Alamomin typhoid (taifot): yadda zazzaɓin ke tafiya, alamun haɗari, da gwajin da za a amince da shi

Zazzaɓin da ke ƙara hawa kaɗan kowace rana, tare da ciwon kai da ciwon ciki? Ga yadda typhoid yawanci yake tafiya, yadda ake tabbatar da shi da gaske, da dalilin da maganin antibiotics ke da muhimmanci.

An sabunta · Majiyoyi

Amsa a taƙaice

Mene ne alamomin typhoid (taifot)?

Typhoid yawanci yana farawa kwanaki 6 zuwa 30 bayan cin abinci ko shan ruwan da ya gurɓata, da zazzaɓin da ke ƙara hawa kowace rana har zuwa 39 zuwa 40°C (103 zuwa 104°F), wanda ke ɗaukar fiye da kwanaki 3. Ciwon kai, rauni, rashin sha'awar cin abinci, ciwon ciki, maƙarƙashiya ko gudawa da tari sun zama ruwan dare, wasu kuma suna samun ƙananan tabo masu launin ruwan hoda a fata. Yana buƙatar maganin antibiotics.

Tambaya game da alamominaBayyana min sakamakon gwajina

Bayanin lafiya ne, ba shawarar likita ba. Likitanku ya san cikakken halinku; ku tambaye shi game da sakamakonku.

Gefe da gefe

Typhoid da dengue: yadda zazzaɓi biyu da aka saba gani suka bambanta

Dukansu suna kawo zazzaɓi mai zafi kuma sun zama ruwan dare a ƙasashe iri ɗaya, amma hanyar kamuwa da su, gwajinsu da maganinsu sun bambanta. Ga bambance-bambancen da aka saba gani.

Abin da kuke lura da shiTyphoidDengue
Yadda ake kamuwaAbinci ko ruwan da ƙwayoyin cutar (bacteria) suka gurɓataCizon sauron Aedes mai ɗauke da cutar
Lokacin da alamomi ke farawaYawanci kwanaki 6 zuwa 30 bayan kamuwaYawanci kwanaki 4 zuwa 10 bayan cizo
ZazzaɓinYana hawa a hankali a 'yan kwanakin farko har zuwa 39 zuwa 40°C; zai iya ɗaukar makonni idan ba a yi magani baFarat ɗaya kuma mai zafi tun daga farko; yana ɗaukar kwanaki 2 zuwa 7
Sauran alamomiCiwon kai, rauni, ciwon ciki, maƙarƙashiya ko gudawa, tari, rashin sha'awar cin abinciMatsanancin ciwon kai, ciwo a bayan idanu, ciwon tsoka, gaɓoɓi da ƙashi
ƘurajeWani lokaci ƙananan tabo masu launin ruwan hoda a ƙirji ko cikiƘuraje masu tabo-tabo sun zama ruwan dare
Lokacin da yake zama mai haɗariBayan mako 2 zuwa 3 ba tare da magani ba: zubar jini a cikin hanji ko hujewar hanjiYayin da zazzaɓin ke sauka, yawanci a cikin awanni 24 zuwa 48 bayan ya ƙare
MaganiMaganin antibiotics, wanda ake sha har a kammalaBabu takamaiman magani; paracetamol kawai, kada a taɓa amfani da ibuprofen ko aspirin
GwajinBlood culture (kiwon ƙwayoyin cuta daga jini); gwajin Widal ba abin dogaro ba neNS1 antigen ko PCR, IgM antibodies, tare da ƙidayar platelets

Malaria (zazzaɓin cizon sauro) ma tana kawo zazzaɓi a wurare da yawa iri ɗaya, kuma wasu mutane suna da cuta fiye da ɗaya a lokaci guda. Likita na iya gwada da yawa a lokaci ɗaya.

Jerin alamomin typhoid

Ku zaɓi abin da ya kasance gaskiya a cikin mako ɗaya ko biyu da suka wuce. Katin zai nuna ko alamominku sun fi karkata zuwa zazzaɓi da alamomin jiki gaba ɗaya, ko zuwa alamomin ciki da hanji. Ba a ajiye ko aika komai ko'ina.

Jerin alamomin typhoid

Alamomi 0 cikin 14 an zaɓa

Zazzaɓi da alamomin jiki gaba ɗaya0/8
Alamomin ciki da hanji0/6

Ku zaɓi duk abin da ya kasance gaskiya a cikin mako ɗaya ko biyu da suka wuce.

Jagorar gwajin CBC Tambaya game da alamomina

Wannan jerin yana tsara alamomi zuwa wani tsari don likitanku. Ba zai iya gano typhoid ba: hakan yana buƙatar blood culture ko wani gwajin dakin gwaje-gwaje, kuma cututtuka da yawa suna kawo alamomi iri ɗaya.

Mene ne zazzaɓin typhoid, kuma ta yaya ake kamuwa da shi?

Zazzaɓin typhoid cuta ce da ƙwayoyin cuta (bacteria) na Salmonella Typhi ke kawowa. Yana yaɗuwa ta abinci ko ruwan da ƙwayoyin cutar suka gurɓata, yawanci daga bayan gidan wanda ke da cutar ko wanda ke ɗauke da ita. Da zarar an haɗiye su, ƙwayoyin cutar suna ƙaruwa kuma suna shiga cikin jini.

Ya zama ruwan dare a inda ruwa mai tsafta da tsaftar muhalli ba su wadata ba, a wasu sassan Asiya, Afirka, da Amurka ta Tsakiya da ta Kudu. Ana ƙiyasta cewa mutane kusan miliyan 9 ne ke kamuwa da typhoid kowace shekara, kuma kusan 110,000 suna mutuwa.

Zazzaɓin paratyphoid cuta ce mai kama da shi wadda Salmonella Paratyphi ke kawowa, kuma ana gwada ta da magance ta kusan ta hanya ɗaya.

Masu ɗauke da cutar (carriers): wasu mutane suna ci gaba da riƙe ƙwayoyin cutar a jikinsu bayan alamomin sun tafi, wani lokaci tsawon watanni ko shekaru, kuma suna iya yaɗa ta ga wasu ba tare da suna jin rashin lafiya ba.

Mene ne alamomin typhoid, mako bayan mako?

Alamomi yawanci suna farawa kwanaki 6 zuwa 30 bayan kamuwa, sau da yawa a hankali:

  • zazzaɓi da ke ƙara hawa kaɗan kowace rana, yana kaiwa 39 zuwa 40°C (103 zuwa 104°F) zuwa kwana na uku ko na huɗu, kuma yana ɗaukar fiye da kwanaki 3
  • ciwon kai, rauni da gajiya
  • karkarwa (jin sanyi) da ciwon jiki
  • busasshen tari
  • rashin sha'awar cin abinci, tashin zuciya
  • ciwon ciki, da maƙarƙashiya ko gudawa, waɗanda sau da yawa suke zuwa bayan sauran alamomin
  • wani lokaci ƙuraje na ƙananan tabo masu launin ruwan hoda (rose spots), yawanci a ƙirji ko ciki
YausheAbin da yawanci ke faruwa
Kwanaki 6 zuwa 30 bayan kamuwaAlamomi suna farawa, sau da yawa a hankali
Kwanakin farko na rashin lafiyaZazzaɓin yana ƙara hawa kaɗan kowace rana, tare da ciwon kai, gajiya da rashin sha'awar cin abinci
Yayin da rashin lafiyar ke ci gabaZazzaɓi mai zafi yana ci gaba; ciwon ciki, maƙarƙashiya ko gudawa, wani lokaci tabo masu launin ruwan hoda
Bayan mako 2 zuwa 3 ba tare da magani baMatsaloli masu tsanani na iya bayyana: zubar jini a cikin hanji, hujewar hanji, ruɗewa

Idan ba a yi magani ba, typhoid zai iya ɗaukar wata ɗaya ko fiye. Da maganin antibiotics da ya dace, yawancin mutane suna warkewa gaba ɗaya.

Mene ne alamun haɗari da matsalolin typhoid?

Matsaloli masu tsanani suna faruwa ga kusan 10 zuwa 15% na mutanen da ke kwance a asibiti saboda typhoid, yawanci bayan mako 2 zuwa 3 na rashin lafiya:

  • zubar jini a cikin hanji
  • hujewar hanji (intestinal perforation), wadda za ta iya kawo mummunar cuta a fatar da ke rufe cikin ciki (peritonitis)
  • ruɗewa ko yawan barci

Ku nemi taimakon gaggawa yanzu idan akwai:

  • ciwon ciki farat ɗaya da ke ƙara tsanani
  • bayan gida baƙi ko ja mai duhu
  • amai da jini, ko amai mai kama da garin kofi (coffee)

Dawowar cutar (relapse): har zuwa 10% na mutane suna sake samun alamomi, yawanci mako 1 zuwa 3 bayan sun warke. Ku ga likitanku idan zazzaɓin ya dawo bayan kun kammala magani.

Masu ɗauke da cutar: kusan 1 zuwa 4% na mutanen da aka yi wa magani har yanzu suna ɗauke da ƙwayoyin cutar bayan shekara guda. Likita na iya duba bayan gidanku kafin ku koma aiki da abinci, a fannin lafiya ko tare da ƙananan yara.

Wane gwaji ne ke tabbatar da typhoid, kuma shin gwajin Widal abin dogaro ne?

  • Blood culture (kiwon ƙwayoyin cuta daga jini) shi ne gwajin da aka fi so: dakin gwaje-gwaje yana kiwon ƙwayoyin cutar daga samfurin jini. Culture ɗaya yana gano su a kusan 50% na lokuta, don haka likitoci wani lokaci suna ɗaukar fiye da ɗaya, zai fi kyau kafin a fara maganin antibiotics.
  • Bone marrow culture (gwajin bargon ƙashi) yana gano kusan 80%, amma gwaji ne mai shiga cikin jiki da ake yi wani lokaci kawai.
  • Stool culture (gwajin bayan gida) yawanci yana zama negative a makon farko.

Gwajin Widal ba abin dogaro ba ne. Ana amfani da shi sosai saboda yana da arha, amma zai iya zama positive ga mutanen da ba su da typhoid (misali bayan kamuwa a baya ko bayan rigakafi) kuma negative ga waɗanda ke da shi. Sakamakon Widal shi kaɗai bai kamata ya yanke shawarar ko kuna da typhoid ba, ko wane maganin antibiotics kuke buƙata. Gwaje-gwajen gaggawa (rapid tests) su ma ba su da inganci sosai.

Likitoci kuma suna duba cikakken ƙidayar jini (CBC) kuma, a inda suka zama ruwan dare, suna gwada malaria da dengue. Jagoranmu na dengue yana bayyana yadda wannan zazzaɓin ya bambanta.

Yaya ake magance typhoid?

Ana magance typhoid da maganin antibiotics, wanda ke rage tsawon rashin lafiyar kuma yana rage haɗarin matsaloli da mutuwa. Wane maganin antibiotics za a yi amfani da shi ya dogara da inda aka kamu da cutar, domin ƙwayoyin cuta suna ƙara jure wa magungunan antibiotics (resistance), har da typhoid wanda yawancin magunguna ba sa kashewa (extensively drug-resistant typhoid). Likitanku na iya ba da umarnin gwaje-gwaje don zaɓar wanda ya dace.

  • Ku sha maganin antibiotics daidai yadda likita ya rubuta, kuma ku kammala shi, ko da kun ji sauƙi. Dainawa da wuri na iya sa cutar ta dawo kuma yana taimaka wa resistance ya yaɗu.
  • Kada ku sayi antibiotics ba tare da takardar likita ba ko ku sha ragowar wanda ya rage: maganin da bai dace ba na iya jinkirta magani na gaskiya.
  • Zazzaɓin na iya ɗaukar kusan kwanaki 5 bayan fara magani. Idan bai fara sauka ba a lokacin, ko kuna jin ƙarin rashin lafiya, ku sake ganin likitanku.
  • Ku huta, ku sha ruwa sosai, kuma ku ci ƙananan abinci masu sauƙi idan kun iya. Paracetamol na iya taimakawa da zazzaɓin; ku bi abin da aka rubuta a kwalin maganin ko ku tambayi mai harhaɗa magunguna (pharmacist), kuma ku tambayi likita idan na yaro ne.
  • Typhoid mai tsanani ana magance shi a asibiti.

Ku kare wasu: ku wanke hannuwanku sosai da sabulu bayan amfani da bayan gida da kuma kafin taɓa abinci, kuma kada ku dafa ko shirya abinci ga wasu har sai likitanku ya ce babu matsala. Wane magani, da nawa, shawarar likitanku ce.

Ta yaya za a kiyaye kamuwa da typhoid?

  • Ruwa mai tsafta: ku sha ruwan kwalba ko dafaffen ruwa, ko ruwan da aka tsaftace da magani. Ku guji ƙanƙara sai idan an yi ta da ruwa mai tsafta.
  • Abinci mai tsafta: ku ci abincin da aka dafa sosai kuma yana da zafi har yanzu. Ku guji madarar da ba a dafa ba. Ku wanke 'ya'yan itace da kayan lambu da ruwa mai tsafta, ko ku ɓare su da kanku.
  • Ku wanke hannuwanku da sabulu da ruwa, musamman bayan bayan gida da kuma kafin cin abinci ko girki.
  • Rigakafi (vaccine): WHO tana ba da shawarar typhoid conjugate vaccine, allura guda ɗaya, ga yara tun daga shekarun watanni 6 da manya a ƙasashen da typhoid ya zama ruwan dare. Matafiya su ma za su iya samun rigakafin typhoid, zai fi kyau 'yan makonni kafin tafiya; ku tambayi likita ko asibitin matafiya wane ne da kuma yaushe. Babu rigakafin da ke kare mutum gaba ɗaya, don haka kula da abinci da ruwa har yanzu yana da muhimmanci.

Lokacin ganin likita

Ku tsara ganin likita

  • Zazzaɓin da ya ɗauki fiye da kwanaki 3, ko zazzaɓi tare da jin rashin lafiya sosai, musamman bayan tafiya ko bayan abinci ko ruwan da watakila ba shi da tsafta: ku ga likita a cikin kwana ɗaya.
  • Rashin lafiya bayan tafiya zuwa wurin da typhoid ya zama ruwan dare, ko da an yi muku rigakafi: ku ga likita kuma ku faɗa masa inda kuka je.
  • Kuna kan magani kuma zazzaɓin bai sauka ba bayan kusan kwanaki 5, ko alamomi sun ƙara muni ko sun dawo bayan kun kammala maganin antibiotics: ku sake ganin likitanku a cikin kwana ɗaya ko biyu.
  • Kuna aiki da abinci, a fannin lafiya ko tare da ƙananan yara: ku tambayi likitanku yaushe ne babu matsala ku koma, domin watakila za a buƙaci gwajin bayan gida tukuna.

Ku nemi taimakon gaggawa yanzu (ku kira lambar gaggawa ta yankinku) idan mutum yana da:

  • ciwon ciki farat ɗaya da ke ƙara tsanani
  • bayan gida baƙi ko ja mai duhu, ko amai da jini ko amai mai kama da garin kofi (coffee)
  • ruɗewa, ko yana yawan barci sosai kuma da wuya a tashe shi
  • zazzaɓi tare da yin fitsari kaɗan sosai, jiri idan ya tashi tsaye, ko kasa riƙe ruwa a ciki

Yawancin mutanen da aka yi wa maganin typhoid suna warkewa gaba ɗaya. Waɗannan alamomi na iya nufin zubar jini, hujewar hanji ko matsanancin rashin ruwa a jiki, kuma ba za su iya jira ba. Kada ku tuƙa kanku zuwa asibiti.

Zazzaɓin da ya ƙi tafiya? Ku tattauna shi.

Saluvo tana sauraron alamominku da kalmominku da harshenku, tana fara duba alamun gargaɗi, kuma tana gaya muku wane likita za ku gani da kuma yaushe. Kuna da sakamakon gwajin jini ko na Widal tuni? Tana bayyana kowane ma'auni.

Tambaya game da alamomina

Farawa kyauta ne. Ku bayyana abin da kuke ji da kalmominku da harshenku.

Tambayoyin da mutane ke yi

  • Yawanci zazzaɓin da ke ƙara hawa kaɗan kowace rana, tare da ciwon kai, gajiya da rauni, rashin sha'awar cin abinci, wani lokaci kuma busasshen tari. Ciwon ciki da maƙarƙashiya ko gudawa sau da yawa suna zuwa bayan 'yan kwanaki. Alamomi yawanci suna farawa kwanaki 6 zuwa 30 bayan cin abinci ko shan ruwan da ya gurɓata, don haka yana iya yin wuya a gane daga ina aka kamu.

  • Idan ba a yi magani ba, typhoid zai iya ɗaukar wata ɗaya ko fiye, kuma matsaloli na iya bayyana bayan mako 2 zuwa 3. Da maganin antibiotics da ya dace, zazzaɓin yawanci yana sauka cikin kusan kwanaki 5 da fara magani, kuma yawancin mutane suna warkewa gaba ɗaya, ko da yake gajiya na iya ɗaukar lokaci mai tsawo.

  • Yawanci kwanaki 6 zuwa 30 bayan haɗiye ƙwayoyin cutar a cikin abinci ko ruwan da ya gurɓata, sau da yawa cikin mako 3. Wannan dogon lokaci yana sa mutane sau da yawa ba sa haɗa zazzaɓin da wani abinci ko wata tafiya, don haka ku faɗa wa likitanku duk wata tafiya da kuka yi a cikin kusan watan da ya wuce.

  • A'a. Ana amfani da gwajin Widal sosai saboda yana da arha, amma ba abin dogaro ba ne: zai iya zama positive ga mutanen da ba su da typhoid, misali bayan kamuwa a baya ko bayan rigakafi, kuma negative ga waɗanda ke da shi. Blood culture shi ne gwajin da aka fi so. Kada ku dogara da sakamakon Widal shi kaɗai wajen yanke shawarar magani.

  • Blood culture, zai fi kyau a yi shi kafin a fara maganin antibiotics. Yana gano ƙwayoyin cutar a kusan 50% na lokuta daga samfuri ɗaya, don haka likitoci wani lokaci suna ɗaukar fiye da ɗaya. Bone marrow culture (gwajin bargon ƙashi) ya fi gano cutar amma ana yin sa wani lokaci kawai. Stool culture (gwajin bayan gida) yawanci yana zama negative a makon farko.

  • A'a. Ku sha su daidai yadda likita ya rubuta kuma ku kammala su, ko da kuna jin lafiya. Dainawa da wuri na iya sa cutar ta dawo kuma yana taimaka wa resistance na antibiotics ya yaɗu. Idan maganin yana da illa a gare ku, ku yi magana da likitanku ko mai harhaɗa magunguna (pharmacist) maimakon ku daina da kanku.

  • Abu ne da aka saba zazzaɓin ya ɗauki kusan kwanaki 5 bayan fara maganin antibiotics. Idan bai fara sauka ba a lokacin, ko kuna jin ƙarin rashin lafiya, ku sake ganin likitanku: watakila ƙwayoyin cutar suna jure wa wannan maganin, ko kuma akwai wani dalili daban. Kada ku taɓa canza ko ƙara maganin antibiotics da kanku.

  • Eh, ta abinci ko ruwan da ya gurɓata, galibi daga bayan gidan wanda ke da typhoid ko wanda ke ɗauke da shi. Ba ya yaɗuwa ta iska kamar mura. Ku wanke hannuwanku sosai da sabulu bayan bayan gida da kuma kafin taɓa abinci, kuma kada ku dafa ko shirya abinci ga wasu har sai likitanku ya ce babu matsala.

  • Ku sha ruwa sosai kuma ku ci ƙananan abinci masu sauƙi da aka dafa sosai idan kun ji za ku iya, kamar shinkafa, miya ko wasu abinci masu laushi. Ku tabbatar an dafa komai sabo kuma ruwanku yana da tsafta. Idan ba za ku iya riƙe ruwa a ciki ba, ko kuna yin fitsari kaɗan sosai, ku ga likita nan take.

  • Eh. Har zuwa 10% na mutane suna sake samun alamomi, yawanci mako 1 zuwa 3 bayan sun warke. Wasu kaɗan suna ci gaba da ɗaukar ƙwayoyin cutar tsawon watanni ko shekaru ba tare da wata alama ba. Ku ga likitanku idan zazzaɓin ya dawo bayan magani; zai iya duba bayan gidanku ma.

  • Dukansu ƙwayoyin cutar Salmonella ne ke kawo su, waɗanda ke yaɗuwa ta abinci ko ruwan da ya gurɓata: typhoid daga Salmonella Typhi, paratyphoid daga Salmonella Paratyphi. Suna kawo alamomi iri ɗaya kuma ana gwada su da magance su kusan ta hanya ɗaya. Paratyphoid sau da yawa ba shi da tsanani sosai, amma har yanzu yana buƙatar likita da maganin antibiotics.

  • Eh. WHO tana ba da shawarar typhoid conjugate vaccine, allura guda ɗaya, ga yara tun daga shekarun watanni 6 da manya a ƙasashen da typhoid ya zama ruwan dare. Matafiya su ma za a iya yi musu rigakafi, zai fi kyau 'yan makonni kafin tafiya. Babu rigakafin da ke kare mutum gaba ɗaya, don haka ruwa mai tsafta, abinci mai tsafta da wanke hannu har yanzu suna da muhimmanci.

  • Alamomin suna kama da juna, don haka gwajin jini ne kawai hanya mai inganci. Zazzaɓin typhoid yawanci yana hawa a hankali cikin kwanaki tare da alamomin ciki; na dengue yana farawa farat ɗaya tare da ciwo a bayan idanu da ciwon jiki; malaria sau da yawa tana kawo zazzaɓi tare da karkarwa. A inda dukansu uku suka zama ruwan dare, likitoci na iya gwada fiye da ɗaya.

Gwaje-gwajen da ke taimakawa

Bulogi

Majiyoyi

  1. WHO fact sheet: Typhoid
  2. CDC: Typhoid fever, signs and symptoms
  3. CDC: Typhoid fever, treatment
  4. CDC Yellow Book: Typhoid and paratyphoid fever
  5. NHS: Typhoid fever

An sabunta . Bayanin lafiya ne, ba shawarar likita ba. Likitanku ya san cikakken halinku; ku tambaye shi game da sakamakonku.