آزمایش فریتین: سطح نرمال، فریتین پایین و بالا، و معنی جواب شما

سؤال‌های رایج

• فریتین چیست؟

  فریتین پروتئینی است که آهن را در بدن ذخیره می‌کند، بیشتر در کبد، طحال و مغز استخوان. آزمایش فریتین خون نشان می‌دهد چقدر آهن در ذخیره دارید. وقتی آهن رو به کاهش است، فریتین زودتر از همه و خیلی پیش از ظاهر شدن کم‌خونی پایین می‌آید؛ برای همین مفیدترین آزمایش تکی برای کمبود آهن است.

• سطح نرمال فریتین چقدر است؟

  محدوده معمول بزرگسالان برای مردان حدود 24 تا 336 ng/mL و برای زنان 11 تا 307 ng/mL است، البته هر آزمایشگاه محدوده خودش را چاپ می‌کند. کمتر از 15 ng/mL یعنی ذخیره آهن خالی است و 15 تا 30 اغلب به اندازه‌ای پایین است که علامت ایجاد کند. ng/mL و µg/L یک عدد هستند.

• آیا فریتین همان آهن است؟

  نه. فریتین پروتئینی است که آهن را ذخیره می‌کند؛ آهن سرم آهنی است که همین الان در خون شما جریان دارد. آهن سرم در طول روز و بعد از غذا بالا و پایین می‌رود، در حالی که فریتین ذخیره درازمدت شما را نشان می‌دهد. فریتین پایین نشانه مطمئن‌تری از کمبود آهن است تا آهن سرم پایین.

• فریتین پایین یعنی چه؟

  فریتین پایین یعنی ذخیره آهن شما رو به اتمام یا تمام شده، یعنی کمبود آهن. علت‌های شایع قاعدگی سنگین، بارداری، رژیم غذایی کم‌آهن، اهدای خون، جذب ضعیف (مثل بیماری سلیاک) یا خونریزی آهسته از روده است. حتی پیش از افت هموگلوبین می‌تواند باعث خستگی، ریزش مو و تنگی نفس شود.

• فریتین بالا یعنی چه؟

  فریتین بالا معمولاً نشانه التهاب، عفونت، کبد چرب، اضافه‌وزن یا مصرف منظم الکل است، نه آهن زیاد. کمتر پیش می‌آید که یعنی اضافه‌بار آهن، مثل هموکروماتوز، به‌خصوص وقتی اشباع ترانسفرین بیشتر از 45% باشد. پزشک با نگاه به بقیه جواب‌ها و سابقه شما علت را تشخیص می‌دهد و ممکن است بعد از بهبود عفونت آن را دوباره چک کند.

• چه مقدار فریتین خیلی پایین است؟

  طبق نظر سازمان جهانی بهداشت (WHO)، کمتر از 15 ng/mL یعنی ذخیره آهن خالی است. بسیاری از پزشکان 15 تا 30 ng/mL را هم پایین می‌دانند، به‌خصوص اگر علامت داشته باشید. اگر بیماری التهابی دارید، فریتین کمتر از 70 هم می‌تواند یعنی کمبود آهن، چون التهاب عدد را بالا می‌برد.

• آیا ممکن است فریتین پایین باشد ولی هموگلوبین نرمال؟

  بله. به این کمبود آهن بدون کم‌خونی می‌گویند: ذخیره‌ها کم است ولی هنوز آن‌قدر پایین نیامده که هموگلوبین را کم کند. در زنانی که قاعدگی سنگین دارند شایع است و باز هم می‌تواند باعث خستگی، تمرکز ضعیف، ریزش مو و پاهای بی‌قرار شود. بهتر است پیش از ایجاد کم‌خونی علت را پیدا و درمان کنید.

• چه مقدار فریتین به‌طور خطرناکی بالاست؟

  یک حد مرز واحد وجود ندارد، اما فریتین بیشتر از 1,000 ng/mL باید ظرف چند روز توسط پزشک بررسی شود، چون ممکن است همراه با آسیب کبد، اضافه‌بار آهن یا بیماری‌های التهابی جدی باشد. سطح بین حدود 300 تا 1,000 با کبد چرب، الکل یا التهاب شایع است و معمولاً طی چند هفته بررسی می‌شود.

• آیا برای آزمایش فریتین باید ناشتا باشم؟

  خود فریتین ناشتایی لازم ندارد. اگر پزشک پنل کامل آهن خواسته، اغلب نمونه صبحگاهی ترجیح داده می‌شود، گاهی بعد از یک شب ناشتایی، چون آهن سرم در طول روز تغییر می‌کند. اگر قرص آهن مصرف می‌کنید، بپرسید که آیا روز قبل آن را نخورید، چون آهن سرم را برای چند ساعت بالا می‌برد.

• بالا بردن فریتین چقدر طول می‌کشد؟

  با درمان، هموگلوبین معمولاً ظرف دو تا چهار هفته شروع به بهتر شدن می‌کند، اما پر شدن دوباره ذخیره فریتین اغلب حدود سه ماه طول می‌کشد و اگر علت، مثل قاعدگی سنگین، ادامه داشته باشد بیشتر. پزشک سطح آن را دوباره چک می‌کند. رژیم غذایی به‌تنهایی فریتین را آهسته بالا می‌برد؛ برای همین ذخیره پایین اغلب با آهنی که پزشک تجویز می‌کند درمان می‌شود.

• آیا التهاب روی فریتین اثر می‌گذارد؟

  بله. فریتین به‌عنوان بخشی از واکنش بدن به عفونت و التهاب بالا می‌رود، پس فریتینی که در طول سرماخوردگی، عود آرتریت یا بعد از جراحی گرفته شده، ممکن است حتی با کمبود آهن نرمال یا بالا به نظر برسد. پزشکان CRP را هم کنار آن بررسی می‌کنند و ممکن است بعد از فروکش کردن التهاب آزمایش را تکرار کنند.

• چه غذاهایی به بالا بردن فریتین کمک می‌کنند؟

  گوشت قرمز، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ آهنی دارند که راحت جذب می‌شود. عدس، لوبیا، نخود، توفو، سبزیجات برگ‌سبز، مغزها، دانه‌ها و غلات غنی‌شده آهن گیاهی دارند که همراه با غذاهای حاوی ویتامین C مثل مرکبات، گوجه‌فرنگی یا آمله بهتر جذب می‌شود. چای و قهوه را با فاصله از غذا بنوشید، چون جذب را کم می‌کنند.

• فرق فریتین و هموگلوبین چیست؟

  هموگلوبین پروتئین حامل اکسیژن در گلبول‌های قرمز است؛ هموگلوبین پایین یعنی کم‌خونی. فریتین آهنی را نشان می‌دهد که برای ساختن همان هموگلوبین ذخیره شده است. فریتین زودتر پایین می‌آید، پس ممکن است فریتین پایین با هموگلوبین نرمال داشته باشید. وقتی هر دو پایین باشند، معمولاً کم‌خونی فقر آهن است.