ವಿಟಮಿನ್ B12 ಕೊರತೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Vitamin B12 deficiency symptoms): ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು

ವಿಟಮಿನ್ B12 (ಕೋಬಾಲಮಿನ್) ಆರೋಗ್ಯಕರ ಕೆಂಪು ರಕ್ತಕಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ನರಗಳು, ಮಿದುಳು ಮತ್ತು ಬೆನ್ನುಹುರಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬೇಕು. ದೇಹ ಇದನ್ನು ತಾನೇ ತಯಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ: ಇದು ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಚೀಸ್, ಮೊಟ್ಟೆ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನಿನಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಜನ್ಯ ಆಹಾರಗಳಿಂದ, ಮತ್ತು B12 ಸೇರಿಸಿದ (ಫೋರ್ಟಿಫೈಡ್) ಆಹಾರಗಳಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

B12 ಅನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಠರವು ಇಂಟ್ರಿನ್ಸಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ (intrinsic factor) ಎಂಬ ಪ್ರೋಟೀನ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಸಣ್ಣ ಕರುಳಿನ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ B12 ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾದರೂ ತೊಂದರೆ ಇದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ B12 ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ, ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ದೇಹ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು B12 ಅನ್ನು ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ (ಲಿವರ್) ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಂಗಳುಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೇ B12 ಕೊರತೆಯನ್ನು ವಯಸ್ಸು, ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಹಾಕುವುದು ಸುಲಭ.

• ಆಹಾರ: ಪ್ರಾಣಿಜನ್ಯ ಆಹಾರವನ್ನು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನುವುದು ಅಥವಾ ತಿನ್ನದೇ ಇರುವುದು. ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನುವ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟಿಫೈಡ್ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಪೂರಕ (ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್) ಬಳಸದ ವೀಗನ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ B12 ಕೊರತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ.
• ಪರ್ನಿಶಿಯಸ್ ಅನೀಮಿಯಾ (pernicious anaemia): ದೇಹ ಇಂಟ್ರಿನ್ಸಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಒಂದು ಆಟೋಇಮ್ಯೂನ್ ಸ್ಥಿತಿ (ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತನ್ನದೇ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದು). ಆಗ ಆಹಾರದಿಂದ B12 ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಹೀರಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
• ಜಠರ ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: ಅಟ್ರೋಫಿಕ್ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೈಟಿಸ್, ಸೀಲಿಯಾಕ್ ಕಾಯಿಲೆ, ಕ್ರೋನ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆ, ಮತ್ತು ಜಠರ ಅಥವಾ ಕರುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಹಲವು ತೂಕ ಇಳಿಸುವ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೂ ಸೇರಿ.
• ಔಷಧಿಗಳು: ಮೆಟ್‌ಫಾರ್ಮಿನ್ (metformin) (ಮಧುಮೇಹಕ್ಕೆ), ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟಾನ್ ಪಂಪ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು (ಒಮೆಪ್ರಜೋಲ್ (omeprazole) ಮತ್ತು ಅಂತಹವು) ಹಾಗೂ H2 ಬ್ಲಾಕರ್‌ಗಳಂತಹ ಆಸಿಡ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಔಷಧಿಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಕೆ, ಜೊತೆಗೆ NICE ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಿರುವ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಔಷಧಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಡಿ: B12 ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಿ.
• ವಯಸ್ಸು: ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ B12 ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ವಯಸ್ಸಾದವರಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಆಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.
• ಮೋಜಿಗಾಗಿ ನೈಟ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಸೇವನೆ (‘ಲಾಫಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಸ್’, ‘ವಿಪ್ಪೆಟ್ಸ್’): ಇದು B12 ಅನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ B12 ಮಟ್ಟ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಗಂಭೀರ ನರ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಹುದು.

ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ರಕ್ತದ (ರಕ್ತಹೀನತೆಯ) ಚಿಹ್ನೆಗಳು: ಸುಸ್ತು, ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಉಸಿರು ಕಟ್ಟುವುದು, ಎದೆ ಡವಡವ, ತಲೆನೋವು, ಬಿಳಿಚಿದ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಳದಿ ಚರ್ಮ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಕೆಂಪು ರಕ್ತಕಣಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವು ಬರುತ್ತವೆ.

ನರಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳು: ಕೈಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಜುಮ್ಮೆನ್ನುವುದು, ಜೋಮು ಹಿಡಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಉರಿ ಅನಿಸುವುದು, ಸ್ನಾಯು ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಕೈಯಿಂದ ವಸ್ತುಗಳು ಜಾರುವುದು ಅಥವಾ ಎಡವುವುದು, ಸಮತೋಲನ ತಪ್ಪುವುದು ಅಥವಾ ತೂರಾಡುವ ನಡಿಗೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೃಷ್ಟಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು. ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತಹೀನತೆ ಕಾಣುವ ಮೊದಲೇ ಇವು ಕಾಣಿಸಬಹುದು.

ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಥಿತಿ: ಮರೆವು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಲು ಕಷ್ಟ, ಕಿರಿಕಿರಿ, ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗುವುದು ಅಥವಾ ಆತಂಕ, ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ.

ಬಾಯಿ: ಉರಿಯುವ, ಕೆಂಪು, ನುಣುಪಾದ ನಾಲಿಗೆ (ಗ್ಲಾಸೈಟಿಸ್) ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ಹುಣ್ಣು.

ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ: B12 ಕೊರತೆಯಿಂದಾದ ರಕ್ತಹೀನತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ತಡವಾದರೆ ನರಗಳ ಹಾನಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಬಹುದು. ನರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದರೆ ‘ಮುಂದೆ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ’ ಅಲ್ಲ, ಬೇಗನೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸಿ.

• ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವೀಗನ್‌ಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅಥವಾ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನುವವರು ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟಿಫೈಡ್ ಆಹಾರ ಬಳಸದವರು.
• ವಯಸ್ಸಾದವರು, ಏಕೆಂದರೆ ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ಮೆಟ್‌ಫಾರ್ಮಿನ್ ಅಥವಾ ಆಸಿಡ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವರು.
• ಪರ್ನಿಶಿಯಸ್ ಅನೀಮಿಯಾ ಅಥವಾ ಇತರ ಆಟೋಇಮ್ಯೂನ್ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಇರುವವರು (ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಕಾಯಿಲೆ ಅಥವಾ ಟೈಪ್ 1 ಮಧುಮೇಹದಂತಹ), ಸೀಲಿಯಾಕ್ ಅಥವಾ ಕ್ರೋನ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವವರು, ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಜಠರ ಅಥವಾ ಕರುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಆದವರು.
• ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಎದೆಹಾಲು ಉಣಿಸುವ ಸಮಯ: B12 ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ತಾಯಿಯಿಂದ ಮಗುವಿಗೂ ಆ ಕೊರತೆ ಬರಬಹುದು. B12 ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ವೀಗನ್ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ತಾಯಂದಿರ ಮಕ್ಕಳು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ B12 ಮುಖ್ಯ.
• ಮೋಜಿಗಾಗಿ ನೈಟ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಬಳಸುವವರು.

ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಯೇ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಎಣಿಕೆ (CBC), ಫೆರಿಟಿನ್ (ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣ) ಮತ್ತು ಫೋಲೇಟ್ ಜೊತೆಗೆ.

ಬ್ರಿಟನ್‌ನ NICE ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ (2024) ಮೊದಲ B12 ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಈ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ:

1 ng/L ಎಂದರೆ 1 pg/mL ಗೆ ಸಮ; ಹಲವು ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಇದೇ ಘಟಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಫಲಿತಾಂಶ ‘ಕೊರತೆ ಇರಬಹುದು’ (ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಎಂದು ಬಂದು ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇದ್ದರೆ, ವೈದ್ಯರು ಮೀಥೈಲ್‌ಮಲೋನಿಕ್ ಆಸಿಡ್ (MMA) ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸಬಹುದು; ದೇಹದಲ್ಲಿ B12 ಕೊರತೆ ಇದ್ದಾಗ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

CBC ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ B12 ಕೊರತೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆಂಪು ರಕ್ತಕಣಗಳನ್ನು (MCV ಹೆಚ್ಚು) ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊರತೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ, ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಇದ್ದರೆ MCV ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯಲು ನಮ್ಮ CBC ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಫೆರಿಟಿನ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ನೋಡಿ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ B12 ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಇಂಜೆಕ್ಷನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಪೂರಕಗಳು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸಿ.

• ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ವೈದ್ಯರು B12 ಅನ್ನು ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಅಥವಾ ಮಾತ್ರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ; ಕರುಳು B12 ಅನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ (ಪರ್ನಿಶಿಯಸ್ ಅನೀಮಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಂತೆ), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್‌ಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ, ಹಲವು ಬಾರಿ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ. ಯಾವ ರೂಪ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮ ವೈದ್ಯರು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ನರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ತಡಮಾಡದೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಷ್ಟು ಬೇಗ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೋ ಪೂರ್ತಿ ಗುಣವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಅಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು.
• B12 ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸದೆ ರಕ್ತಹೀನತೆಗೆ ಫೋಲಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ: ಅದು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ B12 ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗುವ ನರಗಳ ಹಾನಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
• ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ B12 ಇರುವ ಆಹಾರ ತಿನ್ನಿ: ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಚೀಸ್, ಮೊಟ್ಟೆ, ಮೀನು ಮತ್ತು ಮಾಂಸ. ನೀವು ವೀಗನ್ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಫೋರ್ಟಿಫೈಡ್ ಆಹಾರಗಳನ್ನು (ಕೆಲವು ಸಸ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಹಾಲು, ಸೀರಿಯಲ್‌ಗಳು, ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನಲ್ ಯೀಸ್ಟ್) ಅಥವಾ B12 ಪೂರಕವನ್ನು ಬಳಸಿ; ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಫಾರ್ಮಸಿಸ್ಟ್ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಲ್ಲರು.
• ಮೆಟ್‌ಫಾರ್ಮಿನ್‌ನಂತಹ ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸಿದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇರಿ; ಬದಲಿಗೆ B12 ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಿ.
• ಸಲಹೆಯಂತೆ ಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸಿ: ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಲು ವೈದ್ಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.