Mae twbercwlosis (TB), a elwir hefyd yn ddiciâu, yn haint sy'n cael ei achosi gan facteria sydd fel arfer yn effeithio ar yr ysgyfaint, ond sy'n gallu effeithio ar bron unrhyw ran o'r corff.
Sut mae'n lledaenu: drwy'r aer, pan fydd rhywun sydd â TB yn yr ysgyfaint neu'r gwddf yn pesychu, yn tisian, yn siarad neu'n canu. Gall y germau aros yn yr aer am oriau, felly mae'r risg yn uwch dan do ac mewn lleoedd heb lawer o awyr iach, a gyda chysylltiad agos am amser hir. Dydy TB ddim yn lledaenu drwy gyffwrdd, rhannu bwyd na chusanu.
Haint neu glefyd: mae tua chwarter pobl y byd yn cario germau TB heb fod yn sâl (TB cudd). Dydyn nhw ddim yn teimlo'n sâl ac allan nhw ddim ei ledaenu. Bydd tua 5 i 10% ohonyn nhw'n datblygu clefyd TB ar ryw adeg.
Yn 2025, aeth 10.6 miliwn o bobl yn sâl gyda TB a bu farw 1.13 miliwn, sy'n ei wneud yn brif achos marwolaeth y byd o un asiant heintus. Mae'r rhan fwyaf o achosion yn India (tua chwarter), Indonesia, Ynysoedd y Philipinau, Tsieina, Pacistan, Nigeria, Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo a Bangladesh.
Mae modd gwella TB gyda'r gwrthfiotigau cywir wedi'u cymryd am y cwrs llawn.


