କ୍ରିଏଟିନିନ୍ ପରୀକ୍ଷା (Creatinine Test): ସାଧାରଣ ମାତ୍ରା, ଅଧିକ ମାତ୍ରା ଓ ଆପଣଙ୍କ ଫଳାଫଳର ଅର୍ଥ

କ୍ରିଏଟିନିନ୍ ଏକ ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ, ଯାହା ମାଂସପେଶୀ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କଲାବେଳେ ତିଆରି ହୁଏ। ଏହା ପ୍ରାୟ ସ୍ଥିର ହାରରେ ତିଆରି ହୁଏ, ରକ୍ତରେ ବୁହେ, ଏବଂ କିଡନୀ ଏହାକୁ ଛାଣି ପରିସ୍ରାରେ ବାହାର କରେ।

ଶରୀର ଏହାକୁ ସ୍ଥିର ଭାବେ ତିଆରି କରେ ଓ କିଡନୀ ଏହାକୁ ସଫା କରେ, ତେଣୁ ରକ୍ତରେ ଏହାର ମାତ୍ରା କିଡନୀ କେତେ ଭଲ ଛାଣୁଛି ତାହାର ଏକ ଭଲ ଦୈନନ୍ଦିନ ସୂଚକ। ଛାଣିବା ଧୀର ହେଲେ, କ୍ରିଏଟିନିନ୍ ଜମା ହୁଏ ଓ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼େ।

ଏହି ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାୟତଃ serum creatinine ବା S. creatinine କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା urea, BUN, sodium ଓ potassium ସହ କିଡନୀ ଫଙ୍କସନ୍ ଟେଷ୍ଟ (KFT ବା RFT) ର ଅଂଶ। ଏକ urine creatinine ପରୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ urine albumin-to-creatinine ratio ହିସାବ କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ଯାହା ପରିସ୍ରାରେ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଲିକ୍ ହେଉଛି କି ନାହିଁ ଦେଖେ।

କେବଳ କ୍ରିଏଟିନିନ୍ ଆପଣଙ୍କ ମାଂସପେଶୀର ପରିମାଣ, ବୟସ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତେଣୁ ସେହି ସଂଖ୍ୟା ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଓ ଆଉ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ହୋଇପାରେ। ସେଥିପାଇଁ ଲ୍ୟାବ୍ ଏହାକୁ eGFR ରେ ବଦଳାନ୍ତି: ଆପଣଙ୍କ କିଡନୀ ପ୍ରତି ମିନିଟ୍‌ରେ କେତେ ମିଲିଲିଟର ରକ୍ତ ଛାଣୁଛି ତାହାର ଏକ ଆକଳନ, ଏକ ମାନକ ଶରୀର ଆକାର ଅନୁସାରେ ସଜାଡ଼ି।

ଅଧିକାଂଶ ଲ୍ୟାବ୍ ଏବେ CKD-EPI 2021 ସମୀକରଣ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଯାହା କ୍ରିଏଟିନିନ୍, ବୟସ ଓ ଲିଙ୍ଗ ନିଏ (ଜାତି ଆଉ ନିଏ ନାହିଁ)। 90 ବା ଅଧିକ eGFR ସାଧାରଣ; 60 ରୁ 89 ଜଣେ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ହୋଇପାରେ; ତିନି ମାସ ବା ଅଧିକ ସମୟ ଧରି 60 ରୁ କମ୍ ରହିଲେ କ୍ରୋନିକ୍ କିଡନୀ ରୋଗ।

ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ମାଂସପେଶୀ ବହୁତ ଅଧିକ ବା ବହୁତ କମ୍, ଆପଣ ଗର୍ଭବତୀ, କୌଣସି ଅଙ୍ଗ କଟାଯାଇଛି, କଡ଼ା ନିରାମିଷ ବା ବହୁତ ଅଧିକ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି, କିମ୍ବା କିଡନୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ବଦଳୁଛି, ତେବେ eGFR କମ୍ ସଠିକ୍। ସେତେବେଳେ ଡାକ୍ତର cystatin C ପରୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟ କରାଇପାରନ୍ତି।

ଲ୍ୟାବ୍ ରେଞ୍ଜ୍‌ଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳାଫଳ ଏପରି କାରଣରୁ ବି ହୋଇପାରେ ଯାହାର କିଡନୀ ରୋଗ ସହ କିଛି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ:

• ଶରୀରରେ ପାଣି ଅଭାବ (dehydration): ଯଥେଷ୍ଟ ପାଣି ନପିଇବା, ଗରମ, ବାନ୍ତି ବା ଝାଡ଼ା
• ଅଧିକ ମାଂସପେଶୀ, ପରୀକ୍ଷାର ଏକ ଦୁଇ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ କଠିନ ବ୍ୟାୟାମ, ବା creatine ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟ
• ପରୀକ୍ଷାର କିଛି ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ରନ୍ଧା ମାଂସର ବଡ଼ ଭୋଜନ
• କିଛି ଔଷଧ, ଯେପରି କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ନିବାରକ (ibuprofen ପରି NSAIDs), କିଛି ରକ୍ତଚାପ ଔଷଧ ଓ କିଛି ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍। ଡାକ୍ତର ଲେଖିଥିବା ଔଷଧ ନିଜେ କେବେ ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଡାକ୍ତର ଲେଖିଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ।

ଏହାର ଅର୍ଥ କିଡନୀ କମ୍ ଛାଣୁଛି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ:

• ଆକ୍ୟୁଟ୍ କିଡନୀ ଇଞ୍ଜୁରି (acute kidney injury): ହଠାତ୍ କମିଯିବା, ପ୍ରାୟତଃ ପାଣି ଅଭାବ, ଗୁରୁତର ସଂକ୍ରମଣ ବା ଅବରୋଧ ସହ
• କ୍ରୋନିକ୍ କିଡନୀ ରୋଗ (CKD): ଧୀରେ ଧୀରେ କମିବା, ପ୍ରାୟତଃ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଡାଇବେଟିସ୍ (ମଧୁମେହ) ବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଯୋଗୁଁ
• ପରିସ୍ରା ନଳୀରେ ଅବରୋଧ, ଯେପରି ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ୍ ବଢ଼ିବା ବା କିଡନୀ ପଥର

ଡାକ୍ତର ସାଧାରଣତଃ ପରୀକ୍ଷା ପୁଣି କରନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ eGFR ଦେଖନ୍ତି ଓ ପୂର୍ବ ଫଳାଫଳ ସହ ତୁଳନା କରନ୍ତି। ସ୍ଥିର ଫଳାଫଳ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ବଢ଼ୁଥିବା ଫଳାଫଳ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଫରକ।

କମ୍ କ୍ରିଏଟିନିନ୍ କ୍ୱଚିତ୍ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ। ଏହା ସାଧାରଣତଃ କମ୍ ମାଂସପେଶୀ ଦର୍ଶାଏ: ବୟସ୍କଙ୍କଠାରେ, ପତଳା ଗଠନର ଲୋକଙ୍କଠାରେ, ଦୀର୍ଘ ରୋଗ ବା ଓଜନ କମିବା ପରେ, କିମ୍ବା ମୁଖ୍ୟତଃ ଉଦ୍ଭିଦ-ଆଧାରିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ।

ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଏହା କମିବା ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ, କାରଣ କିଡନୀ ଅଧିକ ଛାଣେ। ବହୁତ କମ୍ ମାତ୍ରା ଅପୁଷ୍ଟି, ଗୁରୁତର ଯକୃତ ରୋଗ ବା ମାଂସପେଶୀ କ୍ଷୟ ରୋଗ ସହ ଥାଇପାରେ, ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ ଡାକ୍ତର ଖୋଜନ୍ତି।

ଗୋଟିଏ କଥା: ମାଂସପେଶୀ କମ୍ ଥିଲେ, ‘ସାଧାରଣ’ ଦେଖାଯାଉଥିବା କ୍ରିଏଟିନିନ୍ କମ୍ କିଡନୀ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଲୁଚାଇପାରେ, ଯେଉଁ କାରଣରୁ eGFR ଓ ବେଳେବେଳେ cystatin C ପରୀକ୍ଷା ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।

• ଶିରାରୁ ଅଳ୍ପ ରକ୍ତ ନିଆଯାଏ। ସେହି ସମୟରେ କରାଯାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଦରକାର ନହେଲେ ସାଧାରଣତଃ ଖାଲି ପେଟ ରହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
• ଏକ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ କଠିନ ବ୍ୟାୟାମ ଏବଂ ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ରନ୍ଧା ମାଂସର ବଡ଼ ଭୋଜନ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ, କାରଣ ଦୁହେଁ ଫଳାଫଳ ବଢ଼ାଇପାରନ୍ତି।
• ସାଧାରଣ ଭାବେ ପାଣି ପିଅନ୍ତୁ। ଶରୀରରେ ପାଣି ଅଭାବ କ୍ରିଏଟିନିନ୍ ବଢ଼ାଇପାରେ।
• creatine ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟ, ଆପଣ ଖାଉଥିବା ଯେକୌଣସି ଔଷଧ, ଏବଂ ଆପଣ ଗର୍ଭବତୀ କି ନାହିଁ, ଲ୍ୟାବ୍ ବା ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଜଣାନ୍ତୁ।
• ଫଳାଫଳ ସାଧାରଣତଃ ସେହି ଦିନ ମିଳେ। ଅନେକ ରିପୋର୍ଟରେ eGFR, urea ଓ BUN ମଧ୍ୟ ଥାଏ।

କ୍ରିଏଟିନିନ୍ ଅଧିକାଂଶ ନିୟମିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚର ଅଂଶ। ଏହା ଅଧିକ ନିୟମିତ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଏ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କର:

• ଡାଇବେଟିସ୍ (ମଧୁମେହ) ବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଅଛି: ଅତି କମରେ ବର୍ଷକୁ ଥରେ, ପରିସ୍ରା albumin ପରୀକ୍ଷା ସହ, କାରଣ ଏହି ଦୁଇଟି କିଡନୀ ରୋଗର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ କାରଣ
• କ୍ରୋନିକ୍ କିଡନୀ ରୋଗ ଅଛି: ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ବର୍ଷକୁ ଥରେରୁ ପ୍ରତି କିଛି ମାସରେ
• କିଡନୀ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଥିବା ଔଷଧ ଖାଉଛନ୍ତି: ଆରମ୍ଭ କଲାବେଳେ ଏବଂ ଡାକ୍ତର ସ୍ଥିର କରିଥିବା ବ୍ୟବଧାନରେ
• ହୃଦ୍‌ରୋଗ ଅଛି, ପରିବାରରେ କିଡନୀ ରୋଗ ଅଛି, ବା ଆପଣଙ୍କ ବୟସ 60 ରୁ ଅଧିକ

• ରକ୍ତଚାପ ଓ ରକ୍ତ ଶର୍କରାକୁ ଆପଣଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରେଞ୍ଜ୍‌ରେ ରଖନ୍ତୁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟର କିଡନୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇଟି ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
• ଆପଣଙ୍କ ଜଳବାୟୁ ଓ କାମ ଅନୁସାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପାଣି ପିଅନ୍ତୁ, ଯଦି ଡାକ୍ତର ପାଣି କମ୍ ପିଇବାକୁ କହିନାହାନ୍ତି।
• ଯନ୍ତ୍ରଣା ନିବାରକ ସାବଧାନରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ibuprofen ପରି NSAIDs କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ନେଉଥିଲେ ଫାର୍ମାସିଷ୍ଟଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ।
• ଲୁଣ କମ୍ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ବହୁତ ଲୁଣିଆ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୃତ ଖାଦ୍ୟ କମ୍ ଖାଆନ୍ତୁ; ଏହା ରକ୍ତଚାପ ଓ କିଡନୀରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
• ଧୂମପାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସକ୍ରିୟ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ଓଜନ ରଖନ୍ତୁ।
• ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟ ବା ଜଡ଼ିବୁଟି ଔଷଧ ପୂର୍ବରୁ ପଚାରନ୍ତୁ, ବିଶେଷକରି ଯଦି ଆପଣଙ୍କ eGFR କମ୍।
• କିଡନୀ ରୋଗର ଔଷଧ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆପଣଙ୍କ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି। କିଡନୀ କାର୍ଯ୍ୟ କମ୍ ଥିଲେ କିଛି ଔଷଧର ଡୋଜ୍ କମ୍ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ତେଣୁ ଯେକୌଣସି ଡାକ୍ତର ବା ଫାର୍ମାସିଷ୍ଟଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଆପଣଙ୍କ eGFR କୁହନ୍ତୁ।