लक्षणहरू
लक्षणहरू, सजिलो भाषामा
कुनै रोगमा सामान्यतया कस्तो महसुस हुन्छ, यसका प्रकार कसरी छुट्याउने, कुन जाँचले टुंगो लगाउँछ, र कहिले डाक्टरलाई देखाउने।
Thyroid
थाइराइडका लक्षण (thyroid symptoms): महिला र पुरुषमा देखिने संकेत, र कहिले जाँच गराउने
कम सक्रिय थाइराइड (हाइपोथाइराइडिज्म) ले शरीरलाई सुस्त बनाउँछ: थकाइ, जाडो लाग्ने, तौल बढ्ने, कब्जियत, छाला सुख्खा हुने, मन उदास हुने र महिनावारीमा धेरै रगत जाने। बढी सक्रिय थाइराइड (हाइपरथाइराइडिज्म) ले शरीरलाई छिटो चलाउँछ: तौल घट्ने, मुटुको धड्कन छिटो हुने, गर्मी र पसिना आउने, हात काँप्ने, चिन्ता र राम्रो निद्रा नलाग्ने। TSH रगत जाँचले यीमध्ये कुन हो, वा कुनै पनि होइन भने त्यो पनि देखाउँछ: धेरैजसो वयस्कमा TSH करिब 4.0 mIU/L भन्दा बढी भए कम सक्रिय थाइराइड, र करिब 0.4 भन्दा कम भए बढी सक्रिय थाइराइडको संकेत हो।
गाइड पढ्नुहोस्
Vitamin B12
भिटामिन B12 को कमीका लक्षण: संकेत, कारण र जाँच
भिटामिन B12 कम हुँदा प्रायः रक्तअल्पता (एनिमिया) का कारण थकाइ लाग्ने र सास फुल्ने, छाला फिक्का वा अलि पहेंलो हुने, जिब्रो रातो भएर दुख्ने र मुखमा घाउ (छाला) आउने, र स्नायुका लक्षण जस्तै हातखुट्टा झमझमाउने, सुन्न (लाटो) हुने र सन्तुलन बिग्रने हुन्छ; साथै बिर्सने वा मन उदास हुने पनि हुन सक्छ। NICE ले कुल B12 को मात्रा 180 ng/L भन्दा कम भए कमी पक्का, र 180 देखि 350 भए कमी हुन सक्ने मान्छ।
गाइड पढ्नुहोस्
Kidney disease
मिर्गौला रोगका लक्षण (kidney disease symptoms): किड्नी खराब हुँदा देखिने संकेत, र यसलाई पत्ता लगाउने जाँच
सुरुको मिर्गौला रोगले प्रायः कुनै लक्षण देखाउँदैन, त्यसैले रगत र पिसाब जाँच महत्त्वपूर्ण हुन्छ। लक्षण देखिँदा, प्रायः पछिल्लो चरणमा, गोलीगाँठो, खुट्टा वा हात सुन्निने, थकाइ लाग्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने, छाला चिलाउने, मांसपेशी बाउँडिने, भोक नलाग्ने, वाकवाकी लाग्ने, राति धेरै पटक पिसाब फेर्नुपर्ने, र पिसाबमा रगत वा फिँज देखिने हुन्छ।
गाइड पढ्नुहोस्
PCOS
पीसीओएसका लक्षण (PCOS symptoms): संकेत, निदान कसरी हुन्छ, र अब यसलाई PMOS किन भनिन्छ
पीसीओएस (PCOS, पोलिसिस्टिक ओभरी सिन्ड्रोम, जसलाई 2026 मा PMOS नाम दिइयो) मा प्रायः महिनावारी अनियमित हुने, धेरै ढिलो-ढिलो हुने वा नै नहुने, अनुहार वा शरीरमा बढी रौं आउने, डन्डीफोर वा तैलीय छाला, टाउकोको कपाल पातलिने, तौल बढ्ने वा घटाउन गाह्रो हुने, घाँटी वा काखीमा छाला कालो हुने, र गर्भ रहन गाह्रो हुने लक्षण देखिन्छन्। कतिपय महिलामा हल्का लक्षण मात्र हुन्छन्।
गाइड पढ्नुहोस्
Uric acid and gout
युरिक एसिड बढ्दा देखिने लक्षण र गाउटका लक्षण: संकेत, लेभल, र कहिले डाक्टरलाई देखाउने
युरिक एसिड बढ्दा प्रायः कुनै लक्षण नै देखिँदैन। यसले क्रिस्टल (स-साना कण) बनाउन थालेपछि लक्षण सुरु हुन्छन्: गाउट, अर्थात् अचानक धेरै दुख्ने, तातो, रातो र सुन्निएको जोर्नी, प्रायः खुट्टाको बुढी औंला, धेरैजसो राति सुरु हुने; मिर्गौलाको पत्थरी, कोखा वा तल्लो ढाडमा कडा दुखाइसहित; वा वर्षौंपछि छालामुनि कडा गाँठा। तपाईंको लेभल रगत जाँचले मात्र देखाउँछ।
गाइड पढ्नुहोस्
Fatty liver
फ्याटी लिभरका लक्षण: ग्रेड 1, 2 र 3 को अर्थ, नयाँ नाम MASLD, र के-ले मद्दत गर्छ
फ्याटी लिभरले प्रायः कुनै लक्षण देखाउँदैन, र धेरैजसो मानिसले अरू कुनै कारणले गराएको स्क्यान वा रगत जाँचबाट मात्र थाहा पाउँछन्। कसैलाई धेरै थकाइ लाग्छ वा दाहिने करङमुनि हल्का दुखाइ हुन्छ। छाला वा आँखा पहेंलो हुने, पेट वा खुट्टा सुन्निने, चिलाउने र सजिलै नीलडाम बस्ने जस्ता संकेत कलेजोमा धेरै दाग बसेपछि (सिरोसिस) मात्र देखिन्छन्।
गाइड पढ्नुहोस्
Dengue
डेंगीका लक्षण (डेंगु ज्वरो): सुरुका संकेत, पर्खन नहुने खतराका संकेत, र घरमै सुरक्षित हेरचाह
डेंगी प्रायः लामखुट्टेले टोकेको 4 देखि 10 दिनपछि अचानक तेज ज्वरो, कडा टाउको दुखाइ, आँखाको पछाडि दुखाइ, मांसपेशी, जोर्नी र हड्डी दुखाइ, वाकवाकी वा बान्ता, र कहिलेकाहीँ बिमिरासँग सुरु हुन्छ। लक्षण 2 देखि 7 दिनसम्म रहन्छन्। ज्वरो घट्दै जाँदा ध्यान दिएर हेर्नुहोस्: त्यतिबेला पेट कडा दुख्ने, बारम्बार बान्ता हुने वा रगत बग्ने भए आपतकालीन उपचार चाहिन्छ।
गाइड पढ्नुहोस्
Typhoid
टाइफाइडका लक्षण (मियादी ज्वरो): ज्वरोको ढाँचा, खतराका संकेत, र कुन जाँचमा भर पर्ने
टाइफाइड प्रायः दूषित खाना खाएको वा पानी पिएको 6 देखि 30 दिनपछि सुरु हुन्छ। ज्वरो दिनदिनै बढ्दै 39 देखि 40°C (103 देखि 104°F) पुग्छ, र 3 दिनभन्दा बढी रहन्छ। टाउको दुखाइ, कमजोरी, भोक नलाग्ने, पेट दुखाइ, कब्जियत वा पखाला, र खोकी सामान्य हुन्, र कसैकसैलाई छालामा समतल गुलाबी दाग आउँछन्। यसलाई एन्टिबायोटिक चाहिन्छ।
गाइड पढ्नुहोस्
ल्याब जाँचहरू, सजिलो भाषामा
सबै ल्याब जाँच गाइड
CBC
CBC परीक्षण (Complete Blood Count): पूरा रूप, सामान्य मात्रा र तपाईंको रगत गणनाको अर्थ
CBC को पूरा रूप complete blood count (पूरा रगत गणना) हो। यसले रातो रक्त कोष र हेमोग्लोबिन (जसले अक्सिजन बोक्छ), सेतो रक्त कोष (जसले संक्रमणसँग लड्छ) र प्लेटलेट (जसले रगत जमाउन मद्दत गर्छ) नाप्छ। वयस्कमा सामान्य मात्रा: हेमोग्लोबिन पुरुषमा 13.5 देखि 17.5 g/dL र महिलामा 12.0 देखि 15.5, सेतो कोष 4,000 देखि 11,000 प्रति µL, र प्लेटलेट 150,000 देखि 450,000 प्रति µL।
गाइड पढ्नुहोस्
HbA1c
HbA1c परीक्षण (तीन महिनाको सुगर जाँच): सामान्य मात्रा, तालिका र तपाईंको नतिजाको अर्थ
HbA1c सामान्य हुनु भनेको 5.7% (39 mmol/mol) भन्दा कम हो। 5.7% देखि 6.4% (39 देखि 47 mmol/mol) प्रिडायबिटिज (मधुमेहको पूर्वावस्था) हो, र 6.5% (48 mmol/mol) वा बढी मधुमेह (सुगर रोग) को दायरामा पर्छ, जुन डाक्टरले दोस्रो जाँचबाट पक्का गर्नुहुन्छ। HbA1c ले करिब तीन महिनाको औसत सुगर देखाउँछ, र यसका लागि खाली पेट बस्नु पर्दैन।
गाइड पढ्नुहोस्
Lipid profile
लिपिड प्रोफाइल परीक्षण (Lipid Profile Test): कोलेस्टेरोल, HDL, LDL र ट्राइग्लिसराइडको सामान्य मात्रा
धेरैजसो वयस्कका लागि राम्रो मात्रा यस्तो हो: कुल कोलेस्टेरोल 200 mg/dL (5.2 mmol/L) भन्दा कम, LDL ("नराम्रो") कोलेस्टेरोल 100 mg/dL (2.6 mmol/L) भन्दा कम, HDL ("राम्रो") कोलेस्टेरोल पुरुषमा 40 mg/dL वा बढी र महिलामा 50 वा बढी, र ट्राइग्लिसराइड 150 mg/dL (1.7 mmol/L) भन्दा कम। मधुमेह वा मुटुको रोग भएकालाई प्रायः LDL को लक्ष्य अझ कम दिइन्छ।
गाइड पढ्नुहोस्
TSH
TSH टेस्ट (थाइराइड जाँच): नर्मल रेन्ज, फुल फर्म र TSH बढी वा कम हुनुको अर्थ
धेरैजसो वयस्कमा TSH (थाइराइड स्टिमुलेटिङ हर्मोन) को नर्मल लेभल करिब 0.4 देखि 4.0 mIU/L हुन्छ, ल्याबअनुसार अलिअलि फरक पर्न सक्छ। TSH बढी हुनुको अर्थ प्रायः थाइराइड कम काम गर्नु हो, किनकि सुस्त थाइराइडलाई दिमागले झन् बढी घचघच्याइरहेको हुन्छ। TSH कम हुनुको अर्थ प्रायः थाइराइड बढी काम गर्नु हो। डाक्टरले यसलाई फ्री T4 सँगै हेर्छन्, र गर्भावस्था तथा बुढ्यौलीमा रेन्ज फरक हुन्छ।
गाइड पढ्नुहोस्
Vitamin D
भिटामिन D टेस्ट (Vitamin D test): नर्मल लेभल, कमीका लक्षण र यो कहाँबाट पाइन्छ
भिटामिन D लाई 25-हाइड्रोक्सीभिटामिन D को रूपमा नापिन्छ। 20 ng/mL (50 nmol/L) भन्दा कम भए कमी, र 12 ng/mL (30 nmol/L) भन्दा कम भए धेरै कमी मानिन्छ। धेरैजसो विशेषज्ञ हड्डीको स्वास्थ्यका लागि 20 ng/mL वा सोभन्दा बढी पर्याप्त मान्छन्, र धेरै ल्याबले रिपोर्टमा 30 देखि 100 ng/mL लाई रेफरेन्स रेन्ज छाप्छन्। करिब 50 ng/mL भन्दा माथि थप फाइदा हुँदैन, र धेरै बढी लेभल हानिकारक हुन सक्छ।
गाइड पढ्नुहोस्
Creatinine
क्रियटिनिन टेस्ट (Creatinine test): नर्मल रेन्ज, बढी लेभल र तपाईंको नतिजाको अर्थ
सिरम क्रियटिनिन वयस्क पुरुषमा करिब 0.7 देखि 1.3 mg/dL (62 देखि 115 µmol/L) र वयस्क महिलामा 0.6 देखि 1.1 mg/dL (53 देखि 97 µmol/L) नर्मल मानिन्छ, तर हरेक ल्याबले आफ्नै रेन्ज छाप्छ। क्रियटिनिन मिर्गौलाले छानेर निकाल्ने फोहोर पदार्थ हो, त्यसैले नम्बर बढी हुनुको अर्थ मिर्गौलाले कम छानिरहेको हुन सक्छ। डाक्टरले यसलाई तपाईंको eGFR सँगै हेर्छन्।
गाइड पढ्नुहोस्
Ferritin
फेरिटिन टेस्ट (Ferritin test): नर्मल लेभल, फेरिटिन कम वा बढी, र तपाईंको नतिजाको अर्थ
वयस्कमा फेरिटिनको सामान्य रेन्ज पुरुषमा करिब 24 देखि 336 ng/mL र महिलामा 11 देखि 307 ng/mL हुन्छ, तर ल्याबअनुसार फरक पर्छ। 15 ng/mL भन्दा कम हुनुको अर्थ शरीरको आइरन भण्डार सकिएको हो, र 15 देखि 30 पनि प्रायः लक्षण देखिने गरी कम हो। सुजन (इन्फ्लामेसन) हुँदा पनि फेरिटिन बढ्छ, त्यसैले डाक्टरले यसलाई तपाईंको हेमोग्लोबिन र आइरनका टेस्टसँगै हेर्छन्।
गाइड पढ्नुहोस्
