Breuk (hernia) symptomen: de bult, de soorten en de signalen dat een breuk nu hulp nodig heeft

Een zachte bult in je lies of bij je navel die groter wordt als je hoest? Zo voelt een breuk (hernia) meestal, dit is welke soort het kan zijn, en zo weet je wanneer het niet kan wachten.

Bijgewerkt · Bronnen

Kort antwoord

Wat zijn de symptomen van een breuk (hernia)?

Het belangrijkste symptoom is een zachte bult of zwelling, meestal in de lies, bij de navel of bovenaan de dij. Die wordt meestal groter als je hoest, perst of staat, en kleiner als je gaat liggen. Je kunt een zeurende pijn of een zwaar, trekkend gevoel hebben. Een hiatus hernia (middenrifbreuk) geeft geen bult, maar brandend maagzuur.

Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.

Naast elkaar

Een gewone breuk of een beklemde (afgeklemde) breuk

De meeste breuken zijn geen spoedgeval, maar een breuk kan vast komen te zitten en geen bloed meer krijgen. Aan deze verschillen zie je met welke van de twee je te maken hebt.

Wat je merktEen gewone breukEen beklemde of afgeklemde breuk
De bultZacht, en wordt groter als je hoest, perst of staatPlotseling groter, stevig of hard, en gevoelig bij aanraken
LiggenWordt meestal kleiner of gaat terug naar binnenBlijft naar buiten staan en is niet terug te duwen
PijnGeen, of een zeurende pijn of trekkend gevoel dat komt en gaatPlotseling heel erge pijn in of rond de bult of in je buik die niet weggaat
De huid erbovenZiet er normaal uitRood, donkerder of een andere kleur
Je buikVoelt normaalOpgezwollen of opgeblazen, en je bent misselijk of moet overgeven
Poep en windenNormaalJe kunt niet poepen of geen winden laten
KoortsNeeEr kan hoge koorts zijn
Wat je moet doenGa in de komende weken naar een artsBel het lokale alarmnummer of ga nu naar de spoedeisende hulp

Een dijbreuk (femorale hernia), een kleine bult bovenaan de dij die het vaakst voorkomt bij vrouwen boven de 50, raakt vaker beklemd. Daarom wordt die meestal snel geopereerd nadat hij is ontdekt.

Checklist symptomen van een breuk

Vink aan wat voor jou klopt. De kaart laat zien of je klachten passen bij een breuk met een bult, bij een hiatus hernia, of bij allebei, en wijst je op de signalen die niet kunnen wachten. Er wordt niets opgeslagen of verstuurd.

Checklist symptomen van een breuk

0 van 11 klachten aangevinkt

Signalen van een breuk met een bult0/6
Signalen van een hiatus hernia0/5

Vink aan wat voor jou klopt.

Deze checklist zet je klachten in een patroon voor je arts. Hij kan geen breuk vaststellen: dat kan alleen een onderzoek, soms met een scan, en ook andere dingen kunnen een bult of brandend maagzuur geven.

Wat is een breuk (hernia), en welke soorten zijn er?

Bij een breuk (hernia) drukt een deel van een inwendig orgaan, zoals de darm of vetweefsel, door een zwakke plek of opening in de spierwand die het normaal op zijn plek houdt. Je ziet het als een bult of zwelling die vaak komt en gaat. Met een hernia wordt in het dagelijks leven vaak een hernia in de rug bedoeld; deze gids gaat over breuken in de buikwand, de lies en het middenrif.

SoortWaarWie krijgt het het vaakst
Liesbreuk (inguinale hernia)Lies, soms tot in de balzakMannen: de meest voorkomende soort
Dijbreuk (femorale hernia)Bovenaan de dij, vlak bij de liesVrouwen boven de 50
Navelbreuk (umbilicale hernia)NavelBaby's, en volwassenen met overgewicht of die meerdere keren zwanger zijn geweest
Littekenbreuk (incisionele hernia)Door een oud operatielittekenMensen die een buikoperatie hebben gehad
Hiatus hernia (middenrifbreuk)Binnenin, waar de maag omhoog de borstkas in druktMensen boven de 50, zwangeren of mensen met overgewicht

Liesbreuken komen verreweg het meest voor: ongeveer 27% van de mannen en 3% van de vrouwen krijgt er ooit in het leven een, en mannen hebben 8 tot 10 keer zoveel kans op een liesbreuk als vrouwen.

Wat zijn de symptomen van een breuk (hernia)?

De meeste breuken geven een zachte bult of zwelling die:

  • groter wordt als je hoest, niest, perst, tilt of lang staat
  • kleiner wordt of verdwijnt als je gaat liggen, of voorzichtig terug te duwen is
  • een zeurende pijn, branderig gevoel of zwaar, trekkend gevoel kan geven, of helemaal geen pijn

Per soort:

  • Liesbreuk (inguinaal): een zwelling in de lies, soms tot in de balzak, vaak met klachten die aan het eind van de dag erger zijn.
  • Dijbreuk (femoraal): een kleine bult bovenaan de dij, ongeveer zo groot als een druif, met een zeurende pijn die komt en gaat of last bij het lopen.
  • Navelbreuk (umbilicaal): een zachte zwelling bij de navel, meestal pijnloos; volwassenen kunnen last hebben bij hoesten of persen.
  • Littekenbreuk (incisioneel): een zwelling langs of vlak bij een oud operatielitteken.
  • Hiatus hernia (middenrifbreuk): geen bult. Veel mensen hebben geen klachten; anderen krijgen brandend maagzuur, zure oprispingen (reflux), een opgeblazen gevoel, boeren, misselijkheid, of pijn of moeite met slikken.

Ook een grote breuk hoeft geen pijn te doen, en pijn zegt niet hoe ernstig het is: het gaat erom of de bult veranderd is.

Wanneer is een breuk een spoedgeval?

Soms komt een breuk vast te zitten (beklemd) en kan die de darm afsluiten, of raakt hij afgeklemd (gestranguleerd), wat betekent dat de bloedtoevoer wordt afgesneden. Een afgeklemde breuk kan levensbedreigend zijn en moet meteen geopereerd worden.

Bel het lokale alarmnummer of ga nu naar de spoedeisende hulp als je een breuk of een nieuwe bult hebt, en:

  • plotseling heel erge pijn in of rond de bult of in je buik die niet weggaat
  • de bult wordt stevig, hard of gevoelig, of wordt plotseling groter
  • de bult is niet terug te duwen als je ligt
  • de huid erboven wordt rood, donker of krijgt een andere kleur
  • je bent misselijk of moet overgeven, of je kunt geen eten binnenhouden
  • je kunt niet poepen of geen winden laten, of je buik is opgezwollen
  • je hebt hoge koorts of wordt plotseling verward

Rijd niet zelf. Vraag iemand om je te brengen of bel een ambulance. Probeer een harde, pijnlijke bult niet met kracht terug te duwen.

Waardoor ontstaat een breuk, en wie loopt risico?

Een breuk ontstaat als druk in de buik een zwakke plek in de spierwand tegenkomt. Die zwakke plek kan er vanaf de geboorte zijn of ontstaan als je ouder wordt. Dit maakt de kans groter:

  • zwaar tillen, of werk waarbij je veel tilt, staat of loopt
  • persen op de wc door verstopping
  • langdurig hoesten, bijvoorbeeld door roken
  • overgewicht, of zwangerschap, vooral meerdere zwangerschappen
  • ouder worden, en breuken in de familie
  • een eerdere operatie aan de buik, ook een prostaatoperatie
  • vocht in de buik (ascites), bijvoorbeeld door een leverziekte

Baby's hebben vaak een navelbreuk, omdat de spieren rond de navel nog niet gesloten zijn. Die gaat meestal vanzelf dicht tegen de leeftijd van 5 jaar. Een liesbreuk bij baby's en kinderen, vaker bij te vroeg geboren kinderen, moet door een arts bekeken worden, omdat die niet vanzelf dichtgaat.

Hoe wordt een breuk vastgesteld en behandeld?

Diagnose. Een arts kan het meestal zien door de bult te onderzoeken, vaak terwijl je staat en hoest. Is het niet duidelijk, dan kan een echo, CT-scan of MRI-scan het laten zien.

Een breuk bij volwassenen gaat niet vanzelf over, maar niet elke breuk hoeft meteen geopereerd te worden:

  • Afwachten en controleren kan passen bij een kleine liesbreuk die weinig of geen klachten geeft, met regelmatige controles.
  • Een operatie wordt meestal aangeraden als de breuk pijn doet, groter wordt, je dagelijks leven beïnvloedt, of een dijbreuk (femorale hernia) is, omdat dijbreuken vaker beklemd raken.

De operatie. De chirurg duwt de uitstulping terug en sluit de zwakke plek, vaak met een dun kunststof matje (mesh), via één grotere snee (open operatie) of een paar kleine sneetjes (kijkoperatie). Het duurt meestal 30 tot 90 minuten, en veel mensen mogen dezelfde dag naar huis.

Herstel. Volledig herstel duurt meestal 4 tot 6 weken. De meeste mensen werken weer na 1 tot 2 weken, of na maximaal 6 weken bij werk met zwaar tillen, en moeten minstens 4 tot 6 weken geen zware dingen tillen. Vraag je chirurg wanneer je weer mag autorijden. Een breuk kan na de operatie terugkomen, dus volg het advies dat je krijgt.

Een steunband of breukband kan bij sommige mensen de klachten verlichten, maar herstelt een breuk niet: vraag je arts om advies voordat je er een gebruikt.

Wat helpt bij een hiatus hernia?

Een hiatus hernia (middenrifbreuk) hoeft vaak niet behandeld te worden als hij geen problemen geeft. Heb je brandend maagzuur of reflux, dan helpen deze aanpassingen vaak:

  • eet kleinere maaltijden, vaker op de dag
  • eet niet meer in de 3 of 4 uur voordat je naar bed gaat
  • zet het hoofdeinde van je bed 10 tot 20 cm hoger
  • val af als je overgewicht hebt, en vermijd strakke kleding rond je middel
  • stop met roken, drink minder alcohol, en vermijd eten dat de klachten uitlokt

Een apotheker kan medicijnen aanraden voor verlichting op korte termijn, zoals antacida (maagzuurbinders) of alginaten. Helpen die niet, dan kan een arts sterkere medicijnen voorschrijven die het maagzuur verminderen. Een operatie wordt alleen overwogen als andere behandelingen niet hebben geholpen en de klachten heel erg blijven.

Ga dezelfde dag naar een arts als je moeite hebt met slikken, steeds moet overgeven, bloed overgeeft, afvalt zonder dat je het probeert, of pijn hebt in je bovenbuik.

Kun je een breuk voorkomen?

Je kunt een breuk niet altijd voorkomen, maar je kunt de kans verkleinen en voorkomen dat een breuk erger wordt:

  • Til veilig: buig je knieën, houd de last dicht bij je lichaam, en vraag hulp bij zware dingen.
  • Pers niet op de wc: eet veel vezels en drink genoeg, zodat je poep zacht blijft.
  • Ga naar een arts met een hoest die niet beter wordt of steeds terugkomt.
  • Blijf op een gezond gewicht en blijf in beweging: ongeveer 150 minuten matig intensief bewegen per week.
  • Stop met roken; dat helpt ook tegen hoesten en bij het genezen na een operatie.

Heb je al een breuk, vraag je arts dan welke activiteiten veilig zijn tot hij geopereerd is.

Wanneer naar de dokter

Maak een afspraak

  • Je merkt een nieuwe bult of zwelling in je lies, bij je navel, aan je dij of bij een litteken, ook als die geen pijn doet.
  • Een breuk wordt groter, pijnlijker of is moeilijker terug te duwen: ga binnen een paar dagen naar een arts.
  • Een kleine bult bovenaan de dij, vooral bij een vrouw boven de 50: ga snel naar een arts, want dijbreuken (femorale hernia's) raken vaker beklemd.
  • Een navelbreuk bij een baby die er met 5 jaar nog steeds is, of elke bult in de lies bij een baby of kind.
  • Brandend maagzuur of reflux dat langer dan 3 weken duurt, heel erg is, of niet beter wordt met medicijnen van de apotheek of drogist.

Haal nu spoedhulp (bel het lokale alarmnummer) als iemand met een breuk of een nieuwe bult dit heeft:

  • plotseling heel erge pijn in of rond de bult of in de buik die niet weggaat
  • een bult die stevig, gevoelig, rood of donkerder is geworden, of niet terug te duwen is
  • overgeven, of niet kunnen poepen of geen winden kunnen laten
  • hoge koorts, of plotselinge verwardheid

De meeste breuken zijn geen spoedgeval en kunnen met een geplande operatie worden hersteld. Een beklemde breuk is anders: die moet snel geopereerd worden. Wacht niet tot de pijn overgaat, duw de bult niet met kracht terug, en rijd niet zelf.

Een bult gevonden en weet je niet wat het is? Praat het door.

Saluvo luistert naar je klachten in je eigen woorden en taal, kijkt eerst naar alarmsignalen en vertelt je naar welke arts je moet en hoe snel. Saluvo kan je ook helpen om vragen voor je chirurg voor te bereiden.

Vraag over mijn klachten

Gratis om te beginnen. Beschrijf wat je voelt in je eigen woorden en taal.

Veelgestelde vragen

  • Meestal als een zachte bult die je kunt zien of voelen, vaak in de lies of bij de navel. Die wordt groter als je hoest, perst of staat, en kleiner als je gaat liggen. Sommige mensen voelen een zeurende pijn, een branderig gevoel of een zwaar, trekkend gevoel; anderen voelen helemaal niets.

  • Vrouwen krijgen dezelfde soorten bulten, maar dijbreuken (femoraal) en navelbreuken (umbilicaal) komen bij vrouwen relatief vaker voor. Een dijbreuk is een kleine bult bovenaan de dij, vaak bij vrouwen boven de 50, en raakt vaker beklemd. Laat die daarom snel door een arts nakijken.

  • Meestal een liesbreuk (inguinale hernia): een zwelling in de lies die tot in de balzak kan komen, met een zeurende pijn of zwaar gevoel dat erger is na staan of tillen, of aan het eind van de dag. Ongeveer 27% van de mannen krijgt ooit een liesbreuk.

  • Bij volwassenen niet: de zwakke plek in de spier blijft. Kleine breuken die weinig of geen klachten geven, kunnen soms in de gaten worden gehouden in plaats van geopereerd. Bij baby's gaat een navelbreuk meestal vanzelf dicht tegen de leeftijd van 5 jaar.

  • Meestal niet meteen, maar een breuk kan beklemd raken (afgeklemd) en geen bloed meer krijgen, en dat is een spoedgeval. Plotseling heel erge pijn, een bult die hard, gevoelig of verkleurd wordt of niet teruggaat, overgeven, of niet kunnen poepen of geen winden kunnen laten: haal dan nu spoedhulp.

  • Nee. Een kleine liesbreuk met weinig klachten kan met regelmatige controles in de gaten worden gehouden, en een hiatus hernia wordt vaak behandeld met aanpassingen in je leefstijl en medicijnen. Een operatie wordt meestal aangeraden bij breuken die pijn doen of groter worden, en bij dijbreuken, omdat die vaker beklemd raken.

  • Volledig herstel duurt meestal 4 tot 6 weken. De meeste mensen gaan na 1 tot 2 weken weer aan het werk, of na maximaal 6 weken als hun werk zwaar tillen inhoudt, en tillen minstens 4 tot 6 weken geen zware dingen. Je chirurg vertelt je wanneer je weer mag autorijden.

  • Veel mensen hebben geen klachten. Als er wel klachten zijn, zijn het meestal die van zure reflux: brandend maagzuur, eten of zuur dat terugkomt, een opgeblazen gevoel, boeren, misselijkheid, en soms pijn of moeite met slikken. Bij moeite met slikken, bloed overgeven of afvallen moet je dezelfde dag naar een arts.

  • Veel breuken gaan vanzelf terug als je gaat liggen, en een arts kan je laten zien hoe je er een voorzichtig terugduwt. Duw nooit met kracht tegen een bult die hard, pijnlijk of verkleurd is: dat kan een beklemde breuk zijn, en dan heb je spoedhulp nodig.

  • Zwaar tillen en persen verhogen de druk in de buik en kunnen weefsel door een zwakke plek drukken. Zo kunnen ze een breuk uitlokken of groter maken. Til met gebogen knieën en de last dicht bij je lichaam, vraag hulp bij zware dingen, en vraag je arts welke activiteiten veilig zijn als je al een breuk hebt.

  • Een steunband of breukband kan bij sommige mensen de klachten verlichten, maar herstelt de zwakke plek niet en voorkomt niet dat een breuk beklemd raakt. Vraag je arts om advies voordat je er een gebruikt, en wacht daardoor niet met het laten nakijken van een breuk die groter wordt of pijn doet.

  • Meestal doordat een arts de bult onderzoekt, vaak terwijl je staat en hoest. Is het niet duidelijk, dan kan een echo, CT-scan of MRI-scan het bevestigen. Een hiatus hernia wordt soms gevonden bij onderzoek naar brandend maagzuur of slikproblemen.

Blog

Bronnen

  1. NHS: Hernia
  2. NHS: Inguinal hernia repair
  3. NHS: Femoral hernia repair
  4. NHS: Umbilical hernia repair
  5. NHS: Hiatus hernia
  6. NIDDK: Inguinal hernia
  7. MedlinePlus: Hernia

Bijgewerkt . Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.