گردن جي بيماريءَ جون علامتون: گردن کي نقصان جون نشانيون، ۽ اهي ٽيسٽ جيڪي ان کي ڳولين ٿا

توهان جا ٻه گردا آهن، هر هڪ لڳ ڀڳ مُٺ جيڏو، پاسرين کان هيٺ، ريڙهه جي هڏيءَ جي ٻنهي پاسن تي. اهي هر منٽ توهان جي رت کي ڇاڻين ٿا ۽ فضلو ۽ اضافي پاڻي پيشاب جي صورت ۾ ڪڍن ٿا. اهي جسم ۾ لوڻ ۽ معدنيات جو توازن به رکن ٿا، بلڊ پريشر کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ مدد ڪن ٿا، رت جا ڳاڙها ذرا ٺاهڻ ۾ مدد ڪن ٿا ۽ هڏن کي مضبوط رکن ٿا.

گردن جي ڊگهي بيماري (CKD) جو مطلب آهي ته گردن کي نقصان پهتو آهي ۽ اهي ٽن مهينن يا ان کان وڌيڪ عرصي تائين ضرورت کان گهٽ ڇاڻين ٿا. اها عام آهي، خاص ڪري عمر سان، ۽ ڏکڻ ايشيائي يا ڪاري نسل جي ماڻهن ۾ وڌيڪ عام آهي.

گردن ۾ گهڻي اضافي گنجائش هوندي آهي، انڪري اهي پنهنجي ڪم جو وڏو حصو وڃائي سگهن ٿا ان کان اڳ جو توهان کي ڪجهه محسوس ٿئي. نيشنل ڪڊني فائونڊيشن جي اندازي موجب، CKD وارن ماڻهن مان رڳو اٽڪل 10 مان 1 کي خبر هوندي آهي ته کين اها بيماري آهي. انڪري گردن جي بيماري عام طور تي علامتن سان نه، پر ٽيسٽن سان ڳولي ويندي آهي.

شروع ۾: عام طور تي ڪجهه به نه. پهريون اشارو اڪثر ڪنهن ٻئي سبب لاءِ ڪرايل عام رت يا پيشاب جو ٽيسٽ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي جهڳ وارو پيشاب، سڄيل اکيون يا رات جو وڌيڪ پيشاب محسوس ٿئي ٿو، جيڪي پروٽين نڪرڻ جون، يا گردن جي پيشاب کي گهٽ گاڙهو ڪرڻ جون، شروعاتي نشانيون ٿي سگهن ٿيون.

بعد ۾، جيئن ڪم گهٽجي ٿو:

• پاڻي واريون نشانيون: ڳِٽن، پيرن يا هٿن ۾ سوڄ، سڄيل اکيون، ساهه چڙهڻ
• پيشاب واريون نشانيون: وڌيڪ پيشاب، خاص ڪري رات جو، پيشاب ۾ رت، جهڳ وارو پيشاب
• فضلو گڏ ٿيڻ واريون نشانيون: ٿڪاوٽ، چمڙيءَ ۾ خارش يا سڪائي، بک گهٽ لڳڻ ۽ وزن گهٽجڻ، دل ڪچي ٿيڻ، پٺن ۾ ڇڪون، ننڊ ۾ تڪليف، ڌيان ڏيڻ ۾ مشڪل، مٿي ۾ سور
• مردن ۾: عضوي جي سختيءَ (erection) ۾ مسئلا. عورتن ۾: وڌيل بيماريءَ ۾ ماهواري بي ترتيب ٿي سگهي ٿي يا بند ٿي سگهي ٿي.

جڏهن گردا فيل ٿين ٿا (مرحلو 5): اهي علامتون وڌيڪ سخت ٿي وڃن ٿيون، ۽ ڊائلاسز يا گردي جي ٽرانسپلانٽ جي ضرورت پئجي سگهي ٿي. NHS جي انگن اکرن موجب، اهو CKD وارن ماڻهن مان رڳو اٽڪل 100 مان 2 ۾ ٿئي ٿو؛ گهڻا ماڻهو دوائن ۽ باقاعدي چيڪ اپ سان ان کي سنڀالين ٿا.

گردن کي اوچتو نقصان (AKI) مختلف آهي: اهو ڪلاڪن يا ڏينهن ۾ ٿئي ٿو، اڪثر ڪنهن ٻي بيماريءَ دوران. ان جون نشانيون آهن معمول کان گهڻو گهٽ پيشاب، تمام گهڻي اُڃ، دل ڪچي ٿيڻ يا الٽيون، ٽنگن ۾ سوڄ، مونجهارو يا ننڊاکڙائپ، ۽ ليٽڻ وقت ساهه چڙهڻ. AKI لاءِ ساڳئي ڏينهن ڊاڪٽر کي ڏيکارڻ ضروري آهي.

عام طور تي نه. گردن جي ڊگهي بيماري لڳ ڀڳ هميشه بنا سور جي هوندي آهي، ۽ اهو هڪ سبب آهي جو اها ڌيان ۾ نٿي اچي.

گردن مان ايندڙ سور پاسي يا پٺيءَ ۾، پاسرين کان بلڪل هيٺ محسوس ٿيندو آهي، ۽ ان جو سبب عام طور تي ٻيو هوندو آهي:

• گردي جو انفيڪشن: پاسي يا پٺيءَ ۾ سور سان گڏ بخار، ٿڌ سان ڏڪڻي، دل ڪچي ٿيڻ، ۽ اڪثر پيشاب ڪرڻ وقت جلن. ان لاءِ ساڳئي ڏينهن ڊاڪٽر کي ڏيکارڻ ضروري آهي.
• گردي جي پٿري: سخت، مروڙ جهڙو سور جيڪو لهرن ۾ اچي ٿو، پٺيءَ يا پاسي کان ران جي جوڙ (groin) ڏانهن، ڪڏهن ڪڏهن پيشاب ۾ رت سان گڏ.

هيٺين پٺيءَ جو گهڻو سور پٺن ۽ جوڙن مان ايندو آهي، گردن مان نه. رڳو پٺيءَ جو سور، بخار ۽ پيشاب ۾ ڪنهن تبديليءَ کانسواءِ، گهٽ ئي گردن جو مسئلو هوندو آهي.

• ذيابيطس (شگر): رت ۾ وڌيل شگر گردن جي ننڍڙين ڇاڻڻين کي نقصان پهچائي ٿي. اهو ٻن سڀ کان عام سببن مان هڪ آهي.
• هاءِ بلڊ پريشر: گردن جي ننڍين رڳن تي دٻاءُ وجهي ٿو. اهو ٻيو سڀ کان عام سبب آهي، ۽ گردن جي بيماري بلڊ پريشر کي اڃا به وڌائي سگهي ٿي.
• دل جي بيماري ۽ وڌيل ڪوليسٽرول، جيڪي گردن کي رت پهچائيندڙ رڳن تي اثر ڪن ٿا.
• گردن جي سوڄ (glomerulonephritis)، بار بار گردي جا انفيڪشن ۽ موروثي بيماريون جهڙوڪ پوليسسٽڪ ڪڊني ڊيزيز (polycystic kidney disease).
• پيشاب جي وهڪري ۾ رڪاوٽون، جهڙوڪ بار بار ٿيندڙ گردي جون پٿريون يا وڌيل پروسٽيٽ.
• ڪجهه دوائن جو ڊگهو استعمال، جهڙوڪ باقاعدي سوڄ گهٽائيندڙ سور جون دوائون (NSAIDs، جهڙوڪ آئبوپروفين / ibuprofen يا ڊائيڪلوفينڪ / diclofenac) ۽ ليٿيم (lithium). ان سبب ڊاڪٽر جي لکيل ڪا دوا بند نه ڪريو: پنهنجي ڊاڪٽر کان پڇو ته ڇا توهان کي گردن جا ٽيسٽ ڪرائڻ گهرجن.
• اڳ ۾ ٿيل گردن کي اوچتو نقصان، جيڪو مستقل نقصان ڇڏي سگهي ٿو.

ڇاڪاڻ ته شروعاتي گردن جي بيماري خاموش هوندي آهي، انڪري جن ماڻهن کي وڌيڪ خطرو آهي انهن کي صلاح ڏني وڃي ٿي ته ٺيڪ محسوس ڪندي به باقاعدي ٽيسٽ ڪرائين:

• ذيابيطس (شگر): هر سال گردن جو چيڪ اپ
• هاءِ بلڊ پريشر يا دل جي بيماري
• خاندان ۾ گردا فيل ٿيڻ يا موروثي گردن جي بيماريءَ جي تاريخ
• اڳ ۾ ٿيل گردن کي اوچتو نقصان، بار بار ٿيندڙ گردي جون پٿريون، وڌيل پروسٽيٽ يا لوپس (lupus)
• ڊگهي عرصي واريون دوائون جيڪي گردن تي اثر ڪري سگهن ٿيون، جهڙوڪ ليٿيم (lithium) يا باقاعدي NSAID سور جون دوائون
• 60 سال کان وڏي عمر، ۽ ڏکڻ ايشيائي يا ڪاري نسل جا ماڻهو، جن کي وڌيڪ خطرو آهي
• اڳ ۾ پيشاب ۾ پروٽين يا رت مليو هجي، جنهن جو سبب معلوم نه هجي

پنهنجي ڊاڪٽر کان پڇو ته توهان کي ڪيتري وقفي سان ٽيسٽ ڪرائڻ گهرجي.

ٻه سادا ٽيسٽ گردن جي گهڻين بيمارين کي ڳولي وٺن ٿا، عام طور تي علامتن کان گهڻو اڳ:

• ڪريٽينائن لاءِ رت جو ٽيسٽ: ڪريٽينائن هڪ فضلو مادو آهي جنهن کي گردا صاف ڪن ٿا. ليبارٽري ان کي eGFR (estimated glomerular filtration rate، يعني گردن جي ڇاڻڻ جي اندازي واري رفتار) ۾ بدلائي ٿي، جيڪو ڏيکاري ٿو ته توهان جا گردا هر منٽ ۾ ڪيترو رت ڇاڻين ٿا. ٽن مهينن يا وڌيڪ تائين 60 کان گهٽ eGFR جو مطلب CKD آهي، ۽ 15 کان گهٽ جو مطلب گردن جو فيل ٿيڻ آهي. اسان جي ڪريٽينائن گائيڊ انگ ۽ مرحلا سمجهائي ٿي، ۽ ان ۾ ڪيلڪيوليٽر به آهي.
• البومن لاءِ پيشاب جو ٽيسٽ: البومن هڪ پروٽين آهي جنهن کي صحتمند گردا رت ۾ ئي رکن ٿا. البومن ۽ ڪريٽينائن جو تناسب (ACR) ڏيکاري ٿو ته ان مان ڪيترو پيشاب ۾ نڪري رهيو آهي.

رپورٽن ۾ انهن ٻنهي مان ڪو به يونٽ هوندو آهي، انڪري ڏسو ته توهان جي رپورٽ تي ڪهڙو ڇپيل آهي. وڌيل نتيجو عام طور تي تصديق لاءِ ٻيهر ڪرايو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته ورزش، انفيڪشن يا ماهواري ان کي ڪجهه وقت لاءِ وڌائي سگهن ٿا.

ڊاڪٽر رت ۽ پروٽين لاءِ پيشاب جو ڊپ اسٽڪ (dipstick) ٽيسٽ، گردن کي ڏسڻ لاءِ الٽراسائونڊ، ۽ ٻيا رت جا ٽيسٽ جهڙوڪ پوٽاشيم ۽ رت جي مڪمل ڳڻپ (CBC) به ڪرائي سگهن ٿا، ڇاڪاڻ ته گردن جي بيماري رت جي گهٽتائي (انيميا) پيدا ڪري سگهي ٿي.

گردن جي ڊگهي بيماريءَ جو ڪو مڪمل خاتمو (cure) ناهي، پر علاج ان کي سست ڪري سگهي ٿو ۽ دل جي حفاظت ڪري سگهي ٿو، ۽ علاج جيترو جلدي شروع ٿئي اوترو بهتر.

• بلڊ پريشر کي ضابطي ۾ رکڻ سڀ کان اهم قدم آهي. ڊاڪٽر اڪثر اهڙيون دوائون استعمال ڪندا آهن جيڪي گردن جي حفاظت به ڪن ٿيون؛ ڪهڙي دوا ۽ ڪيتري، اهو توهان جو ڊاڪٽر طئي ڪري ٿو.
• جيڪڏهن ذيابيطس آهي ته رت ۾ شگر کي ضابطي ۾ رکڻ. ذيابيطس جون ڪجهه دوائون گردن کي وڌيڪ عرصي تائين ڪم ڪرڻ ۾ به مدد ڪن ٿيون.
• ڪوليسٽرول گهٽائڻ واريون دوائون ۽ دل جي حفاظت، ڇاڪاڻ ته CKD دل جي دوري ۽ فالج جو خطرو وڌائي ٿي.
• ڪا به نئين دوا، سور جي دوا، سپليمينٽ يا جڙي ٻوٽين جي دوا کائڻ کان اڳ ڊاڪٽر يا فارماسسٽ کان پڇو، ديسي ۽ روايتي دوائن سميت: ڪجهه گردن کي نقصان پهچائي سگهن ٿيون، ۽ جڏهن گردا گهٽ ڇاڻين ٿا ته ڪيترين ئي دوائن جي مقدار بدلائڻي پوي ٿي. هر ڊاڪٽر ۽ فارماسسٽ کي پنهنجو eGFR ٻڌايو.
• سگريٽ نه پيئو، سرگرم رهو، صحتمند وزن جي ڪوشش ڪريو ۽ لوڻ گهٽ کائو. جيڪڏهن گردن جو ڪم گهٽ آهي ته غذا جو ماهر (dietitian) پروٽين، پوٽاشيم ۽ فاسفيٽ بابت صلاح ڏئي سگهي ٿو.
• ايترو پاڻي پيئو جو پيشاب هلڪي رنگ جو رهي، سواءِ ان جي جو توهان جي ڊاڪٽر توهان کي پاڻي گهٽ پيئڻ لاءِ چيو هجي.
• پنهنجا چيڪ اپ جاري رکو. ٻيهر ٿيندڙ رت ۽ پيشاب جا ٽيسٽ ڏيکارين ٿا ته علاج اثر ڪري رهيو آهي يا نه.

جيڪڏهن گردا فيل ٿي وڃن ته ڊائلاسز يا گردي جي ٽرانسپلانٽ (پيوندڪاري) انهن جو ڪم ڪري ٿي. توهان جي گردن جي ٽيم ان بابت توهان سان ضرورت پوڻ کان گهڻو اڳ ڳالهائيندي.