အကျိတ် ရောင်ခြင်းနဲ့ အရေပြားမှာ အနီကွက် ထွက်ခြင်းတို့လည်း အဖြစ်များပါတယ်။ ပိုးဝင်မှု အများအပြားက လက္ခဏာ ပေါ့ပါးတာ ဒါမှမဟုတ် လုံးဝ မပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေး အဖျားက ဘယ်နှရက် ကြာသလဲ။

  အဖျားက အများအားဖြင့် 2 ရက်မှ 7 ရက် ကြာပြီး လူအများစု 1 ပတ်မှ 2 ပတ်အတွင်း ပြန်ကောင်းလာပါတယ်။ အရေးအကြီးဆုံး အချိန်က အဖျား ကျသွားချိန်ပါ- ပြင်းထန်သော သွေးလွန်တုပ်ကွေးရဲ့ သတိပေး လက္ခဏာတွေက အများအားဖြင့် အဖျား ပျောက်ပြီး 24 နာရီမှ 48 နာရီအတွင်း ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ ပြန်ကောင်းပြီးနောက် ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်အထိ မောပန်းတာ ကျန်နေနိုင်ပါတယ်။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေးရဲ့ သတိပေး လက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ။

  ဗိုက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် နာခြင်း၊ 24 နာရီအတွင်း အနည်းဆုံး 3 ကြိမ် အန်ခြင်း၊ နှာခေါင်း ဒါမှမဟုတ် သွားဖုံးက သွေးယိုခြင်း၊ အန်ဖတ် ဒါမှမဟုတ် ဝမ်းထဲမှာ သွေးပါခြင်း၊ အလွန်အမင်း မောပန်းခြင်း ဒါမှမဟုတ် ဂဏာမငြိမ် ဖြစ်ခြင်း၊ အသက်ရှူ မြန်ခြင်း၊ ရေ အရမ်း ငတ်ခြင်း၊ အရေပြား ဖြူဖျော့ပြီး အေးစက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် အလွန် အားနည်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီထဲက တစ်ခုခု ရှိရင် အဖျား ပျောက်သွားပြီ ဆိုရင်တောင် ဆေးခန်း ဒါမှမဟုတ် ဆေးရုံ အရေးပေါ်ဌာနကို ချက်ချင်း သွားရပါမယ်။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေး အဖျားအတွက် ဘာဆေး သောက်လို့ ရသလဲ။

  အဖျားနဲ့ နာကျင်မှုအတွက် ပါရာစီတမော (paracetamol၊ acetaminophen) ကို သောက်ပြီး အနားယူကာ အရည် များများ သောက်ပါ။ ibuprofen၊ aspirin ဒါမှမဟုတ် တခြား ရောင်ရမ်းမှုပျောက် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးတွေကို မသောက်ပါနဲ့- သွေးထွက်နိုင်ခြေကို မြင့်စေနိုင်ပါတယ်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ကိုယ်တိုင်အတွက် သီးသန့် ကုသဆေး မရှိပါဘူး။ ဘယ်လောက် သောက်ရမလဲဆိုတာ ဆေးဘူးပေါ်က ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း လိုက်နာပါ ဒါမှမဟုတ် ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်သူကို မေးပါ၊ ကလေးအတွက်ဆိုရင် ဆရာဝန်ကို မေးပါ။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေးမှာ သွေးဥမွှား ဘယ်လောက် ကျရင် အန္တရာယ်ရှိသလဲ။

  ဂဏန်း တစ်ခုတည်းနဲ့ ဆုံးဖြတ်လို့ မရပါဘူး။ ပုံမှန် သွေးဥမွှားက µL တစ်ခုလျှင် 150,000 မှ 450,000 ခန့် ရှိပြီး သွေးလွန်တုပ်ကွေးမှာ ကျတတ်ပါတယ်။ ဆရာဝန်တွေက သွေးဥမွှား ဂဏန်း တစ်ခုတည်းကို မဟုတ်ဘဲ အတက်အကျ ပုံစံ၊ ဟီမာတိုခရစ်နဲ့ လူနာ ဘယ်လို ဖြစ်နေလဲဆိုတာကို စောင့်ကြည့်ပါတယ်။ အရေအတွက် အလွန် နည်းနေရင် ဒါမှမဟုတ် ဘယ်လို သွေးထွက်မှုမျိုးမဆို ရှိရင် ဆေးရုံမှာ ကုသမှု လိုပါတယ်။ သင့်အရေအတွက်က ဘာကို ဆိုလိုလဲ သင့်ဆရာဝန်က ပြောပြပါလိမ့်မယ်။

• ဘယ်စစ်ဆေးမှုက သွေးလွန်တုပ်ကွေးကို အတည်ပြုသလဲ၊ ဘယ်အချိန် စစ်သင့်သလဲ။

  ဖျားပြီး ပထမ 7 ရက်အတွင်း NS1 antigen ဒါမှမဟုတ် PCR စစ်ဆေးမှုက ဗိုင်းရပ်စ်ကို ရှာတွေ့ပြီး မကြာခဏ IgM antibody စစ်ဆေးမှုနဲ့ တွဲစစ်ပါတယ်။ 3 ရက်မြောက်နေ့ နောက်ပိုင်း IgM စစ်ဆေးမှုတွေက မကြာသေးခင် ပိုးဝင်မှု အများစုကို ရှာတွေ့ပြီး 7 ရက်မြောက်နေ့ နောက်ပိုင်းမှာ အဓိက စစ်ဆေးမှု ဖြစ်ပါတယ်။ NS1 negative ဖြစ်ရင်တောင် သွေးလွန်တုပ်ကွေး မဟုတ်ဘူးလို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။ CBC သွေးစစ်ဆေးမှု (Complete Blood Count) က သွေးဥမွှားကို စစ်ပါတယ်။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေး နှစ်ခါ ဖြစ်နိုင်သလား။

  ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ဗိုင်းရပ်စ် အမျိုးအစား လေးမျိုး ရှိပြီး တစ်မျိုး ဖြစ်ဖူးတာက ကျန်တဲ့ အမျိုးအစားတွေကနေ မကာကွယ်ပေးနိုင်ပါဘူး။ ဒုတိယအကြိမ် ပိုးဝင်ရင် ပြင်းထန်သော သွေးလွန်တုပ်ကွေး ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်ပါတယ်။ အရင်က သွေးလွန်တုပ်ကွေး ဖြစ်ဖူးရင် ခြင် မကိုက်အောင် ပိုသတိထားပါ၊ ဖျားတာနဲ့ ဆရာဝန်နဲ့ စောစော ပြပါ၊ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရှိတဲ့ နေရာကို ခရီးမသွားခင် ကာကွယ်ဆေး အကြောင်း မေးပါ။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေးက ကူးစက်သလား။

  တိုက်ရိုက် မကူးပါဘူး- တခြားသူကနေ ထိတွေ့ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း ဒါမှမဟုတ် အစားအစာ မျှစားခြင်းနဲ့ မကူးပါဘူး။ ခြင်ကနေတစ်ဆင့် ကူးစက်ပါတယ်။ ဖျားနာပြီး ပထမ တစ်ပတ်အတွင်း ဗိုင်းရပ်စ်က သွေးထဲမှာ ရှိနေလို့ အဲဒီအချိန် ကိုက်တဲ့ ခြင်က ဆက်ကူးစက်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဖျားနေသူက ခြင်ထောင်ထဲမှာ အိပ်တာမျိုးနဲ့ ခြင် မကိုက်အောင် ရှောင်သင့်ပါတယ်။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေး ဖြစ်နေရင် ဘာစားပြီး ဘာသောက်သင့်သလဲ။

  ရေနဲ့ အရည် များများ သောက်ပါ- ရေ ဒါမှမဟုတ် ဓာတ်ဆားရည် (ORS) လို ဆားနဲ့ သကြား ထည့်ထားတဲ့ အရည်။ စားနိုင်တဲ့အခါ ပေါ့ပါးပြီး ရိုးရှင်းတဲ့ အစားအစာ စားပါ။ ရေ အရမ်း ငတ်ခြင်း၊ ဆီး အများကြီး နည်းသွားခြင်း ဒါမှမဟုတ် အန်လို့ အရည် ဘာမှ မဝင်ခြင်းတို့ ရှိရင် ဆရာဝန်နဲ့ ချက်ချင်း ပြရမယ့် အကြောင်းပြချက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

• သင်္ဘောရွက်ဖျော်ရည်က သွေးလွန်တုပ်ကွေးကို ပျောက်စေသလား။

  သင်္ဘောရွက်ဖျော်ရည် (papaya leaf juice) အပါအဝင် ဘယ်အိမ်သုံး ဆေးနည်းကမှ သွေးလွန်တုပ်ကွေးကို ကုသနိုင်တယ် ဒါမှမဟုတ် ပိုဘေးကင်းစေတယ်လို့ သက်သေ မပြနိုင်သေးပါဘူး။ သက်သေပြထားတဲ့ ပြုစုမှုက အနားယူခြင်း၊ အရည် များများ သောက်ခြင်း၊ အဖျားအတွက် ပါရာစီတမော သောက်ခြင်းနဲ့ သတိပေး လက္ခဏာတွေကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဆေးနည်း တစ်ခုခု မစမ်းခင် ဆရာဝန်ကို မေးပါ၊ သတိပေး လက္ခဏာ ပေါ်လာရင် ဆေးရုံ သွားတာကို ဘယ်တော့မှ နောက်ကျ မစေပါနဲ့။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေးကနေ ပြန်ကောင်းဖို့ ဘယ်လောက် ကြာသလဲ။

  လူအများစု 1 ပတ်မှ 2 ပတ်အတွင်း ပြန်ကောင်းလာပေမယ့် မောပန်းတာနဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျတာက ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်အထိ ကျန်နေနိုင်ပါတယ်။ အနားယူပါ၊ ကောင်းကောင်း စားပါ၊ လှုပ်ရှားမှုကို ဖြည်းဖြည်းချင်း တိုးပါ။ သက်သာမလာရင် ဒါမှမဟုတ် လက္ခဏာအသစ် ပေါ်လာရင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြပါ။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေး ကာကွယ်ဆေး ရှိသလား။

  တချို့ နိုင်ငံတွေမှာ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ကာကွယ်ဆေး တစ်မျိုးကို ခွင့်ပြုထားပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က သွေးလွန်တုပ်ကွေး အများကြီး ပြန့်ပွားတဲ့ နေရာတွေမှာ အသက် 6 နှစ်မှ 16 နှစ် ကလေးတွေအတွက်ပဲ အကြံပြုထားပြီး တချို့ နိုင်ငံတွေကတော့ အရင်က သွေးလွန်တုပ်ကွေး ဖြစ်ဖူးတဲ့ ခရီးသွားတွေကိုလည်း ပေးပါတယ်။ သင့်အတွက် သင့်တော်သလား ဆရာဝန်ကို မေးပါ။ ခြင် မကိုက်အောင် ရှောင်တာက အဓိက ကာကွယ်နည်း ဖြစ်နေဆဲပါ။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေးနဲ့ ငှက်ဖျားကို ဘယ်လို ခွဲခြားမလဲ။

  လက္ခဏာတွေ ထပ်တူကျနေလို့ သွေးစစ်ချက်ကပဲ ယုံကြည်ရတဲ့ တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေးမှာ မျက်လုံးနောက်ဘက် နာခြင်း၊ ကိုယ်လက်နဲ့ အရိုး ကိုက်ခဲခြင်း၊ အရေပြားမှာ အနီကွက် ထွက်ခြင်းတို့ မကြာခဏ ဖြစ်ပြီး ခြင်ကိုက်ပြီး 4 ရက်မှ 10 ရက်အကြာမှာ စတင်ပါတယ်။ ငှက်ဖျား (malaria) မှာ ချမ်းတုန်ပြီး ဖျားတာ မကြာခဏ ဖြစ်ပြီး ခြင်ကိုက်ပြီး 10 ရက်မှ 15 ရက်အကြာမှာ စတင်ကာ ငှက်ဖျားဆေး အမြဲ လိုပါတယ်။ ဆရာဝန်က နှစ်မျိုးစလုံး စစ်နိုင်ပါတယ်။