डेंगीका लक्षण (डेंगु ज्वरो): सुरुका संकेत, पर्खन नहुने खतराका संकेत, र घरमै सुरक्षित हेरचाह

मानिसहरूले सोध्ने प्रश्न

• डेंगीका सुरुका लक्षण के-के हुन्?

  प्रायः लामखुट्टेले टोकेको 4 देखि 10 दिनपछि अचानक तेज ज्वरो, करिब 40°C (104°F), आउँछ, साथमा कडा टाउको दुखाइ, आँखाको पछाडि दुखाइ, र मांसपेशी, जोर्नी र हड्डी दुखाइ हुन्छ। वाकवाकी, बान्ता, गाँठा सुन्निने र बिमिरा पनि सामान्य हुन्। धेरै संक्रमणमा लक्षण हल्का हुन्छन् वा देखिँदैनन्।

• डेंगीको ज्वरो कति दिनसम्म रहन्छ?

  ज्वरो प्रायः 2 देखि 7 दिनसम्म रहन्छ, र धेरैजसो मानिस 1 देखि 2 हप्तामा निको हुन्छन्। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समय ज्वरो घट्दै गर्दाको हो: गम्भीर डेंगीका खतराका संकेत प्रायः ज्वरो सकिएको 24 देखि 48 घण्टाभित्र देखिन्छन्। निको भएपछि पनि केही हप्तासम्म थकाइ रहन सक्छ।

• डेंगीका खतराका संकेत के-के हुन्?

  पेट कडा दुख्ने, 24 घण्टाभित्र कम्तीमा 3 पटक बान्ता हुने, नाक वा गिजाबाट रगत बग्ने, बान्ता वा दिसामा रगत, अत्यधिक थकाइ वा छटपटी, छिटो-छिटो सास फेर्ने, धेरै तिर्खा लाग्ने, र छाला फुस्रो र चिसो हुने वा धेरै कमजोर महसुस हुने। यीमध्ये कुनै पनि देखिए, ज्वरो हटिसकेको भए पनि, तुरुन्तै क्लिनिक वा आपतकालीन विभाग (इमर्जेन्सी) जानुहोस्।

• डेंगीको ज्वरोमा कुन औषधि खान सकिन्छ?

  ज्वरो र दुखाइका लागि पारासिटामोल (acetaminophen), साथमा आराम र प्रशस्त झोल पदार्थ। आइबुप्रोफेन, एस्पिरिन वा सुजन घटाउने अरू दुखाइका औषधि नखानुहोस्: यिनले रक्तस्रावको जोखिम बढाउन सक्छन्। डेंगीको आफ्नै छुट्टै औषधि छैन। सही मात्राका लागि प्याकेटमा लेखिएको निर्देशन पालना गर्नुहोस् वा फार्मासिस्टलाई सोध्नुहोस्, र बच्चाका लागि डाक्टरलाई सोध्नुहोस्।

• डेंगीमा कति प्लेटलेट हुँदा खतरनाक हुन्छ?

  आफैंमा सबै कुरा तय गर्ने कुनै एउटा संख्या छैन। सामान्य प्लेटलेट करिब 150,000 देखि 450,000 प्रति माइक्रोलिटर (µL) हुन्छ, र डेंगीमा यो प्रायः घट्छ। डाक्टरले प्लेटलेटको संख्या मात्र होइन, यो कसरी घट्दै-बढ्दै छ, हेमाटोक्रिट र बिरामीको अवस्था पनि हेर्छन्। प्लेटलेट धेरै कम भएमा, वा कुनै पनि रक्तस्राव भएमा अस्पतालमा उपचार चाहिन्छ; तपाईंको प्लेटलेट गणनाको अर्थ तपाईंको डाक्टरले बताउनुहुनेछ।

• कुन जाँचले डेंगी पक्का गर्छ, र कहिले गराउने?

  बिरामी भएको पहिलो 7 दिनमा NS1 एन्टिजेन वा PCR जाँचले भाइरस पत्ता लगाउँछ, प्रायः IgM एन्टिबडी जाँचसँगै। दिन 3 पछि IgM जाँचले हालैका धेरैजसो संक्रमण पत्ता लगाउँछ, र दिन 7 पछि यही मुख्य जाँच हो। NS1 नेगेटिभ आउँदैमा डेंगी छैन भन्न सकिँदैन। CBC (पूरा रगत गणना) ले प्लेटलेट जाँच्छ।

• के डेंगी दुई पटक हुन सक्छ?

  हो। डेंगी भाइरस चार प्रकारका हुन्छन्, र एक प्रकारको डेंगी भइसकेपछि अरू प्रकारबाट सुरक्षा मिल्दैन। दोस्रो पटकको संक्रमणमा गम्भीर डेंगीको जोखिम बढी हुन्छ। पहिले डेंगी भइसकेको छ भने लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न थप होसियारी अपनाउनुहोस्, जुनसुकै ज्वरोमा चाँडै डाक्टरलाई देखाउनुहोस्, र डेंगी हुने ठाउँमा यात्रा गर्नुअघि खोपबारे सोध्नुहोस्।

• के डेंगी सरुवा रोग हो?

  सिधै होइन: छोएर, खोकीबाट वा खाना बाँडेर अर्को व्यक्तिबाट डेंगी सर्दैन। यो लामखुट्टेमार्फत सर्छ। बिरामी भएको पहिलो हप्तामा भाइरस रगतमा हुन्छ, र त्यतिबेला टोक्ने लामखुट्टेले यसलाई अरूमा सार्न सक्छ, त्यसैले बिरामीले टोकाइबाट बच्नुपर्छ, जस्तै झुलभित्र सुतेर।

• डेंगी हुँदा के खाने र के पिउने?

  प्रशस्त झोल पदार्थ पिउनुहोस्: पानी, वा नुन र चिनी मिसाएको पेय, जस्तै जीवनजल (ORS)। खान सक्ने भएपछि हल्का, सादा खाना खानुहोस्। धेरै तिर्खा लाग्नु, पिसाब धेरै कम हुनु, वा बान्ताका कारण पिएको कुरा पेटमा नटिक्नु तुरुन्तै डाक्टरलाई देखाउनुपर्ने कारण हुन्।

• के मेवाको पातको रसले डेंगी निको पार्छ?

  मेवाको पातको रस लगायत कुनै पनि घरेलु उपचारले डेंगी निको पार्छ वा यसलाई सुरक्षित बनाउँछ भन्ने प्रमाणित भएको छैन। प्रमाणित हेरचाह भनेको आराम, प्रशस्त झोल पदार्थ, ज्वरोका लागि पारासिटामोल, र खतराका संकेतमा ध्यान दिएर हेर्नु हो। कुनै उपाय अपनाउनुअघि डाक्टरलाई सोध्नुहोस्, र खतराका संकेत देखिँदा त्यसका कारण अस्पताल जान कहिल्यै ढिला नगर्नुहोस्।

• डेंगीबाट निको हुन कति समय लाग्छ?

  धेरैजसो मानिस 1 देखि 2 हप्तामा निको हुन्छन्, यद्यपि थकाइ र मन उदास हुने समस्या त्यसपछि केही हप्तासम्म रहन सक्छ। आराम गर्नुहोस्, राम्रोसँग खानुहोस् र काम बिस्तारै बढाउनुहोस्। सुधार भइरहेको छैन भने, वा नयाँ लक्षण देखिए आफ्नो डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।

• के डेंगीको खोप छ?

  केही देशमा डेंगीको एउटा खोपलाई अनुमति दिइएको छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले डेंगी धेरै फैलिने ठाउँमा 6 देखि 16 वर्षका बालबालिकाका लागि मात्र यसको सिफारिस गर्छ, र केही देशले पहिले डेंगी भइसकेका यात्रुलाई पनि यो दिन्छन्। यो तपाईंका लागि उपयुक्त छ कि छैन, आफ्नो डाक्टरलाई सोध्नुहोस्। लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नु नै मुख्य सुरक्षा हो।

• डेंगी र औलो (मलेरिया) कसरी छुट्याउने?

  लक्षण मिल्दाजुल्दा हुन्छन्, त्यसैले रगत जाँच मात्र भरपर्दो उपाय हो। डेंगीमा प्रायः आँखाको पछाडि दुखाइ, जीउ र हड्डी दुखाइ र बिमिरा हुन्छ, जुन टोकेको 4 देखि 10 दिनपछि सुरु हुन्छ। औलोमा प्रायः जाडो लागेर काम्दै ज्वरो आउँछ, जुन टोकेको 10 देखि 15 दिनपछि सुरु हुन्छ, र यसलाई सधैं औलोविरोधी (एन्टिमलेरियल) औषधि चाहिन्छ। डाक्टरले दुवैको जाँच गर्न सक्छन्।