آزمایش چربی خون (لیپید پروفایل): مقدار نرمال کلسترول، HDL، LDL و تری‌گلیسرید

آزمایش چربی خون (که به آن لیپید پروفایل، پنل لیپید یا آزمایش کلسترول هم می‌گویند) چربی‌هایی از خون را می‌سنجد که برای قلب و رگ‌های شما مهم‌اند:

• کلسترول تام: همه آن با هم
• کلسترول LDL: نوع «بد» که داخل دیواره سرخرگ‌ها به شکل پلاک رسوب می‌کند
• کلسترول HDL: نوع «خوب» که کلسترول اضافه را به کبد برمی‌گرداند
• تری‌گلیسرید: چربی‌هایی از غذا و الکل که برای انرژی ذخیره می‌شوند
• اغلب VLDL، کلسترول غیر HDL و نسبت کلسترول تام به HDL که از بقیه محاسبه می‌شوند

کلسترول به‌خودی‌خود بد نیست: بدن برای ساختن سلول‌ها و هورمون‌ها به آن نیاز دارد. مشکل، LDL زیاد برای مدت طولانی است که سرخرگ‌ها را تنگ می‌کند و احتمال سکته قلبی و سکته مغزی را بالا می‌برد. این خطر سال‌ها بی‌صدا شکل می‌گیرد، برای همین این آزمایش حتی وقتی حالتان خوب است مهم است.

کلسترول LDL («بد») عددی است که پزشکان بیشتر از همه به آن توجه می‌کنند. هرچه LDL پایین‌تر باشد، خطر کمتر است و برای بیشتر افراد سطحی وجود ندارد که «خیلی پایین» باشد. اگر بیماری قلبی، دیابت یا عوامل خطر قوی دیگری دارید، پزشکان معمولاً هدف را کمتر از 70 mg/dL (1.8 mmol/L) می‌گذارند و بعضی راهنماها برای بالاترین خطر تا کمتر از 55 پیش می‌روند.

کلسترول HDL («خوب») به پاک کردن کلسترول از سرخرگ‌ها کمک می‌کند. HDL پایین (کمتر از 40 در مردان، کمتر از 50 در زنان) به خطر اضافه می‌کند و اغلب همراه تری‌گلیسرید بالا، اضافه وزن، سیگار کشیدن یا کم‌تحرکی است. ثابت نشده که بالا بردن HDL با قرص از قلب محافظت کند؛ اما تغییر سبک زندگی که آن را بالا می‌برد کمک می‌کند.

VLDL حامل تری‌گلیسرید است. آزمایشگاه‌ها معمولاً آن را با تقسیم تری‌گلیسرید بر 5 (به mg/dL) محاسبه می‌کنند، پس VLDL بالا بیشتر یعنی تری‌گلیسرید بالا.

کلسترول غیر HDL (کلسترول تام منهای HDL) همه انواع کلسترولی را که می‌توانند سرخرگ‌ها را مسدود کنند جمع می‌زند. به‌خصوص وقتی تری‌گلیسرید بالاست یا آزمایش ناشتا نبوده، مفید است.

تقریباً هیچ‌وقت. کلسترول بالا درد ندارد و معمولاً هیچ نشانه‌ای ندارد، تا وقتی که سرخرگی را آنقدر تنگ کند که باعث درد قفسه سینه، سکته قلبی یا سکته مغزی شود. برای همین تنها راه فهمیدن، آزمایش خون است.

نشانه‌های قابل‌دیدنِ نادر، بیشتر در کسانی که کلسترول ارثی خیلی بالا دارند، رسوب‌های زردرنگ روی پلک‌ها (گزانتلاسما) یا روی تاندون‌ها، و حلقه‌ای کم‌رنگ دور قسمت رنگی چشم پیش از 45 سالگی است. اگر این‌ها را دیدید، از پزشکتان آزمایش چربی خون بخواهید.

LDL یا کلسترول تام بالا بیشتر از ترکیب ژن و سبک زندگی است: غذای پر از چربی اشباع و ترانس، اضافه وزن، تحرک کم و سیگار کشیدن. کم‌کاری تیروئید، بیماری کلیه، بعضی داروها و بارداری هم می‌توانند آن را بالا ببرند. LDL برابر 190 mg/dL یا بیشتر، به‌خصوص با سابقه خانوادگی سکته قلبی زودرس، نشانه احتمالی هیپرکلسترولمی خانوادگی است؛ یک بیماری ارثی که درمان لازم دارد و بستگان نزدیک هم باید بررسی شوند.

تری‌گلیسرید بالا معمولاً همراه اضافه وزن، دیابت نوع 2 یا قند خون بالا، مصرف منظم الکل، نوشیدنی‌های شیرین و نشاسته‌های تصفیه‌شده، کم‌کاری تیروئید یا بیماری کلیه است. تری‌گلیسرید خیلی بالا، 500 mg/dL یا بیشتر، خطر پانکراتیت (التهاب دردناک لوزالمعده) را بالا می‌برد و درمان سریع لازم دارد.

پزشکان کلسترول را به‌تنهایی قضاوت نمی‌کنند. آن را با سن، فشار خون، قند خون، سیگار کشیدن و سابقه خانوادگی شما ترکیب می‌کنند تا خطر 10 ساله را تخمین بزنند و بر اساس آن درباره درمان تصمیم بگیرند.

• یک نمونه کوچک خون از رگ گرفته می‌شود، یا گاهی با سوزن زدن به نوک انگشت.
• ناشتایی: بسیاری از راهنماها اکنون آزمایش غیرناشتا را برای بررسی‌های معمول قبول دارند. ممکن است پزشک یا آزمایشگاه همچنان بخواهد 9 تا 12 ساعت ناشتا باشید (آب خوردن اشکالی ندارد)، به‌خصوص اگر قبلاً تری‌گلیسریدتان بالا بوده یا آزمایش‌های ناشتای دیگری همزمان انجام می‌شود.
• از 24 ساعت قبل الکل ننوشید و شب قبل غذای سنگین و چرب غیرمعمول نخورید.
• داروهای همیشگی‌تان را بخورید مگر اینکه به شما گفته شده باشد نخورید، و آن‌ها را به آزمایشگاه بگویید.
• بیماری اخیر، جراحی یا تغییر زیاد وزن می‌تواند جواب را تا چند هفته تغییر دهد.

• بزرگسالان سالم: از حدود 20 سالگی هر 4 تا 6 سال، و با وجود عوامل خطر بیشتر.
• دیابت، فشار خون بالا، سیگار کشیدن، سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس یا اضافه وزن: معمولاً هر سال یا طبق نظر پزشک.
• کودکان: یک بار بین 9 تا 11 سالگی و دوباره بین 17 تا 21 سالگی، و زودتر اگر کلسترول بالا در خانواده وجود دارد.
• بعد از شروع یا تغییر داروی کلسترول: حدود 4 تا 12 هفته بعد، سپس هر 3 تا 12 ماه.

• فیبر محلول بیشتری بخورید: جو دوسر، جو، لوبیا، عدس، سیب و پسیلیوم به پایین آوردن LDL کمک می‌کنند.
• چربی‌های اشباع را با چربی‌های غیراشباع عوض کنید: کره، روغن حیوانی، گوشت قرمز چرب و لبنیات پرچرب کمتر؛ روغن زیتون، روغن خردل یا روغن بادام‌زمینی، مغزها، دانه‌ها و ماهی بیشتر.
• چربی‌های ترانس و کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده را کم کنید: تنقلات سرخ‌کردنی، محصولات قنادی، شیرینی‌ها، نان سفید و نوشیدنی‌های شیرین LDL و تری‌گلیسرید را بالا می‌برند.
• بیشتر روزها تحرک داشته باشید: حدود 150 دقیقه در هفته فعالیت تند، تری‌گلیسرید را پایین و HDL را بالا می‌برد.
• اگر اضافه وزن دارید کمی وزن کم کنید، سیگار را ترک کنید و الکل را محدود کنید که تری‌گلیسرید را بالا می‌برد.
• داروی کلسترول تصمیم پزشک شماست. استاتین‌ها و داروهای دیگر برای بسیاری از افراد از سکته قلبی و مغزی پیشگیری می‌کنند. هرگز خودتان آن‌ها را شروع، قطع یا عوض نکنید و هر درد عضلانی یا عارضه دیگری را به پزشکتان بگویید.