Fıtık (herni) belirtileri: şişlik, fıtık türleri ve fıtığın hemen yardım gerektirdiğini gösteren işaretler

Kasığınızda ya da göbeğinizde, öksürünce büyüyen yumuşak bir şişlik mi var? Fıtığın genelde nasıl hissettirdiğini, hangi tür olabileceğini ve ne zaman bekleyemeyeceğini burada anlatıyoruz.

Güncellendi · Kaynaklar

Kısa cevap

Fıtık (herni) belirtileri nelerdir?

Ana belirti yumuşak bir şişlik ya da kabarıklıktır; en sık kasıkta, göbeğin yakınında ya da uyluğun üst kısmında olur. Genelde öksürünce, ıkınınca ya da ayağa kalkınca büyür, uzanınca küçülür. Sızlama ya da ağır, aşağı çeken bir his olabilir. Mide fıtığı (hiatal herni) ise şişlik yerine mide yanmasına yol açar.

Sağlık bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Sizi bütünüyle doktorunuz bilir; sonucunuzu ona sorun.

Yan yana

Olağan bir fıtık ve sıkışmış (boğulmuş) fıtık

Fıtıkların çoğu acil değildir, ama bir fıtık sıkışıp kanlanmasını kaybedebilir. Hangisiyle karşı karşıya olduğunuzu şu farklar gösterir.

Fark ettiğiniz şeyOlağan bir fıtıkSıkışmış ya da boğulmuş fıtık
ŞişlikYumuşaktır; öksürünce, ıkınınca ya da ayağa kalkınca büyürBirden büyür, sertleşir ya da katılaşır ve dokununca hassastır
UzanıncaGenelde küçülür ya da içeri girerDışarıda kalır ve geri itilemez
AğrıYoktur ya da gelip giden bir sızlama veya aşağı çeken bir his vardırŞişlikte, çevresinde ya da karında geçmeyen, ani ve çok şiddetli ağrı
Üzerindeki deriNormal görünürKızarır, koyulaşır ya da rengi değişir
KarnınızNormal hissedilirŞişmiş ya da gerginleşmiştir; bulantı ya da kusma olur
Dışkı ve gazNormalDışkılayamaz ya da gaz çıkaramazsınız
AteşYokYüksek ateş olabilir
Ne yapmalıÖnümüzdeki birkaç hafta içinde doktora gidinHemen bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın ya da bir acil servise gidin

Femoral fıtık (uyluk fıtığı), uyluğun üst kısmında küçük bir şişliktir ve en sık 50 yaş üstü kadınlarda görülür. Sıkışma olasılığı daha yüksek olduğu için genelde fark edildikten kısa süre sonra ameliyatla onarılır.

Fıtık belirtileri kontrol listesi

Sizin için doğru olanları işaretleyin. Kart, belirtilerinizin fıtık şişliğine mi, mide fıtığına (hiatal herni) mı, yoksa ikisine birden mi uyduğunu gösterir ve bekleyemeyecek işaretleri belirtir. Hiçbir şey kaydedilmez ya da bir yere gönderilmez.

Fıtık belirtileri kontrol listesi

11 belirtiden 0 tanesi işaretlendi

Fıtık şişliği işaretleri0/6
Mide fıtığı (hiatal herni) işaretleri0/5

Sizin için doğru olanları işaretleyin.

Bu kontrol listesi belirtileri doktorunuz için bir düzene sokar. Fıtık tanısı koyamaz: tanıyı yalnızca muayene, bazen de bir görüntüleme koyabilir; ayrıca şişliğe ya da mide yanmasına başka şeyler de yol açabilir.

Fıtık (herni) nedir, türleri nelerdir?

Fıtık (herni), bağırsak ya da yağ dokusu gibi bir iç organ parçasının, onu normalde yerinde tutan kas duvarındaki zayıf bir noktadan ya da açıklıktan dışarı doğru itilmesidir. Çoğu zaman gelip giden bir şişlik ya da kabarıklık olarak görülür.

TürNeredeEn çok kimde görülür
Kasık fıtığı (inguinal)Kasıkta, bazen testis torbasına (skrotum) kadar inerErkeklerde: en yaygın tür
Femoral fıtık (uyluk fıtığı)Uyluğun üst kısmında, kasığın yakınında50 yaş üstü kadınlarda
Göbek fıtığı (umbilikal)GöbekteBebeklerde ve fazla kilolu ya da birden fazla gebelik geçirmiş yetişkinlerde
Kesi yeri fıtığı (insizyonel)Eski bir ameliyat izindenKarın ameliyatı geçirmiş kişilerde
Mide fıtığı (hiatal herni)İçeride; midenin göğüs boşluğuna doğru yukarı itildiği yerde50 yaş üstü, gebe ya da fazla kilolu kişilerde

Kasık fıtıkları (inguinal herni) açık ara en yaygın türdür: erkeklerin yaklaşık %27'si ve kadınların %3'ü hayatlarının bir döneminde kasık fıtığı olur; erkeklerde görülme olasılığı kadınlara göre 8 ila 10 kat daha fazladır.

Fıtık (herni) belirtileri nelerdir?

Fıtıkların çoğu, şu özelliklere sahip yumuşak bir şişliğe ya da kabarıklığa yol açar:

  • öksürünce, hapşırınca, ıkınınca, bir şey kaldırınca ya da uzun süre ayakta durunca büyür
  • uzanınca küçülür ya da kaybolur, veya hafifçe içeri itilebilir
  • sızlama, yanma ya da ağır, aşağı çeken bir his yapabilir ya da hiç ağrı yapmayabilir

Türüne göre:

  • Kasık fıtığı (inguinal): kasıkta, bazen testis torbasına (skrotum) kadar inen bir kabarıklık; çoğu zaman gün sonunda artan bir rahatsızlık hissi.
  • Femoral fıtık: uyluğun üst kısmında üzüm tanesi büyüklüğünde küçük bir şişlik; gelip giden bir sızlama ya da yürürken rahatsızlık.
  • Göbek fıtığı (umbilikal): göbekte, genelde ağrısız, yumuşak bir şişlik; yetişkinler öksürürken ya da ıkınırken rahatsızlık hissedebilir.
  • Kesi yeri fıtığı (insizyonel): eski bir ameliyat izi boyunca ya da yakınında bir kabarıklık.
  • Mide fıtığı (hiatal herni): şişlik yoktur. Birçok kişide hiç belirti olmaz; bazılarında mide yanması, asit reflüsü, şişkinlik, geğirme, bulantı ya da yutkunurken ağrı veya yutma güçlüğü olur.

Büyük bir fıtık bile ağrı yapmayabilir ve ağrı, durumun ne kadar ciddi olduğunu göstermez: önemli olan şişliğin değişip değişmediğidir.

Fıtık ne zaman acildir?

Bazen fıtık sıkışır (inkarsere fıtık) ve bağırsağı tıkayabilir ya da boğulur (strangüle fıtık), yani kanlanması kesilir. Boğulmuş bir fıtık hayatı tehdit edebilir ve hemen ameliyat gerektirir.

Fıtığınız ya da yeni bir şişliğiniz varsa ve şunlardan biri olursa hemen bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın ya da bir acil servise gidin:

  • şişlikte, çevresinde ya da karnınızda geçmeyen, ani ve çok şiddetli ağrı
  • şişlik sertleşir, katılaşır ya da dokununca hassaslaşır, veya birden büyür
  • uzandığınızda şişlik içeri itilemez
  • üzerindeki deri kızarır, koyulaşır ya da rengi değişir
  • bulantınız ya da kusmanız olur, veya yediklerinizi içinizde tutamazsınız
  • dışkılayamaz ya da gaz çıkaramazsınız, veya karnınız şişer
  • yüksek ateşiniz olur ya da birden bilinç bulanıklığı yaşarsınız

Kendiniz araç kullanarak gitmeyin. Birinden sizi götürmesini isteyin ya da ambulans çağırın. Sert ve ağrılı bir şişliği zorla içeri itmeye çalışmayın.

Fıtığa ne yol açar, kimler risk altındadır?

Fıtık, karın içindeki basınç kas duvarındaki zayıf bir bölgeyle karşılaştığında oluşur. Bu zayıf bölge doğuştan olabilir ya da yaşla gelişebilir. Riski artıran durumlar şunlardır:

  • ağır kaldırmak ya da çok kaldırma, ayakta durma veya yürüme gerektiren bir işte çalışmak
  • kabızlık nedeniyle tuvalette ıkınmak
  • örneğin sigaraya bağlı uzun süren öksürük
  • fazla kilo ya da gebelik, özellikle birden fazla gebelik
  • yaşlanmak ve ailede fıtık öyküsü
  • prostat ameliyatı dahil, daha önce geçirilmiş karın ameliyatı
  • örneğin karaciğer hastalığına bağlı olarak karında sıvı birikmesi (asit)

Bebeklerde göbek fıtığı sık görülür, çünkü göbeğin çevresindeki kaslar henüz kapanmamıştır. Bunlar genelde 5 yaşına kadar kendiliğinden kapanır. Bebeklerde ve çocuklarda görülen kasık fıtıkları ise, özellikle erken doğanlarda daha sıktır ve kendiliğinden kapanmadıkları için doktora gösterilmelidir.

Fıtık nasıl teşhis edilir ve nasıl tedavi edilir?

Tanı. Doktor genelde şişliği, çoğu zaman siz ayaktayken ve öksürürken muayene ederek anlayabilir. Net değilse ultrason, BT (CT) ya da MR (MRI) ile görülebilir.

Yetişkinlerde fıtık kendiliğinden geçmez, ama her fıtık hemen ameliyat gerektirmez:

  • İzlem (bekle-gör): az belirti veren ya da hiç belirti vermeyen küçük bir kasık fıtığında, düzenli kontrollerle uygun olabilir.
  • Ameliyat genelde fıtık ağrılıysa, büyüyorsa, günlük yaşamı etkiliyorsa ya da bir femoral fıtıksa önerilir, çünkü femoral fıtıkların sıkışma olasılığı daha yüksektir.

Ameliyat. Cerrah kabarıklığı geri iter ve zayıf noktayı çoğu zaman ince bir yama (mesh) ile kapatır; bu ya tek ve daha büyük bir kesiyle (açık ameliyat) ya da birkaç küçük kesiyle (kapalı, laparoskopik ameliyat) yapılır. Genelde 30 ila 90 dakika sürer ve birçok kişi aynı gün eve döner.

İyileşme. Tam iyileşme genelde 4 ila 6 hafta sürer. Çoğu kişi 1 ila 2 hafta sonra, ağır kaldırma gerektiren bir işte ise 6 haftaya kadar sonra işe döner; en az 4 ila 6 hafta ağır kaldırmaktan kaçınmak gerekir. Ne zaman araç kullanabileceğinizi cerrahınıza sorun. Fıtık onarımdan sonra tekrarlayabilir, bu yüzden size verilen önerilere uyun.

Fıtık kemeri ya da fıtık bağı bazı kişilerde rahatsızlığı hafifletebilir, ama fıtığı düzeltmez: kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Mide fıtığına (hiatal herni) ne iyi gelir?

Mide fıtığı (hiatal herni) sorun yaratmıyorsa çoğu zaman tedavi gerekmez. Mide yanmanız ya da reflünüz varsa şu değişiklikler çoğu zaman işe yarar:

  • daha az, ama daha sık öğünler yiyin
  • yatmadan önceki 3 ya da 4 saat içinde yemek yemeyin
  • yatağınızın baş tarafını 10 ila 20 cm yükseltin
  • fazla kilonuz varsa kilo verin ve belinizi sıkan dar kıyafetlerden kaçının
  • sigarayı bırakın, alkolü azaltın ve şikâyetlerinizi tetikleyen yiyeceklerden uzak durun

Eczacı, antasitler ya da aljinatlar gibi kısa süreli rahatlama sağlayan ilaçlar önerebilir. Bunlar işe yaramazsa doktor, mide asidini azaltan daha güçlü ilaçlar yazabilir. Ameliyat yalnızca diğer tedaviler işe yaramadıysa ve belirtiler çok şiddetli sürüyorsa düşünülür.

Yutma güçlüğünüz varsa, kusmanız geçmiyorsa, kan kusuyorsanız, istemeden kilo veriyorsanız ya da karnınızın üst kısmında ağrı varsa aynı gün doktora görünün.

Fıtık önlenebilir mi?

Fıtığı her zaman önleyemezsiniz, ama riski azaltabilir ve var olan bir fıtığın kötüleşmesini önleyebilirsiniz:

  • Güvenli kaldırın: dizlerinizi bükün, yükü vücudunuza yakın tutun ve ağır şeyler için yardım alın.
  • Tuvalette ıkınmaktan kaçının: dışkınızın yumuşak kalması için bol lifli besin yiyin ve yeterince sıvı için.
  • Geçmeyen ya da tekrar tekrar geri gelen bir öksürük için doktora gidin.
  • Sağlıklı bir kiloda kalın ve hareketli olun: haftada yaklaşık 150 dakika orta düzeyde hareket.
  • Sigarayı bırakın; bu, öksürüğe ve ameliyattan sonra iyileşmeye de yardımcı olur.

Zaten bir fıtığınız varsa, onarılana kadar hangi etkinliklerin güvenli olduğunu doktorunuza sorun.

Ne zaman doktora gitmeli?

Randevu alın

  • Kasığınızda, göbeğinizde, uyluğunuzda ya da bir ameliyat izinin yakınında yeni bir şişlik veya kabarıklık fark ettiniz; ağrımasa bile.
  • Fıtık şişliği büyüyor, daha çok ağrıyor ya da içeri itmek zorlaşıyor: birkaç gün içinde doktora gidin.
  • Uyluğun üst kısmında küçük bir şişlik, özellikle 50 yaş üstü bir kadında: femoral fıtıkların sıkışma olasılığı daha yüksek olduğu için kısa sürede doktora gidin.
  • Bebeklikte başlayan ve 5 yaşında hâlâ geçmemiş göbek fıtığı ya da bir bebekte veya çocukta kasıkta herhangi bir şişlik.
  • 3 haftadan uzun süren, çok şiddetli olan ya da eczane ilaçlarıyla düzelmeyen mide yanması veya reflü.

Fıtığı ya da yeni bir şişliği olan birinde şunlar varsa hemen acil yardım alın (bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın):

  • şişlikte, çevresinde ya da karında geçmeyen, ani ve çok şiddetli ağrı
  • sertleşmiş, dokununca hassas, kızarmış ya da koyulaşmış veya geri itilemeyen bir şişlik
  • kusma ya da dışkılayamama veya gaz çıkaramama
  • yüksek ateş ya da ani bilinç bulanıklığı

Fıtıkların çoğu acil değildir ve planlı bir ameliyatla onarılabilir. Sıkışmış fıtık farklıdır: hızla ameliyat gerektirir. Ağrının geçmesini beklemeyin, şişliği zorla içeri itmeyin ve kendiniz araç kullanarak gitmeyin.

Bir şişlik buldunuz ve ne olduğundan emin değil misiniz? Konuşarak anlatın.

Saluvo belirtilerinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde dinler, önce uyarı işaretlerini kontrol eder ve hangi doktora, ne kadar sürede gitmeniz gerektiğini söyler. Cerrahınıza soracağınız soruları hazırlamanıza da yardımcı olabilir.

Belirtilerimi sor

Başlamak ücretsiz. Ne hissettiğinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde anlatın.

Sık sorulan sorular

  • Genelde görebildiğiniz ya da elinizle hissedebildiğiniz yumuşak bir şişliktir; çoğu zaman kasıkta ya da göbektedir. Öksürünce, ıkınınca ya da ayağa kalkınca büyür, uzanınca küçülür. Bazı kişiler sızlama, yanma ya da ağır, aşağı çeken bir his duyar; bazıları ise hiçbir şey hissetmez.

  • Kadınlarda da aynı türde şişlikler görülür, ama femoral fıtık ve göbek fıtığı kadınlarda görece daha sıktır. Femoral fıtık, uyluğun üst kısmında küçük bir şişliktir, sıklıkla 50 yaş üstü kadınlarda görülür ve sıkışma olasılığı daha yüksektir; bu yüzden kısa sürede doktora gösterilmelidir.

  • En sık kasık fıtığı (inguinal herni) görülür: kasıkta, testis torbasına (skrotum) kadar inebilen bir kabarıklık; ayakta kaldıktan, bir şey kaldırdıktan sonra ya da gün sonunda artan bir sızlama veya ağırlık hissi. Erkeklerin yaklaşık %27'sinde hayatlarının bir döneminde kasık fıtığı olur.

  • Yetişkinlerde hayır: kastaki zayıf nokta kalır. Az belirti veren ya da hiç belirti vermeyen küçük fıtıklar bazen onarılmak yerine izlenebilir. Bebeklerde ise göbek fıtıkları genelde 5 yaşına kadar kendiliğinden kapanır.

  • Genelde hemen değil, ama sıkışıp boğulabilir (strangüle fıtık) ve kanlanmasını kaybedebilir; bu bir acil durumdur. Ani ve çok şiddetli ağrı, sertleşen, hassaslaşan, rengi değişen ya da içeri girmeyen bir şişlik, kusma ya da dışkılayamama veya gaz çıkaramama hemen acil yardım gerektirir.

  • Hayır. Az belirti veren küçük bir kasık fıtığı düzenli kontrollerle izlenebilir; mide fıtığı (hiatal herni) ise çoğu zaman yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlarla kontrol altına alınır. Ameliyat genelde ağrılı ya da büyüyen fıtıklar için ve sıkışma olasılıkları daha yüksek olduğu için femoral fıtıklar için önerilir.

  • Tam iyileşme genelde 4 ila 6 hafta sürer. Çoğu kişi 1 ila 2 hafta sonra, işi ağır kaldırma gerektiriyorsa 6 haftaya kadar sonra işe döner ve en az 4 ila 6 hafta ağır kaldırmaktan kaçınır. Ne zaman araç kullanabileceğinizi cerrahınız söyleyecektir.

  • Birçok kişide hiç belirti yoktur. Belirti olduğunda genelde asit reflüsünün belirtileridir: mide yanması, yiyeceğin ya da asidin geri gelmesi, şişkinlik, geğirme, bulantı ve bazen yutkunurken ağrı veya yutma güçlüğü. Yutma güçlüğü, kan kusma ya da kilo kaybı aynı gün doktora görünmeyi gerektirir.

  • Birçok fıtık uzandığınızda kendiliğinden içeri girer ve doktorunuz size bir fıtığı nasıl nazikçe geri yerleştireceğinizi gösterebilir. Sert, ağrılı ya da rengi değişmiş bir şişliği asla zorla itmeyin: bu sıkışmış bir fıtık olabilir ve acil bakım gerektirir.

  • Ağır kaldırmak ve ıkınmak karın içindeki basıncı artırır ve dokuyu zayıf bir noktadan dışarı itebilir; bu yüzden fıtığı tetikleyebilir ya da var olan bir fıtığı büyütebilir. Dizlerinizi bükerek ve yükü vücudunuza yakın tutarak kaldırın, ağır şeyler için yardım alın ve zaten bir fıtığınız varsa hangi etkinliklerin güvenli olduğunu doktorunuza sorun.

  • Fıtık kemeri ya da fıtık bağı bazı kişilerde rahatsızlığı hafifletebilir, ama zayıf noktayı onarmaz ve fıtığın sıkışmasını önlemez. Kullanmadan önce doktorunuza danışın ve büyüyen ya da ağrıyan bir fıtığı kontrol ettirmeyi bu yüzden geciktirmeyin.

  • Genelde doktorun şişliği, çoğu zaman siz ayaktayken ve öksürürken muayene etmesiyle. Net değilse ultrason, BT (CT) ya da MR (MRI) ile doğrulanabilir. Mide fıtığı (hiatal herni) bazen mide yanması ya da yutma sorunları için yapılan tetkikler sırasında bulunur.

Blog

Kaynaklar

  1. NHS: Hernia
  2. NHS: Inguinal hernia repair
  3. NHS: Femoral hernia repair
  4. NHS: Umbilical hernia repair
  5. NHS: Hiatus hernia
  6. NIDDK: Inguinal hernia
  7. MedlinePlus: Hernia

Güncellendi . Sağlık bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Sizi bütünüyle doktorunuz bilir; sonucunuzu ona sorun.