Kansızlık belirtileri: hemoglobin ve demir düşüklüğünün işaretleri ve nedenleri

Yorgun musunuz, merdivende nefes nefese mi kalıyorsunuz, her zamankinden daha mı solgunsunuz? Kansızlık yaygındır ve genelde tedavi edilebilir. Nasıl hissettirdiğini, demir düşüklüğünün neler eklediğini ve nedeni bulan testleri burada anlatıyoruz.

Güncellendi · Kaynaklar

Kısa cevap

Kansızlık (anemi) belirtileri nelerdir?

Kansızlık, yani hemoglobin düşüklüğü (anemi), sık olarak yorgunluğa ve enerji eksikliğine, nefes darlığına, güçlü ya da hızlı kalp atışına, ciltte solukluğa ve baş ağrılarına yol açar. Neden demir düşüklüğüyse kırılgan ya da kaşık biçimli tırnaklar, saç dökülmesi, ağrıyan dil, ağız kenarlarında yaralar, huzursuz bacaklar ya da buz veya yiyecek olmayan şeyleri yeme isteği de fark edebilirsiniz.

Sağlık bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Sizi bütünüyle doktorunuz bilir; sonucunuzu ona sorun.

Yan yana

Demir eksikliği anemisi ve talasemi taşıyıcılığı: farkları neler?

İkisi de alyuvarları küçültür; bu yüzden ikisi de kan sayımında kansızlık olarak görünebilir. Ama çok farklı ele alınmaları gerekir: demir birini tedavi eder, diğerine yardımı olmaz.

Fark ettiğinizDemir eksikliği anemisiTalasemi taşıyıcılığı (Akdeniz anemisi taşıyıcılığı)
NedirYeterli hemoglobin yapmak için demirin çok az olmasıAlyuvarları olağandan küçük yapan, kalıtsal bir gen değişikliği
Ne kadar yaygınKansızlığın en sık görülen türüKökeni Hindistan, Pakistan, Bangladeş, Orta Doğu, Çin, Güneydoğu Asya ya da Akdeniz'e dayanan kişilerde çok daha yaygın
Nasıl hissettirirYorgunluk, nefes darlığı, solukluk, çarpıntı, baş ağrılarıGenelde hiçbir şey ya da hafif kansızlık
Diğer ipuçlarıKırılgan ya da kaşık biçimli tırnaklar, saç dökülmesi, buz yeme isteği, ağrıyan dilTipik değil
Nereden kaynaklanırYoğun adet kanaması, gebelik, kan kaybı, demirden fakir beslenmeAnne ya da babadan geçer; doğuştan vardır
Ferritin (demir depoları)DüşükGenelde normal
Demir haplarıNedeni bulunduktan sonra tedavi ederYardımı olmaz ve gerekmez
Çocuk planlamaEtkisi yokİki eş de taşıyıcıysa çocuk talasemiyle doğabilir: test yaptırın

Ferritinle birlikte bir kan sayımı (hemogram) genelde bu ikisini ayırır; talasemi taşıyıcılığını ek bir kan testi doğrular. Kansızlığın diğer nedenleri arasında B12 vitamini ya da folat düşüklüğü, uzun süreli hastalıklar, böbrek hastalığı ve kan kaybı vardır.

Kansızlık belirti listesi

Birkaç haftadır ya da daha uzun süredir yaşadıklarınızı işaretleyin. Kart, belirtilerinizin genel kansızlık belirtilerine mi, yoksa demir düşüklüğüne işaret eden ipuçlarına mı yattığını gösterir. Hiçbir şey kaydedilmez, hiçbir yere gönderilmez.

Kansızlık belirti listesi

15 belirtiden 0 tanesi işaretlendi

Kansızlık belirtileri0/7
Demir düşüklüğü ipuçları0/8

Birkaç haftadır ya da daha uzun süredir yaşadığınız belirtileri işaretleyin.

Bu liste, belirtilerinizi doktorunuz için bir tabloya göre sıralar. Kansızlığa tanı koyamaz: bunu yalnızca kan testi yapabilir ve hafif kansızlık çoğu zaman hiç belirti vermez.

Kansızlık (anemi) nedir?

Kansızlık (anemi), kanınızda olması gerekenden daha az hemoglobin bulunması demektir. Hemoglobin, alyuvarlarda oksijen taşıyan proteindir; azaldığında vücudunuza ve beyninize daha az oksijen gider ve siz bunu yorgunluk ve nefes darlığı olarak hissedersiniz.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) şu hemoglobin sınırlarını kullanır:

GrupHemoglobin şunun altındaysa kansızlık
Erkekler13 g/dL
Kadınlar12 g/dL
Gebelik, birinci ve üçüncü üç aylık dönem11 g/dL
Gebelik, ikinci üç aylık dönem10,5 g/dL

Kansızlık bir tanı değil, bir işarettir: ona yol açan bir şey vardır. En sık neden demir düşüklüğüdür (demir eksikliği anemisi). Diğer nedenler arasında B12 vitamini ya da folat düşüklüğü, talasemi taşıyıcılığı, uzun süreli hastalıklar, böbrek hastalığı ve kan kaybı vardır. Hemogram rehberimiz kan sayımını, ferritin rehberimiz ise demir depolarınızı anlatır.

Kansızlığın ve demir düşüklüğünün belirtileri nelerdir?

Kansızlık genelde yavaş yavaş gelişir; bu yüzden pek çok kişi yorgun hissetmeye alışır. Hafif kansızlık hiç belirti vermeyebilir.

Sık görülen belirtiler:

  • yorgunluk ve enerji eksikliği
  • özellikle eforla gelen nefes darlığı
  • kalp atışlarını hissetme (çarpıntı)
  • olağandan daha soluk cilt
  • baş ağrıları

Demir düşüklüğünün daha az görülen belirtileri:

  • kulaklarda çınlama, uğultu ya da tıslama (tinnitus)
  • yiyeceklerin tadının tuhaf gelmesi ya da kaşıntı
  • ağrıyan dil ya da ağız kenarlarında ağrılı yaralar
  • saç dökülmesi: tarar ya da yıkarken daha çok saç gelmesi
  • buz ya da kâğıt gibi yiyecek olmayan şeyleri yeme isteği (pika)
  • yutmakta zorlanma
  • kaşık biçimli tırnaklar gibi tırnak değişiklikleri
  • huzursuz bacaklar

Demir düşüklüğü, yorgunluk ve saç dökülmesi gibi bunların bazılarına hemoglobin düşmeden önce bile yol açabilir.

Demir eksikliği anemisine ne yol açar?

  • Yoğun adet kanaması, en sık nedenlerden biridir. Yoğun adet kanaması tedavi edilebilir; bu yüzden doktorunuza söyleyin.
  • Gebelik: vücudun daha çok demire ihtiyaç duyduğu bu dönemde, çoğu zaman beslenmeyle alınan demir de yetersizdir.
  • Fark etmeyebileceğiniz mide ya da bağırsak kanaması; nedenleri:
    • düzenli kullanılan iltihap giderici ağrı kesiciler (ibuprofen gibi NSAİİ'ler) ve aspirin
    • mide ülseri
    • bağırsakta ya da yemek borusunda iltihap
    • hemoroid (basur)
    • daha seyrek olarak mide ya da bağırsak kanseri
  • Demirden fakir beslenme ya da demirin emilmesini engelleyen bir bağırsak hastalığı.
  • Sık kan bağışı dahil başka her türlü kan kaybı.

Erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda, belirgin bir nedeni olmayan demir eksikliği, doktorun bağırsakta kanama araması için bir nedendir; bu çoğu zaman basit bir dışkı testiyle başlar.

Kansızlığı ve nedenini hangi testler bulur?

  • Tam kan sayımı (hemogram, CBC): hemoglobini ve alyuvarların büyüklüğünü (MCV) ölçer. Küçük hücreler demir düşüklüğüne ya da talasemi taşıyıcılığına, büyük hücreler B12 ya da folat düşüklüğüne işaret eder.
  • Ferritin: demir depolarınızı gösterir. 15 ng/mL'nin altı depoların tükendiği anlamına gelir; düşük bir sonuç demir eksikliğini doğrular. Enfeksiyon ya da iltihap sırasında ferritin normal görünebilir; bu yüzden doktorlar bazen başka demir testleri de ekler.
  • Alyuvarlar büyükse ya da neden belli değilse B12 vitamini ve folat.
  • Demir düşüklüğünün belirgin bir nedeni yoksa, gizli kan için dışkı testi.
  • Alyuvarlarınız küçük ama demiriniz normalse ya da ailenizde talasemi varsa talasemi testi. Gebelere çoğu zaman tarama önerilir.

Demir hapına zaten başladıysanız doktora söyleyin, çünkü haplar sonuçları değiştirir.

Nasıl tedavi edilir, siz ne yapabilirsiniz?

  • Önce nedeni bulun. Yoğun adet kanamasını, ülseri ya da başka bir kan kaybı kaynağını tedavi etmek, demiri yerine koymak kadar önemlidir.
  • Demir hapları, demir eksikliği anemisinin olağan tedavisidir; depoları yeniden doldurmak için çoğu zaman birkaç ay kullanılır. Hangi hapı ve nasıl alacağınıza doktorunuz karar verir. Yemekle birlikte ya da yemekten kısa süre sonra almak yan etkileri hafifletebilir; bir bardak portakal suyu emilime yardımcı olabilir.
  • Yan etkiler arasında kabızlık ya da ishal, mide ağrısı, bulantı ve daha koyu dışkı olabilir; koyu dışkı beklenen bir durumdur. Doktorunuz aksini söylemedikçe almaya devam edin.
  • Kan testi yaptırmadan demir hapına başlamayın. Kansızlığınız demir düşüklüğünden değilse, örneğin talasemi taşıyıcılığında, demir işe yaramaz ve fazla demir zararlı olabilir.
  • Demir haplarını çocukların erişemeyeceği yerde saklayın. Fazla demir küçük bir çocuk için ölümcül olabilir.
  • Demirden zengin besinler yiyin: koyu yeşil yapraklı sebzeler, fasulye, mercimek ve bezelye, kayısı ve kuru üzüm gibi kuru meyveler, et ve demir eklenmiş tahıllar ya da ekmek.
  • Çay, kahve ve süt demirin emilmesini zorlaştırır; bu yüzden bunları demirden zengin yemeklerle ya da haplarla birlikte değil, öğün aralarında için.
  • Önerildiği gibi yeniden kontrol ettirin: doktorlar tedavinin işe yaradığından emin olmak için genelde birkaç hafta sonra kan sayımını tekrarlar.

Ne zaman doktora gitmeli?

Randevu alın

  • Birkaç haftadan uzun süren yorgunluk, nefes darlığı, solukluk ya da çarpıntı: hemogram ve ferritin için bir ile iki hafta içinde aile hekiminize gidin.
  • Raporda 10 g/dL'nin altında ya da son testinizdekinden daha düşük bir hemoglobin: nedenini bulmak için bir hafta içinde bir iç hastalıkları (dahiliye) uzmanına gidin.
  • Bir erkekte ya da menopoz sonrası bir kadında belirgin bir nedeni olmayan demir eksikliği: bağırsakta kanama olup olmadığını kontrol edebilmesi için iki hafta içinde aile hekiminize gidin.
  • Gebeyseniz ve yorgun, nefes nefese ya da solgunsanız: bir hafta içinde ebenize ya da doktorunuza söyleyin.
  • Sizi bitkin bırakan ya da baş etmekte zorlandığınız yoğun adet kanamaları: tedavi edilebildikleri için birkaç hafta içinde aile hekiminize gidin.
  • Yeni başlayan yutma güçlüğü: bir hafta içinde aile hekiminize gidin.

Birinde şunlar varsa hemen acil yardım alın (bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın):

  • göğüs ağrısı, dinlenirken nefes darlığı ya da bayılma
  • siyah, katran gibi dışkı ya da dışkıda çok kan, özellikle baş dönmesi veya bayılmayla birlikte
  • kan ya da kahve telvesine benzeyen bir şey kusma
  • demir hapı yutmuş bir çocuk

Çoğu kansızlık yavaş gelişir ve nedeni bulununca tedaviye iyi yanıt verir. Bu belirtiler, bekleyemeyecek istisnalardır.

Hep yorgunsunuz ve nedenini bilmiyor musunuz? Konuşarak netleştirin.

Saluvo nasıl hissettiğinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde dinler, doğru ek soruları sorar ve hangi doktora, ne kadar sürede gitmeniz gerektiğini söyler. Elinizde zaten bir hemogram ya da ferritin raporu mu var? Her değeri açıklar.

Belirtilerimi sor

Başlamak ücretsiz. Ne hissettiğinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde anlatın.

Sık sorulan sorular

  • Genelde önce yorgunluk ve enerji düşüklüğü, ardından eforla gelen nefes darlığı, kalp atışlarını hissetme, ciltte solukluk ve baş ağrıları. Kansızlık yavaş yavaş geliştiği için pek çok kişi yorgun hissetmeye alışır ve durumu ancak bir kan testiyle öğrenir. Hafif kansızlık hiç belirti vermeyebilir.

  • Demir düşüklüğü yorgunluk, nefes darlığı ve solukluk gibi olağan kansızlık belirtilerine ve bazen kendine özgü ipuçlarına yol açar: kırılgan ya da kaşık biçimli tırnaklar, saç dökülmesi, ağrıyan dil, ağız kenarlarında yaralar, huzursuz bacaklar, kulak çınlaması ve buz veya yiyecek olmayan başka şeyleri yeme isteği. Bunu ferritin testi doğrular.

  • Dünya Sağlık Örgütü, erkeklerde 13 g/dL'nin, kadınlarda 12 g/dL'nin altındaki hemoglobini kansızlık sayar. Gebelikte bu sınır birinci ve üçüncü üç aylık dönemde 11 g/dL'nin, ikinci üç aylık dönemde 10,5 g/dL'nin altıdır. Laboratuvarlar kendi aralıklarını yazar; bu yüzden raporunuzdaki aralıkla karşılaştırın.

  • En sık neden yoğun adet kanaması ya da gebelik nedeniyle demir düşüklüğüdür; bazen de demirden fakir beslenme. B12 vitamini ya da folat düşüklüğü, talasemi taşıyıcılığı, uzun süreli hastalıklar ve bağırsaktan kan kaybı da buna yol açabilir. Yoğun adet kanaması tedavi edilebilir; bu yüzden doktorunuza söylemeye değer.

  • Hafif kansızlık genelde tehlikeli değildir ve çok iyi tedavi edilebilir. Ağır ya da tedavi edilmeyen kansızlık kalbi zorlayıp hızlı kalp atışına ya da kalp yetmezliğine yol açabilir, enfeksiyon riskini artırabilir ve gebelikte sorunlara neden olabilir. Neden de önemlidir: bağırsaktaki gizli kanamadan kaynaklanan kansızlığın nedeni bulunmalıdır. Göğüs ağrısı, bayılma ya da dinlenirken nefes darlığı acil yardım gerektirir.

  • Pek çok kişi demir haplarına başladıktan sonraki birkaç hafta içinde kendini daha iyi hisseder; hemoglobin genelde sonraki haftalarda yükselir. Demir depolarını yeniden doldurmak için haplara çoğu zaman birkaç ay devam edilir; bu yüzden kendinizi daha iyi hissetmeye başlayınca bırakmayın. Doktorunuz kontrol için kan sayımını tekrarlar.

  • Koyu yeşil yapraklı sebzeler, fasulye, mercimek ve bezelye, kayısı, kuru erik ve kuru üzüm gibi kuru meyveler, et ve demir eklenmiş tahıllar ya da ekmek. Portakal suyundaki gibi C vitamini vücudun demiri emmesine yardım eder; çay, kahve ve süt ise emilimi zorlaştırır, bu yüzden bunları öğün aralarında için. Zaten kansızlığınız varsa, beslenme tek başına yetmeyebilir.

  • Hayır. Yorgunluğun pek çok nedeni vardır ve kansızlığınız demir düşüklüğünden değilse, örneğin talasemi taşıyıcılığında ya da B12 düşüklüğünde, demir işe yaramaz ve fazla demir zararlı olabilir. İhtiyacınız olup olmadığını hemogram ve ferritin testi gösterir. Demir haplarını çocukların erişemeyeceği yerde saklayın: fazla demir küçük bir çocuk için ölümcül olabilir.

  • Demir eksikliği, demir depolarınızın düşük olması demektir; bunu düşük ferritin gösterir. Kansızlık ise hemoglobininizin düşük olması demektir. Önce demir eksikliği gelir: depolarınız azalır ve hemoglobin ancak depolar boşaldığında düşer. Yani hemoglobininiz normalken demir eksikliğiniz olabilir ve yorgun hissedebilirsiniz.

  • Talasemi taşıyıcılığı (talasemi minör, halk arasında Akdeniz anemisi taşıyıcılığı), alyuvarları olağandan küçük yapan kalıtsal bir değişikliktir. Genelde sağlık sorununa yol açmaz; ama tedavi gerektirmeyen hafif bir kansızlık yapabilir. İki eş de taşıyıcıysa çocuk talasemiyle doğabilir; bu yüzden özellikle kökeniniz Güney Asya, Orta Doğu, Çin, Güneydoğu Asya ya da Akdeniz'e dayanıyorsa gebelikten önce test yaptırmaya değer.

  • Evet, demir düşüklüğü yapabilir: tarar ya da yıkarken daha çok saç döküldüğünü fark edebilirsiniz. Saç dökülmesinin tiroid sorunları, stres ve hormonlar dahil başka pek çok nedeni de vardır. Hemogram ve ferritin testi akıllıca bir ilk kontroldür; demir düzeyleri yeniden yükselince saç genelde toparlanır.

  • Daha koyu, hatta siyah dışkı, demir haplarının sık görülen ve beklenen bir yan etkisidir. Ama demire başlamadan önce görülen ya da baş dönmesi, bayılma veya karın ağrısıyla birlikte olan siyah, yapışkan, katran gibi dışkı mide ya da bağırsak kanamasının işareti olabilir ve acil tıbbi yardım gerektirir.

  • Yaygındır, çünkü vücut gebelikte daha çok demire ihtiyaç duyar. Kansızlık, birinci ve üçüncü üç aylık dönemde 11 g/dL'nin, ikinci üç aylık dönemde 10,5 g/dL'nin altındaki hemoglobindir. Ebeniz ya da doktorunuz gebelik boyunca kan sayımınızı kontrol eder. Çok yorgun, nefes nefese ya da baygın hissediyorsanız onlara söyleyin ve yalnızca onların önerdiği takviyeleri alın.

Yardımcı testler

Blog

Kaynaklar

  1. NHS: Iron deficiency anaemia
  2. NHS: Thalassaemia
  3. NHS: Thalassaemia carriers
  4. WHO: Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia (2024)

Güncellendi . Sağlık bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Sizi bütünüyle doktorunuz bilir; sonucunuzu ona sorun.