Sarılık belirtileri: yetişkinlerde ve bebeklerde gözde ve ciltte sararma, nedenleri ve ne zaman bekleyemez

Göz aklarınız ya da cildiniz sarardı, idrarınız koyulaştı mı? Sarılık bir hastalık değil, bir işarettir. Yetişkinlerde ve yenidoğanlarda ne anlama geldiğini ve ne kadar sürede yardım almanız gerektiğini burada anlatıyoruz.

Güncellendi · Kaynaklar

Kısa cevap

Sarılık belirtileri nelerdir?

Sarılık, göz aklarını ve cildi sarartır. Ciltte kaşıntıya, idrarın her zamankinden koyu, dışkının ise daha açık renkli olmasına da yol açabilir. Esmer ya da koyu tenli kişilerde sararma en kolay göz aklarında görülür. Yetişkinlerde her zaman aynı gün acilen aile hekimine görünmeyi gerektirir; yenidoğanlarda ise sıktır ve genellikle zararsızdır, ama bazı işaretler acil durumdur.

Sağlık bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Sizi bütünüyle doktorunuz bilir; sonucunuzu ona sorun.

Yan yana

Yetişkinlerde ve yenidoğan bebeklerde sarılık

Aynı sarı renk, farklı yaşlarda çok farklı anlamlara gelir. Yetişkinlerde her zaman kontrol edilmesi gereken bir uyarı işaretidir; yenidoğanlarda ise sıktır ve genellikle kendiliğinden geçer. Genel farklar şunlardır.

Fark ettiğiniz şeyYetişkinlerYenidoğan bebekler
Ne kadar sıkSık değildir; her zaman doktor gerektirirSıktır ve genellikle zararsızdır
Genel nedenHepatit ya da alkol gibi karaciğer sorunları, safra taşları, pankreas ya da kan hastalıklarıBebeğin karaciğeri henüz tam olarak çalışmıyordur
Ne zaman görülürHer zaman görülebilir; bazen birkaç gün kendini hasta hissettikten sonraEn belirgin hali yaklaşık 3 günlükken olur; genellikle yaklaşık 2 haftada geçer
Nereye bakmalıÖnce göz aklarına, sonra cildeÖnce yüz ve başa, sonra vücuda; dilin altına ve yanakların içine
Diğer işaretlerCilt kaşıntısı, koyu idrar, açık renkli dışkıKoyu sarı ya da kahverengi idrar, açık renkli, krem gibi dışkı, aşırı uyku hali, iyi emmeme
Ne yapmalıBugün acilen aile hekiminize görünün ya da acil tıbbi danışmanlık alınEbeye ya da doktora söyleyin; bazı işaretler acil yardım gerektirir
TedaviNedenin tedavisiÇoğu zaman gerekmez; bazen ışık tedavisi (fototerapi)

Esmer ya da koyu tenli kişilerde sararmayı görmek daha zor olabilir. Yetişkinlerde göz aklarına gün ışığında bakın; bebeklerde iyi bir ışıkta burnuna ya da alnına hafifçe bastırın ve dilinin altına bakın.

Sarılık belirtileri kontrol listesi (yetişkinler)

Endişelendiğiniz yetişkine uyanları işaretleyin. Kart, işaretlerinizin sarılığın kendi belirtilerine mi yoksa nedenine dair ipuçlarına mı daha yakın olduğunu gösterir. Yenidoğan bir bebek için aşağıdaki bebekler bölümüne bakın. Hiçbir şey kaydedilmez ya da bir yere gönderilmez.

Sarılık belirtileri kontrol listesi (yetişkinler)

12 belirtiden 0 tanesi işaretlendi

Sarılık belirtileri0/5
Nedene dair ipuçları0/7

Endişelendiğiniz yetişkine uyan her şeyi işaretleyin.

Bu kontrol listesi belirtileri doktorunuz için bir tabloya göre sıralar. Sarılığın nedenini teşhis edemez: bunun için kan testleri ve bazen görüntüleme gerekir. Yetişkinde sarılık her zaman doktor gerektirir.

Sarılık nedir ve neden olur?

Sarılık (tıbbi adıyla ikter), cildin ya da göz aklarının sararmasıdır. Vücutta bilirubin adlı sarı bir maddenin birikmesiyle ortaya çıkar.

Bilirubin, vücut eski kırmızı kan hücrelerini parçaladığında oluşur. Karaciğer normalde onu safraya aktarır; safra da safra yolları üzerinden bağırsağa akar. Sarılık, bu yolun bir yerinde bir şeyin düzgün çalışmadığı anlamına gelir:

  • Kırmızı kan hücrelerinin çok hızlı parçalanması, örneğin hemolitik anemide ya da orak hücre hastalığında
  • Karaciğer: hepatit (hepatit A, B, C ya da E gibi viral enfeksiyonlar), alkole bağlı karaciğer hastalığı ve bazı ilaçlar
  • Tıkalı safra yolları: safra taşları ve pankreatit gibi pankreas sorunları

Sarılık kendi başına bir hastalık değil, bir işarettir ve yetişkinlerde ciddi bir durumun işareti olabilir; bu yüzden her zaman doktor gerektirir. Yenidoğan bebeklerde ise sıktır ve genellikle zararsızdır (aşağıya bakın).

Sarılık belirtileri nelerdir?

  • göz aklarında sararma
  • ciltte sararma
  • cilt kaşıntısı
  • her zamankinden koyu idrar ve açık renkli dışkı

Esmer ya da koyu tenli kişilerde ciltteki sararmayı görmek zor olabilir, ama göz akları sarı görünür. Onlara gün ışığında bakın.

Diğer belirtiler nedene bağlıdır:

  • hepatit: ateş, halsizlik, iştahsızlık, bulantı ve karında rahatsızlık; çoğu zaman sararmadan önceki günlerde
  • safra taşları: karnın sağ üst tarafında ağrı, bazen yüksek ateşle birlikte
  • uzun süreli karaciğer hastalığı: halsizlik, karında ya da bacaklarda şişlik, kolay morarma

Karaciğer yağlanması rehberimiz, uzun süreli karaciğer hasarının belirtilerini anlatır.

Hepatit A ve E: sarılığın sık görülen nedenleri

Hepatit A ve hepatit E, esas olarak enfekte bir kişinin dışkısıyla kirlenmiş yiyecek ya da su yoluyla bulaşan viral karaciğer enfeksiyonlarıdır. Temiz suyun ve sanitasyonun yetersiz olduğu yerlerde sıktır.

  • Hepatit A: belirtiler genellikle enfeksiyondan 14 ile 28 gün sonra başlar; ateş, halsizlik, iştahsızlık, ishal, bulantı, karında rahatsızlık, koyu idrar ve sarılık görülür. Küçük çocuklarda çoğu zaman hiç belirti olmaz. Haftalar ya da aylar sürebilse de neredeyse herkes tamamen iyileşir.
  • Hepatit E: belirtiler enfeksiyondan 2 ile 10 hafta sonra başlar ve genellikle 2 ile 6 hafta içinde geçer.
  • Hamilelik: hepatit E hamilelikte çok daha tehlikelidir, özellikle ikinci ve üçüncü trimesterde; karaciğer yetmezliğine yol açabilir. Sarılığı olan hamile bir kadının aynı gün acil bakım alması gerekir.

İkisinin de özel bir ilacı yoktur; dinlenmek, bol sıvı almak ve alkolden uzak durmak karaciğerin iyileşmesine yardımcı olur. Hepatitiniz varken parasetamol dahil herhangi bir ilacı ya da bitkisel ürünü almadan önce bir doktora danışın.

Korunma: güvenli içme suyu (temizliğinden emin olmadığınız sudan ve buzdan kaçının), yemekten önce ve tuvaletten sonra ellerinizi sabunla yıkamak ve gıda hijyeni. Hepatit A aşısı güvenli ve etkilidir; 1 yaşından itibaren yapılabilir. Hepatit E aşısı ise yalnızca birkaç yerde onaylıdır.

Yenidoğan bebeklerde sarılık: ne normaldir, ne zaman yardım almalı?

Sarılık yenidoğan bebeklerde sıktır ve genellikle zararsızdır. Yenidoğanın karaciğeri henüz tam olarak çalışmadığı için bilirubin bir süre birikir. Sararma genellikle bebek yaklaşık 3 günlükken en belirgindir ve geçmesi genellikle yaklaşık 2 hafta sürer.

Nereye bakmalı: sararma genellikle yüz ve baştan başlar, vücuda yayılabilir. Göz aklarına, dilin altına ve yanakların içine bakın. Esmer ya da koyu tenli bebeklerde iyi bir ışıkta bebeğin burnuna ya da alnına hafifçe bastırın ve parmağınızı kaldırırken rengine bakın.

Fark ettiğiniz şeyNe yapmalı
24 saatten küçük bir bebekte ciltte ya da gözlerde sararmaHemen acil yardım alın
Aşırı uyku hali ya da zor uyanma, emmeme, gevşek ya da kaskatı olma, istemsiz sarsılmalar, ıslak bez olmaması veya nefes almada güçlükHemen acil yardım alın
38°C ya da üstü, veya 36°C ya da altı vücut ısısıHemen acil yardım alın
Bebeğinizde sarılık olduğunu düşünüyorsunuz ya da teşhis konmuş sarılık düzelmiyorBugün ebenize ya da doktorunuza başvurun
Koyu sarı ya da kahverengi idrar, veya açık renkli, krem gibi dışkıBugün ebenize ya da doktorunuza başvurun ve bir dışkı örneği saklayın

Beslenme: bebeğinizi sık, günde yaklaşık 8 ile 12 kez besleyin ve uykulu bir bebeği beslenmek için uyandırın. Tedavi gerektiğinde genellikle ışık tedavisidir (fototerapi), çoğu zaman yaklaşık 48 saat sürer; nadiren kan nakli ya da damardan verilen bir ilaç gerekir. Bebekler kontrol edilir, çünkü çok yüksek bilirubin nadiren beyne zarar verebilir.

Sarılık hangi testlerle kontrol edilir?

  • Bilirubin kan testi: toplam bilirubini ve çoğu zaman sorunun nerede olduğunu göstermeye yardımcı olan "direkt" (konjuge) ve "indirekt" (konjuge olmayan) bilirubini ölçer. Normal aralıklar laboratuvardan laboratuvara değişir; bu yüzden sonucunuzu raporunuzdaki aralıkla karşılaştırın. Yenidoğanlarda bilirubine önce cilde tutulan bir ışıkla bakılabilir.
  • ALT, AST ve alkalen fosfataz gibi diğer karaciğer kan testleri.
  • Kırmızı kan hücrelerinin çok hızlı parçalanıp parçalanmadığına bakmak için hemogram (tam kan sayımı, CBC).
  • Hepatit A, B, C ve E testleri.
  • Safra taşı ya da tıkanıklık aramak için karaciğer, safra kesesi ve safra yollarının ultrasonu.

Gilbert sendromu, bilirubinin genellikle hastalık ya da açlık sırasında biraz yükseldiği ve gözlerde hafif sararmaya yol açan yaygın, zararsız, kalıtsal bir durumdur. Doktor bunu kan testleriyle doğrulayabilir.

Sarılık nasıl tedavi edilir?

Sarılık, nedeni tedavi edilerek tedavi edilir:

  • viral hepatit A ya da E genellikle dinlenme ve bol sıvıyla kendiliğinden düzelir; karaciğerin iyileştiğini kontrol etmek için kan testleri yapılır
  • safra taşları ya da başka bir tıkanıklık, safra yollarını açmak için bir girişim ya da ameliyat gerektirebilir
  • alkole bağlı karaciğer hastalığı, tıbbi destekle alkolü bırakmayı gerektirir
  • sarılığa yol açan bir ilacın bırakılması gerekebilir, ama yalnızca doktor önerisiyle
  • yenidoğan sarılığı çoğu zaman tedavi gerektirmez ya da ışık tedavisi gerekir

Sarılığınız varken:

  • alkolden tamamen uzak durun
  • bazıları karaciğere zarar verebileceği için, parasetamol dahil herhangi bir ilacı almadan ve herhangi bir bitkisel ya da geleneksel yöntemi denemeden önce bir doktora ya da eczacıya danışın
  • bol sıvı için ve yiyebildiğinizde hafif yemekler yiyin

Sarılığın kendisini tedavi eden bir ev çaresi yoktur. Hangi ilacın ve ne kadarının kullanılacağına doktorunuz karar verir.

Ne zaman doktora gitmeli?

Randevu alın

  • Bir yetişkinde ciltte ya da göz aklarında sararma: bugün acilen aile hekiminize görünün ya da acil tıbbi danışmanlık alın.
  • Hamileyseniz ve cildiniz ya da gözleriniz sarardıysa: bugün acil bakım alın.
  • 24 saatten büyük ve sarı görünen yenidoğan bir bebek, ya da teşhis konmuş ama düzelmeyen sarılık: bugün ebenize ya da doktorunuza başvurun.
  • Koyu sarı ya da kahverengi idrarı, veya açık renkli, krem gibi dışkısı olan bir bebek: bugün ebenize ya da doktorunuza başvurun ve bir dışkı örneği saklayın.
  • Hepatitten iyileşiyorsanız: kan testlerine doktorunuzun önerdiği sıklıkta gidin ve alkolden uzak durun.

Birinde şunlar varsa hemen acil yardım alın (bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın):

  • bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali ya da zor uyandırılma ile birlikte sarılık
  • kan kusma, ya da siyah veya katran gibi dışkı ile birlikte sarılık
  • şiddetli karın ağrısı ve yüksek ateş ya da titreme ile birlikte sarılık
  • 24 saatten küçük ve sarı görünen bir bebek, ya da sarılığı olan ve aşırı uykulu olan, emmeyen, gevşek ya da kaskatı olan, ıslak bezi olmayan veya vücut ısısı 38°C ya da üstü veya 36°C ya da altı olan bir bebek

Yenidoğanda sarılık genellikle zararsızdır, ama yetişkinde her zaman aynı gün doktor gerektirir. Bu işaretler bekleyemez. Kendiniz araç kullanarak gitmeyin.

Gözlerde sararma mı, anlamadığınız bir bilirubin sonucu mu? Konuşarak anlatın.

Saluvo belirtilerinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde dinler, önce uyarı işaretlerini kontrol eder ve hangi doktora, ne kadar sürede gitmeniz gerektiğini söyler. Elinizde karaciğer kan testleri mi var? Bilirubin dahil her değeri açıklar.

Belirtilerimi sor

Başlamak ücretsiz. Ne hissettiğinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde anlatın.

Sık sorulan sorular

  • Genellikle önce göz aklarında, sonra ciltte sararma. Bunlara cilt kaşıntısı, daha koyu idrar ve daha açık renkli dışkı eşlik edebilir. Hepatitte ateş, halsizlik, iştahsızlık ve bulantı çoğu zaman sararmadan birkaç gün önce başlar. Esmer ya da koyu tenli kişilerde göz aklarına gün ışığında bakın.

  • Yetişkinlerde olabilir: sarılık, karaciğeri, safra yollarını ya da kanı etkileyen bir şeyin işaretidir ve bazı nedenleri ciddidir. Her zaman aynı gün acilen aile hekiminize görünün. Yenidoğan bebeklerde sarılık sıktır ve genellikle zararsızdır, ama bazı işaretler acil yardım gerektirir.

  • Sık nedenler arasında viral hepatit (A, B, C ya da E), alkole bağlı karaciğer hastalığı, safra yollarını tıkayan safra taşları, pankreatit, bazı ilaçlar ve orak hücre hastalığı gibi kırmızı kan hücrelerinin çok hızlı parçalandığı durumlar vardır. Gilbert sendromu zararsız, hafif bir sararmaya yol açar. Nedeni kan testleri ve görüntüleme ortaya koyar.

  • Sarılığın kendisi bulaşıcı değildir, ama bazı nedenleri bulaşıcıdır. Hepatit A ve E, enfekte bir kişinin dışkısıyla kirlenmiş yiyecek ya da su yoluyla bulaşır; bu yüzden tuvaletten sonra ve yemekten ya da yemek hazırlamadan önce ellerinizi sabunla iyice yıkayın ve güvenli su için.

  • Evet, sıktır ve genellikle zararsızdır, çünkü yenidoğanın karaciğeri henüz tam olarak çalışmıyordur. Genellikle bebek yaklaşık 3 günlükken en belirgindir ve yaklaşık 2 hafta içinde geçer. Bebeğinizde sarılık olduğunu düşünüyorsanız ebenize ya da doktorunuza söyleyin; uyarı işaretlerinde acil yardım alın.

  • Geçmesi genellikle yaklaşık 2 hafta sürer. Düzelmiyor ya da kötüleşiyorsa, veya bebeğinizin idrarı koyu sarı ya da kahverengiyse veya dışkısı açık renkli ve krem gibiyse ebenize ya da doktorunuza başvurun. Bebeği sık, günde yaklaşık 8 ile 12 kez beslemek yardımcı olur.

  • 24 saatten küçük bir bebek sarı görünüyorsa, ya da sarılığı olan bir bebek aşırı uykuluysa veya zor uyanıyorsa, emmiyorsa, gevşek ya da kaskatıysa, istemsiz sarsılmalar oluyorsa, ıslak bezi yoksa, nefes almakta güçlük çekiyorsa veya vücut ısısı 38°C ya da üstü, veya 36°C ya da altıysa hemen acil yardım alın.

  • Normal aralıklar laboratuvardan laboratuvara değişir; bu yüzden sonucunuzu raporunuzda yazan aralıkla karşılaştırın. Doktorlar nedeni bulmak için toplam bilirubine ve çoğu zaman direkt ve indirekt bilirubine, diğer karaciğer testleri ve hemogramla birlikte bakar. Yüksek bir sonucun bir doktor tarafından yorumlanması gerekir.

  • Sarılık için özel bir diyet yoktur. Bol sıvı için, yiyebildiğinizde hafif, taze pişmiş yemekler yiyin, suyunuzun güvenli olduğundan emin olun ve alkolden tamamen uzak durun. Bazıları karaciğere zarar verebileceği için herhangi bir ilacı ya da bitkisel ürünü almadan önce bir doktora danışın.

  • Göz akları çoğu zaman ilk sararan yerdir; esmer ya da koyu tenli kişilerde sararmanın kolayca görülebildiği tek yer olabilir. Gözlerde hafif sararma, yaygın ve zararsız bir durum olan Gilbert sendromuyla da görülebilir. Her iki durumda da bir yetişkinde gözlerin sararması, nedenini bulmak için acilen aile hekimine görünmeyi gerektirir.

  • Olabilir. Hepatit E hamilelikte, özellikle ikinci ve üçüncü trimesterde çok daha tehlikelidir; hamilelikle ilgili başka karaciğer sorunları da sarılığa yol açabilir. Hamileyseniz ve cildiniz ya da gözleriniz sarardıysa aynı gün acil bakım alın.

  • Nedenine bağlıdır. Hepatit A geçirildikten sonra ömür boyu bağışıklık bırakır. Safra taşları tedavi edilene kadar tekrarlayan ataklara yol açabilir. Gilbert sendromu hastalık, stres ya da açlık sırasında yeniden hafif sararma yapabilir. Süregen bir karaciğer hastalığı kötüleşirse sarılık yeniden ortaya çıkabilir.

  • Sarılığın kendisi için bir aşı yoktur, ama bazı nedenlerine karşı aşı olabilirsiniz. Güvenli ve etkili bir hepatit A aşısı 1 yaşından itibaren yapılabilir. Hepatit E aşısı ise yalnızca birkaç yerde onaylıdır. Güvenli su, el yıkama ve gıda hijyeni ikisine karşı da korur.

Yardımcı testler

Blog

Kaynaklar

  1. NHS: Jaundice
  2. NHS: Jaundice in babies
  3. MedlinePlus: Bilirubin blood test
  4. WHO fact sheet: Hepatitis A
  5. WHO fact sheet: Hepatitis E

Güncellendi . Sağlık bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Sizi bütünüyle doktorunuz bilir; sonucunuzu ona sorun.