થાઇરોઇડના લક્ષણો: સ્ત્રીઓ અને પુરુષોમાં સંકેતો, અને TSH ટેસ્ટ ક્યારે કરાવવો

થાક અને ઠંડી લાગે છે, કે ગરમી અને ધબકારા વધી ગયા છે? ઓછું સક્રિય અને વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ સામાન્ય રીતે કેવું લાગે છે, અને બંનેને અલગ પાડતો એક બ્લડ ટેસ્ટ કયો છે, તે અહીં જાણો.

અપડેટ · સ્રોત

ટૂંકો જવાબ

થાઇરોઇડના લક્ષણો શું છે?

ઓછું સક્રિય થાઇરોઇડ (હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ) શરીરને ધીમું પાડે છે: થાક, ઠંડી લાગવી, વજન વધવું, કબજિયાત, સૂકી ત્વચા, ઉદાસ મન અને વધુ માસિક સ્રાવ. વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ (હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ) શરીરને ઝડપી બનાવે છે: વજન ઘટવું, ઝડપી ધબકારા, ગરમી અને પરસેવો, હાથ ધ્રૂજવા, ગભરામણ અને ઊંઘ ન આવવી. TSH બ્લડ ટેસ્ટ બતાવે છે કે આમાંથી કોઈ તકલીફ છે કે નહીં, અને હોય તો કઈ: મોટા ભાગના પુખ્તોમાં TSH લગભગ 4.0 mIU/Lથી વધારે હોય તો ઓછું સક્રિય થાઇરોઇડ અને લગભગ 0.4થી ઓછું હોય તો વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ સૂચવે છે.

આ આરોગ્ય માહિતી છે, તબીબી સલાહ નથી. તમારા ડૉક્ટર તમારી પૂરી સ્થિતિ જાણે છે; તમારા રિઝલ્ટ વિશે તેમને પૂછો.

સરખામણી

ઓછું સક્રિય કે વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ: લક્ષણો સરખામણીમાં

મોટા ભાગના લોકોને આમાંથી થોડાં જ લક્ષણો હોય છે, બધાં નહીં, અને તે મહિનાઓમાં ધીમે ધીમે વધે છે. ઘણાં લક્ષણોનાં બીજાં કારણો પણ હોય છે, એટલે બ્લડ ટેસ્ટથી જ નક્કી થાય છે.

તમને શું લાગે છેઓછું સક્રિય (હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ)વધુ સક્રિય (હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ)
શક્તિથાક, સુસ્તી, ઊંઘ આવવી, હાથ-પગ ભારે લાગવાબેચેની અને થાક એકસાથે, શાંતિથી બેસી ન શકાય
વજનવધુ ખાધા વગર વજન વધેસામાન્ય કે વધુ ખાવા છતાં વજન ઘટે
શરીરનું તાપમાનબીજાને ન લાગે ત્યારે પણ હંમેશાં ઠંડી લાગેગરમી અને પરસેવો, ગરમી સહન ન થાય
હૃદયધીમી નાડીઝડપી, જોરથી કે અનિયમિત ધબકારા
પેટકબજિયાતવારંવાર કે પાતળો ઝાડો
ત્વચા અને વાળસૂકી, ખરબચડી ત્વચા; બરછટ, પાતળા થતા વાળ; ફૂલેલો ચહેરોગરમ, ભેજવાળી ત્વચા; પાતળા વાળ જે ખરે છે
મન અને મૂડઉદાસ મન, યાદશક્તિ નબળી, વિચારવામાં ધીમાપણુંગભરામણ, ચીડિયાપણું, બેચેની, ઊંઘ ન આવવી
માસિકવધુ સ્રાવ કે વારંવાર આવેઓછો સ્રાવ કે મોડું આવે
સ્નાયુદુખાવો, ખેંચાણ, જકડાઈ જવુંજાંઘ અને બાવડામાં નબળાઈ, હાથ ધ્રૂજવા
આંખો અને ગળુંઆંખો ફૂલેલી; ગળામાં સોજો (ગોઇટર/ગળગંડ) થઈ શકેઆંખોમાં કણી જેવું લાગવું, તાકતી કે બહાર નીકળેલી આંખો (ગ્રેવ્સ રોગ); ગોઇટર થઈ શકે

ઓછા સક્રિય થાઇરોઇડમાં અવાજ બેસી જવો, ધીમું બોલવું અને હાથમાં ઝણઝણાટી (કાર્પલ ટનલ) પણ સામાન્ય છે. વધુ સક્રિય થાઇરોઇડવાળા વડીલોને ક્યારેક ફક્ત વજન ઘટવું, થાક કે અનિયમિત ધબકારા જ દેખાય છે.

થાઇરોઇડ લક્ષણ ચેકલિસ્ટ

જે લક્ષણો તમને ઘણાં અઠવાડિયાંથી છે તેના પર ટિક કરો. કાર્ડ બતાવશે કે તમારાં લક્ષણો કઈ બાજુ ઢળે છે. કંઈ સેવ થતું નથી કે ક્યાંય મોકલાતું નથી.

થાઇરોઇડ લક્ષણ ચેકલિસ્ટ

16 માંથી 0 લક્ષણો ટિક કર્યાં

ઓછા સક્રિય થાઇરોઇડ જેવું0/8
વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ જેવું0/8

જે લક્ષણો તમને થોડાં અઠવાડિયાં કે વધુ સમયથી છે તેના પર ટિક કરો.

આ ચેકલિસ્ટ તમારા ડૉક્ટર માટે લક્ષણોને એક પેટર્નમાં ગોઠવે છે. તે થાઇરોઇડની તકલીફનું નિદાન કરી શકતી નથી, અને શરીર સામાન્ય લાગતું હોય તો પણ તકલીફ હોઈ શકે છે.

થાઇરોઇડ શરીરમાં શું કામ કરે છે?

થાઇરોઇડ ગળાના આગળના ભાગે, હૈડિયાની બરાબર નીચે આવેલી પતંગિયા આકારની નાની ગ્રંથિ છે. તે બે હોર્મોન બનાવે છે, T4 અને T3, જે લગભગ દરેક વસ્તુની ગતિ નક્કી કરે છે: શરીર કેટલી ઝડપથી શક્તિ વાપરે છે, હૃદયના ધબકારા, શરીરનું તાપમાન, પાચન, માસિક, મૂડ અને ત્વચા તથા વાળનો વિકાસ.

આ ગ્રંથિને મગજમાં આવેલી પિટ્યુટરી ગ્રંથિનો TSH (થાઇરોઇડ-સ્ટિમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) ચલાવે છે. થાઇરોઇડ હોર્મોન ઓછો થાય ત્યારે TSH વધે છે, જેથી થાઇરોઇડ વધુ કામ કરે; હોર્મોન વધી જાય ત્યારે TSH ઘટે છે. એટલે જ ડૉક્ટરો સૌથી પહેલાં TSH ટેસ્ટ કરાવે છે.

થાઇરોઇડની તકલીફ સામાન્ય છે, અને સ્ત્રીઓમાં ઘણી વધારે: અમેરિકન થાઇરોઇડ એસોસિએશન મુજબ સ્ત્રીઓમાં પુરુષો કરતાં આ તકલીફની શક્યતા પાંચથી આઠ ગણી વધુ છે, અને લગભગ આઠમાંથી એક સ્ત્રીને જીવનમાં ક્યારેક થાઇરોઇડની તકલીફ થાય છે. ભારતનાં આઠ શહેરોમાં થયેલા એક અભ્યાસમાં, લગભગ દસમાંથી એક પુખ્ત વ્યક્તિને ઓછું સક્રિય થાઇરોઇડ હતું, અને ઘણાને તેની ખબર પણ નહોતી.

ઓછા સક્રિય થાઇરોઇડ (હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ)નાં લક્ષણો શું છે?

થાઇરોઇડ બહુ ઓછો હોર્મોન બનાવે ત્યારે શરીર ધીમું પડી જાય છે. લક્ષણો સામાન્ય રીતે એટલાં ધીમે ધીમે આવે છે કે લોકો તેને ઉંમર, તણાવ કે વ્યસ્ત જીવનનું કારણ માની લે છે.

સામાન્ય લક્ષણો: થાક, ઠંડી લાગવી, વજન વધવું, કબજિયાત, સૂકી ત્વચા, બરછટ કે પાતળા થતા વાળ, ફૂલેલો ચહેરો, સ્નાયુમાં દુખાવો, ઉદાસ મન, નબળી યાદશક્તિ, માસિકમાં વધુ સ્રાવ અને બેસી ગયેલો અવાજ. કેટલાક લોકોને કોઈ લક્ષણ જ નથી હોતાં, અને રૂટિન બ્લડ ટેસ્ટમાં ખબર પડે છે.

સામાન્ય કારણો:

  • હાશિમોટો થાઇરોઇડાઇટિસ, જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર ધીમે ધીમે થાઇરોઇડને નુકસાન કરે છે. જ્યાં ખોરાકમાં પૂરતું આયોડિન હોય ત્યાં આ સૌથી સામાન્ય કારણ છે, અને તે પરિવારમાં ચાલે છે.
  • આયોડિનની ઉણપ, જે આજે પણ દુનિયાભરમાં સૌથી સામાન્ય કારણ છે. આયોડિનયુક્ત મીઠાને કારણે તે હવે ઘણી ઓછી થઈ ગઈ છે.
  • થાઇરોઇડની સારવાર કે ઓપરેશન, જેમ કે વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ માટે રેડિયોએક્ટિવ આયોડિન.
  • કેટલીક દવાઓ, જેમાં લિથિયમ અને એમિઓડેરોન આવે છે.
  • પ્રસૂતિ પછી (પોસ્ટપાર્ટમ થાઇરોઇડાઇટિસ), જે ઘણી વાર થોડા સમય માટે જ હોય છે.

સારવાર સામાન્ય રીતે રોજની થાઇરોઇડ હોર્મોનની ગોળી (લેવોથાયરોક્સિન) હોય છે, જેનો ડોઝ તમારા ડૉક્ટર TSH ટેસ્ટથી નક્કી કરે છે અને તપાસતા રહે છે. લેવલ બરાબર થઈ જાય પછી મોટા ભાગના લોકો ફરી સારું અનુભવે છે.

વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ (હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ)નાં લક્ષણો શું છે?

થાઇરોઇડ વધારે પડતો હોર્મોન બનાવે ત્યારે શરીર ઝડપથી ચાલે છે. જાણે હંમેશાં ઉત્તેજિત રહેતા હો એવું લાગે.

સામાન્ય લક્ષણો: સારી ભૂખ છતાં વજન ઘટવું, ઝડપી કે અનિયમિત ધબકારા, છાતીમાં ધડકન સંભળાવી, ગરમી અને પરસેવો, હાથ ધ્રૂજવા, ગભરામણ, ચીડિયાપણું, ઊંઘ ન આવવી, વારંવાર ઝાડો, સ્નાયુની નબળાઈ અને માસિકમાં ઓછો સ્રાવ. ગ્રેવ્સ રોગમાં આંખોમાં કણી જેવું લાગી શકે, આંખો તાકતી દેખાય કે બહાર નીકળી આવે.

સામાન્ય કારણો:

  • ગ્રેવ્સ રોગ, રોગપ્રતિકારક તંત્રની એક બીમારી અને સૌથી સામાન્ય કારણ.
  • થાઇરોઇડની ગાંઠો (નોડ્યુલ) જે જાતે વધારાનો હોર્મોન બનાવે છે.
  • થાઇરોઇડાઇટિસ (થાઇરોઇડમાં સોજો), પ્રસૂતિ પછીનો પણ, જેમાં થોડો સમય થાઇરોઇડ વધુ સક્રિય રહે અને પછી ઓછું સક્રિય થઈ જાય.
  • થાઇરોઇડ હોર્મોનની દવા વધારે પડતી લેવી.

સારવાર વગરનું વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ સમય જતાં હૃદય પર ભાર નાખે છે (જેમાં એટ્રિયલ ફાઇબ્રિલેશન, એટલે કે અનિયમિત ધબકારા, પણ આવે) અને હાડકાં નબળાં કરે છે, એટલે તેની સારવાર કરાવવી જરૂરી છે. વિકલ્પો છે થાઇરોઇડને શાંત કરતી દવાઓ, રેડિયોએક્ટિવ આયોડિન કે ઓપરેશન; તમારા ડૉક્ટર (ઘણી વાર એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ, એટલે કે હોર્મોનના નિષ્ણાત) સમજાવશે કે તમારા માટે કયો યોગ્ય છે.

સ્ત્રીઓમાં થાઇરોઇડનાં લક્ષણો શું છે?

સ્ત્રીઓમાં થાઇરોઇડની તકલીફ ઘણી વધારે જોવા મળે છે, અને કેટલાંક લક્ષણો એવી રીતે દેખાય છે કે સહેલાઈથી ધ્યાન બહાર રહી જાય:

  • માસિક: ઓછા સક્રિય થાઇરોઇડમાં વધુ સ્રાવ કે વારંવાર માસિક; વધુ સક્રિય થાઇરોઇડમાં ઓછો સ્રાવ કે મોડું માસિક.
  • ગર્ભધારણ: બંનેથી ગર્ભ રહેવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે. માસિક અનિયમિત હોય કે ગર્ભ રહેવામાં વાર લાગે ત્યારે ડૉક્ટરો ઘણી વાર TSH તપાસે છે.
  • ગર્ભાવસ્થા: શરૂઆતમાં બાળક માતાના થાઇરોઇડ હોર્મોન પર આધાર રાખે છે, એટલે ગર્ભાવસ્થામાં સારવાર વગરની થાઇરોઇડની તકલીફ વધુ મહત્ત્વની છે. જો તમને થાઇરોઇડની બીમારી કે લક્ષણો હોય, તો ગર્ભ રહે કે ગર્ભધારણનું આયોજન કરો કે તરત તમારા ડૉક્ટર કે મિડવાઇફને જણાવો.
  • પ્રસૂતિ પછી: બાળકના જન્મ પછીના વર્ષમાં લગભગ 5 થી 10% સ્ત્રીઓને પોસ્ટપાર્ટમ થાઇરોઇડાઇટિસ થાય છે. તેને ઘણી વાર નવા માતા-પિતા બનવાના થાક અને ઉદાસી તરીકે સમજી લેવામાં આવે છે.
  • મેનોપોઝ: ગરમીના ઝટકા (હોટ ફ્લશ), ઊંઘ ન આવવી, ઉદાસ મન અને વજનમાં ફેરફાર થાઇરોઇડનાં લક્ષણો સાથે મળતાં આવે છે, એટલે TSH ટેસ્ટ બંનેને અલગ પાડવામાં મદદ કરે છે.
  • PCOS: અનિયમિત માસિક, વજન વધવું અને વાળમાં ફેરફાર બંનેમાંથી કોઈથી પણ થઈ શકે, અને ક્યારેક બંને સાથે હોય છે.

ગળામાં સોજો કે ગાંઠ હોય તો શું અર્થ થાય?

મોટા થયેલા થાઇરોઇડને ગોઇટર (ગળગંડ) કહે છે. તે ઓછા સક્રિય, વધુ સક્રિય કે સામાન્ય રીતે કામ કરતા થાઇરોઇડમાં પણ થઈ શકે, અને ઘણી વાર તેમાં દુખાવો નથી હોતો. થાઇરોઇડ નોડ્યુલ એ ગ્રંથિની અંદરની ગાંઠ છે.

નોડ્યુલ બહુ સામાન્ય છે, ખાસ કરીને ઉંમર સાથે, અને અમેરિકન થાઇરોઇડ એસોસિએશન મુજબ 90% થી વધુ સાદી (બિનકેન્સર) હોય છે. તેમ છતાં, ગળામાં દેખાતી દરેક નવી ગાંઠ ડૉક્ટરને બતાવવી જોઈએ. સામાન્ય રીતે પહેલાં TSH ટેસ્ટ અને ગળાની સોનોગ્રાફી (અલ્ટ્રાસાઉન્ડ) થાય છે; કેટલીક ગાંઠોમાં પછી બારીક સોયથી નમૂનો (FNAC) લેવો પડે છે.

જો ગાંઠ ઝડપથી વધતી હોય, કઠણ લાગે, કે સાથે અવાજ બેસી જવો, ગળવામાં તકલીફ કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ હોય, તો વહેલા ડૉક્ટરને મળો.

કયો ટેસ્ટ થાઇરોઇડની તકલીફની પુષ્ટિ કરે છે

લક્ષણો દિશા બતાવે છે, પણ નિર્ણય બ્લડ ટેસ્ટથી થાય છે:

  • TSH પહેલો ટેસ્ટ છે. થાઇરોઇડ ઓછું સક્રિય હોય ત્યારે તે વધારે આવે છે અને વધુ સક્રિય હોય ત્યારે ઓછો. મોટા ભાગના પુખ્તોમાં નોર્મલ રેન્જ લગભગ 0.4 થી 4.0 mIU/L છે. દરેક રિઝલ્ટનો અર્થ જાણવા અમારી TSH ટેસ્ટ ગાઇડ જુઓ.
  • ફ્રી T4 (અને ક્યારેક T3) બતાવે છે કે લોહીમાં ખરેખર કેટલો થાઇરોઇડ હોર્મોન છે.
  • થાઇરોઇડ એન્ટિબોડી (હાશિમોટો માટે anti-TPO, ગ્રેવ્સ માટે TRAb) બતાવે છે કે કારણ રોગપ્રતિકારક તંત્ર છે કે નહીં.
  • સોજો કે ગાંઠ હોય ત્યારે સોનોગ્રાફી (અલ્ટ્રાસાઉન્ડ) ગ્રંથિને તપાસે છે.

કેટલીક બાબતો રિઝલ્ટ ખોટું બતાવી શકે: બાયોટિન સપ્લિમેન્ટ (ઘણી વાર વાળ અને નખની પ્રોડક્ટમાં હોય છે) થાઇરોઇડ ટેસ્ટને ખોટા બતાવી શકે છે, એટલે જો તમે લેતા હો તો લેબને જણાવો. હાલમાં થયેલી બીમારી, ગર્ભાવસ્થા અને કેટલીક દવાઓ પણ TSH બદલી શકે છે.

થાઇરોઇડનાં લક્ષણો હોય તો હવે શું કરવું?

  • સારવાર પહેલાં ટેસ્ટ કરાવો. જાતે થાઇરોઇડની ગોળીઓ, આયોડિન, કેલ્પ કે "થાઇરોઇડ સપોર્ટ" સપ્લિમેન્ટ શરૂ ન કરો. વધારે પડતું આયોડિન કેટલીક થાઇરોઇડની તકલીફને વધારી શકે છે, અને સપ્લિમેન્ટ સાચી સ્થિતિ છુપાવી શકે છે.
  • તમારાં લક્ષણો લખી લો, તે ક્યારે શરૂ થયાં તે સાથે, અને આ યાદી (કે ઉપરની ચેકલિસ્ટ) ડૉક્ટર પાસે લઈ જાઓ.
  • જો તમે પહેલેથી સારવાર લેતા હો અને લક્ષણો પાછાં આવે, તો TSH ફરી તપાસવાનું કહો; ડોઝ બદલવો પડી શકે. થાઇરોઇડની ગોળી ખોરાક અને બીજી દવાઓ સાથે કેવી રીતે લેવી તે તમારા ફાર્માસિસ્ટને પૂછો.
  • આયોડિનયુક્ત મીઠું સામાન્ય માત્રામાં વાપરો. કોબી, બ્રોકોલી અને સોયા જેવો ખોરાક સામાન્ય આહારમાં ખાવામાં કોઈ વાંધો નથી.
  • વધુ સક્રિય થાઇરોઇડમાં હૃદય અને હાડકાંનું ધ્યાન રાખો: સારવાર બંનેનું રક્ષણ કરે છે.

ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું

ડૉક્ટરની એપોઇન્ટમેન્ટ લો

  • એક જ કૉલમનાં ઘણાં લક્ષણો થોડાં અઠવાડિયાં કે વધુ સમયથી હોય: આવતાં બે થી ચાર અઠવાડિયામાં ફેમિલી ડૉક્ટરને મળો અને TSH ટેસ્ટ વિશે પૂછો.
  • ગળામાં નવો સોજો કે ગાંઠ: બે અઠવાડિયામાં ફેમિલી ડૉક્ટરને મળો; ઝડપથી વધતી હોય તો વહેલા.
  • ગર્ભવતી હો કે ગર્ભધારણનું આયોજન કરતા હો, અને થાઇરોઇડનાં લક્ષણો કે પહેલાં થાઇરોઇડની તકલીફ હોય: આ અઠવાડિયે જ તમારા ડૉક્ટર કે મિડવાઇફને જણાવો.
  • પહેલેથી થાઇરોઇડની સારવાર ચાલુ હોય અને લક્ષણો પાછાં આવતાં હોય: TSH ફરી તપાસવા આવતાં થોડાં અઠવાડિયામાં ડૉક્ટરને મળો.
  • આંખોમાં કણી જેવું લાગે, દુખાવો થાય કે આંખો બહાર નીકળે, કે બેવડું દેખાય: એક અઠવાડિયામાં ફેમિલી ડૉક્ટરને મળો; આંખના નિષ્ણાતની જરૂર પડી શકે.

જો કોઈને આમાંથી કંઈ હોય તો હમણાં જ ઇમરજન્સી મદદ લો (તમારા વિસ્તારનો ઇમરજન્સી નંબર ડાયલ કરો):

  • ખૂબ ઝડપી કે અનિયમિત ધબકારા સાથે છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ ચડવો કે બેભાન થવું
  • વધુ સક્રિય થાઇરોઇડવાળી વ્યક્તિમાં સખત તાવ સાથે ગૂંચવણ, બેચેની, ઊલટી કે ઝાડા (થાઇરોઇડ સ્ટોર્મ નામની એક દુર્લભ ઇમરજન્સી)
  • ઓછા સક્રિય થાઇરોઇડવાળી વ્યક્તિમાં ખૂબ ઘેન, ગૂંચવણ, શરીરનું તાપમાન ખૂબ ઓછું થવું કે ધીમા શ્વાસ
  • ગળામાં એવો સોજો જેનાથી શ્વાસ લેવામાં કે ગળવામાં તકલીફ થાય
  • થાઇરોઇડ આંખની બીમારીમાં અચાનક દેખાવું બંધ થવું કે ઝાંખું દેખાવું, કે રંગો ફિક્કા દેખાવા

થાઇરોઇડની મોટા ભાગની તકલીફો ધીમે ધીમે આવે છે અને સારવારથી સારી રીતે કાબૂમાં આવે છે. આ સંકેતો અપવાદ છે, જેમાં રાહ જોઈ શકાય નહીં.

તમારાં લક્ષણોનો અર્થ શું છે તે ખબર નથી? તેના વિશે વાત કરો.

Saluvo તમારી પોતાની ભાષામાં અને તમારા શબ્દોમાં તમને કેવું લાગે છે તે સાંભળે છે, જરૂરી પ્રશ્નો પૂછે છે, અને કયા ડૉક્ટરને અને કેટલા જલદી મળવું તે જણાવે છે. થાઇરોઇડ રિપોર્ટ પહેલેથી છે? તે દરેક વેલ્યુ સમજાવે છે.

મારાં લક્ષણો વિશે પૂછો

શરૂઆત મફત. તમને શું લાગે છે તે તમારા શબ્દોમાં અને તમારી ભાષામાં કહો.

લોકો પૂછે છે તે પ્રશ્નો

  • ઓછા સક્રિય થાઇરોઇડમાં પહેલા સંકેતો સામાન્ય રીતે થાક, ઠંડી લાગવી, ધીમે ધીમે વજન વધવું, કબજિયાત અને સૂકી ત્વચા હોય છે, જે મહિનાઓમાં ધીરે ધીરે આવે છે. વધુ સક્રિય થાઇરોઇડમાં ઘણી વાર ઝડપી ધબકારા, વજન ઘટવું, ગરમી લાગવી, હાથ ધ્રૂજવા અને ઊંઘ ન આવવી હોય છે. શરૂઆતના સંકેતો તણાવ કે ઉંમરના નામે સહેલાઈથી અવગણાય છે, એટલે જો ઘણાં લક્ષણો અઠવાડિયાં સુધી રહે તો TSH બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવાનું કહેવું યોગ્ય છે.

  • સ્ત્રીઓમાં પણ મુખ્ય લક્ષણો એ જ હોય છે, થાક, વજનમાં ફેરફાર, ઠંડી કે ગરમી લાગવી, મૂડમાં ફેરફાર અને વાળ કે ત્વચામાં ફેરફાર, સાથે માસિકમાં ફેરફાર: ઓછા સક્રિય થાઇરોઇડમાં વધુ સ્રાવ, વધુ સક્રિયમાં ઓછો. થાઇરોઇડની તકલીફથી ગર્ભ રહેવામાં પણ મુશ્કેલી થઈ શકે, અને તે પ્રસૂતિ પછી પણ શરૂ થઈ શકે. સ્ત્રીઓમાં પુરુષો કરતાં થાઇરોઇડની તકલીફની શક્યતા પાંચથી આઠ ગણી વધુ છે.

  • હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ એટલે થાઇરોઇડ બહુ ઓછો હોર્મોન બનાવે, તેથી શરીર ધીમું પડે: થાક, ઠંડી, વજન વધવું, કબજિયાત. હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ એટલે વધારે પડતો હોર્મોન બને, તેથી શરીર ઝડપી ચાલે: વજન ઘટવું, ઝડપી ધબકારા, ગરમી, ગભરામણ. બ્લડ ટેસ્ટમાં હાઇપોથાઇરોઇડિઝમમાં TSH વધારે અને હાઇપરથાઇરોઇડિઝમમાં ઓછો આવે છે. બંનેનાં કારણો અને સારવાર અલગ છે.

  • હા. ઓછું સક્રિય થાઇરોઇડ ચયાપચય (મેટાબોલિઝમ) ધીમું કરે છે, જેથી ઘણી વાર થોડું વજન વધે છે, જેમાં મોટો ભાગ શરીરમાં ભરાયેલું પાણી હોય છે. બહુ વધારે વજન વધવાનું તે સામાન્ય રીતે એકમાત્ર કારણ નથી હોતું, અને સારવારથી તેમાંનું થોડું ઘટી જાય છે. વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ ઊલટું કરે છે અને સારી ભૂખ છતાં ઘણી વાર વજન ઘટાડે છે. કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વગર વજન બદલાય તો TSH ટેસ્ટ કરાવવો સમજદારીભર્યું છે.

  • હા, બંનેથી ખરી શકે. ઓછા સક્રિય થાઇરોઇડમાં વાળ બરછટ, સૂકા અને પાતળા થાય છે, ક્યારેક ભમરનો બહારનો ભાગ પણ. વધુ સક્રિય થાઇરોઇડમાં વાળ પાતળા થઈ વધુ ખરી શકે. થાઇરોઇડ લેવલની સારવાર પછી થોડા મહિનામાં વાળ સામાન્ય રીતે ફરી સારા થાય છે. વાળ ખરવાનાં બીજાં ઘણાં કારણો પણ છે, જેમ કે આયર્નની ઉણપ, એટલે ડૉક્ટરો ઘણી વાર ફેરિટિન પણ તપાસે છે.

  • હા. વધુ સક્રિય થાઇરોઇડથી ઘણી વાર ગભરામણ, બેચેની, ચીડિયાપણું, ઊંઘ ન આવવી અને ઝડપી કે જોરથી ધબકારા થાય છે. આ કારણે જ નવી ગભરામણ કે ધબકારાની ફરિયાદમાં ડૉક્ટરો TSH તપાસે છે. જો ધબકારા સાથે છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ ચડવો કે બેભાન થવું હોય, તો ઇમરજન્સી મદદ મેળવો. ઓછું સક્રિય થાઇરોઇડ ઉદાસ મન અને ધીમા વિચાર સાથે વધુ જોડાયેલું છે.

  • TSH (થાઇરોઇડ-સ્ટિમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) પહેલો ટેસ્ટ છે. મોટા ભાગના પુખ્તોમાં નોર્મલ TSH લગભગ 0.4 થી 4.0 mIU/L છે: વધારે હોય તો ઓછું સક્રિય થાઇરોઇડ, ઓછો હોય તો વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ સૂચવે છે. કારણની પુષ્ટિ માટે ડૉક્ટરો ઘણી વાર ફ્રી T4, અને ક્યારેક T3 અને થાઇરોઇડ એન્ટિબોડી પણ કરાવે છે. થાઇરોઇડ ટેસ્ટ માટે સામાન્ય રીતે ભૂખ્યા પેટે જવાની જરૂર નથી.

  • તે કારણ પર આધાર રાખે છે. હાશિમોટોથી થયેલું ઓછું સક્રિય થાઇરોઇડ સામાન્ય રીતે જીવનભર રહે છે, પણ રોજની એક ગોળીથી સારી રીતે કાબૂમાં રહે છે. વધુ સક્રિય થાઇરોઇડ ક્યારેક દવાથી શાંત થઈ જાય છે, અને રેડિયોએક્ટિવ આયોડિન કે ઓપરેશનથી તેનો અંત આવી શકે છે, જોકે પછી લોકોને ઘણી વાર થાઇરોઇડની ગોળી લેવી પડે છે. પ્રસૂતિ પછીનું થાઇરોઇડાઇટિસ ઘણી વાર થોડા સમય માટે જ હોય છે. તમારા કિસ્સામાં શું થવાની શક્યતા છે તે તમારા ડૉક્ટર સમજાવશે.

  • ગર્ભાવસ્થાની શરૂઆતમાં બાળકના મગજના વિકાસ માટે બાળક માતાના થાઇરોઇડ હોર્મોન પર આધાર રાખે છે, અને સારવાર વગરની થાઇરોઇડની તકલીફથી કોમ્પ્લિકેશનનું જોખમ વધે છે. જો તમને થાઇરોઇડની બીમારી હોય, તો ગર્ભ રહે કે તરત તમારા ડૉક્ટર કે મિડવાઇફને જણાવો, કારણ કે સારવારમાં ઘણી વાર ફેરફાર કરવો પડે છે. થાઇરોઇડની તકલીફ પ્રસૂતિ પછી પણ શરૂ થઈ શકે છે, લગભગ 5 થી 10% સ્ત્રીઓમાં.

  • મોટે ભાગે નહીં. થાઇરોઇડની ગાંઠો (નોડ્યુલ) બહુ સામાન્ય છે, અને 90% થી વધુ સાદી (બિનકેન્સર) હોય છે. પણ ગળામાં દેખાતી દરેક નવી ગાંઠ બે અઠવાડિયામાં ડૉક્ટરને બતાવવી જોઈએ, સામાન્ય રીતે TSH ટેસ્ટ અને સોનોગ્રાફી સાથે. જો ગાંઠ ઝડપથી વધે, કઠણ લાગે, કે સાથે અવાજ બેસી જાય કે ગળવામાં કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ હોય, તો વહેલા ડૉક્ટરને મળો.

  • ઓછા સક્રિય થાઇરોઇડનું સૌથી સામાન્ય કારણ હાશિમોટો થાઇરોઇડાઇટિસ છે, જે રોગપ્રતિકારક તંત્રની બીમારી છે, અને દુનિયાભરમાં આયોડિનની ઉણપ. વધુ સક્રિય થાઇરોઇડનું સૌથી સામાન્ય કારણ ગ્રેવ્સ રોગ છે, જે પણ રોગપ્રતિકારક તંત્ર સાથે જોડાયેલો છે. બીજાં કારણોમાં થાઇરોઇડની ગાંઠો, પ્રસૂતિ પછીનો સોજો, કેટલીક દવાઓ, અને પહેલાં થયેલું થાઇરોઇડનું ઓપરેશન કે રેડિયેશન આવે છે. થાઇરોઇડની તકલીફ પરિવારમાં ચાલે છે અને રોગપ્રતિકારક તંત્રની બીજી બીમારીઓ સાથે વધુ જોવા મળે છે.

  • મોટા ભાગના લોકોને કોઈ ખોરાક છોડવાની જરૂર નથી. કોબી, બ્રોકોલી, ફ્લાવર અને સોયા સામાન્ય આહારમાં ખાવામાં વાંધો નથી. આયોડિનયુક્ત મીઠું સામાન્ય માત્રામાં વાપરો, અને ડૉક્ટર ન કહે ત્યાં સુધી આયોડિન કે કેલ્પના સપ્લિમેન્ટ ન લો. જો તમે થાઇરોઇડની ગોળી લેતા હો, તો કેલ્શિયમ, આયર્ન અને બીજાં કેટલાંક સપ્લિમેન્ટથી તેને કેટલા સમયના અંતરે લેવી તે તમારા ફાર્માસિસ્ટને પૂછો, કારણ કે તે ગોળીનું શોષણ અટકાવી શકે છે.

  • હા, જોકે સ્ત્રીઓ કરતાં ઓછું. પુરુષોમાં પણ એ જ લક્ષણો હોય છે, અને સાથે જાતીય ઇચ્છા ઘટવી, ઇરેક્શનની તકલીફ કે સ્નાયુની નબળાઈ પણ દેખાઈ શકે. પુરુષોનો ટેસ્ટ ઓછો થતો હોવાથી, તેમની થાઇરોઇડની તકલીફ લાંબા સમય સુધી પકડાતી નથી. જેને ઘણાં લક્ષણો અઠવાડિયાંથી હોય, પરિવારમાં કોઈને થાઇરોઇડ હોય, કે ગળામાં સોજો હોય, તેમણે TSH ટેસ્ટ કરાવવાનું કહેવું જોઈએ.

  • તણાવ સીધી રીતે મોટા ભાગની થાઇરોઇડની બીમારી કરતો નથી, પણ ગ્રેવ્સ રોગ જેવી રોગપ્રતિકારક તંત્રની બીમારીને અસર કરી શકે છે, અને ગંભીર બીમારી થોડા સમય માટે થાઇરોઇડ ટેસ્ટ બદલી શકે છે. તણાવ અને થાઇરોઇડની તકલીફનાં લક્ષણો પણ સરખાં હોય છે, થાક, ઊંઘ ન આવવી, ગભરામણ અને વજનમાં ફેરફાર, એટલે એકને બીજાનું કારણ માની લેવું સહેલું છે. TSH ટેસ્ટ બંનેને અલગ પાડે છે.

મદદરૂપ ટેસ્ટ

બ્લોગ