હરસ (પાઇલ્સ, હેમરોઇડ્સ) એટલે ગુદા (મળદ્વાર)માં અને તેની આસપાસ, અને ગુદામાર્ગના નીચેના ભાગ (મળાશય, રેક્ટમ)માં ફૂલી ગયેલી લોહીની નસો. આ નસો દરેકના શરીરમાં હોય છે; તે ફૂલી જાય કે ખેંચાઈ જાય ત્યારે હરસ બને છે.
હરસ બહુ સામાન્ય છે: અમેરિકામાં આશરે 20 માંથી 1 વ્યક્તિને હરસ હોય છે, અને 50 વર્ષથી વધુ ઉંમરના આશરે અડધા પુખ્તોને.
હરસ બે પ્રકારના હોય છે, અને ઘણા લોકોને બંને હોય છે:
- અંદરના હરસ મળાશય (રેક્ટમ)ની અંદર હોય છે. સામાન્ય રીતે તેમાં દુખાવો થતો નથી, પણ લોહી પડી શકે, અને ક્યારેક તે ગુદામાંથી બહાર આવી જાય (પ્રોલેપ્સ). તે કેટલા બહાર આવે છે અને પાછા અંદર જાય છે કે નહીં તે પ્રમાણે ડૉક્ટરો તેને 1 થી 4 ગ્રેડ આપે છે.
- બહારના હરસ ગુદાની આસપાસ ચામડી નીચે હોય છે. તેમાં ખંજવાળ, દુખાવો અને સોજો થઈ શકે, અને તેમાં લોહીનો ગઠ્ઠો બની શકે.
હરસ તકલીફ આપે છે અને તેના વિશે વાત કરતાં ઘણી વાર શરમ આવે છે, પણ મોટા ભાગના લોકો માટે તે નુકસાનકારક નથી અને સામાન્ય રીતે નાના ફેરફારોથી સારા થઈ જાય છે.

