Ngā tohu kōhatu au (gallstones): te mamae ohorere o te ngaukawa, ngā tohu whakatūpato, me te āhua o te maimoatanga

He mamae ohorere, kino rawa i raro i ō rara matau i muri i tētahi kai nui? Anei te āhua noa o te mamae ohorere kōhatu au, te rerekētanga i te waikawa (acidity), ā, āhea me tiki āwhina ināianei tonu.

I whakahoutia · Ngā mātāpuna

Whakautu poto

He aha ngā tohu o ngā kōhatu au (gallstones)?

Kāore te nuinga o ngā kōhatu au e whakaputa tohu. Ina purua te ngaukawa (gallbladder) e tētahi kōhatu, ka puta he mamae ohorere, kino rawa, mau tonu i waenganui o runga o te puku, i raro rānei i ngā rara matau, he maha ngā wā i muri i te kai taumaha, i te pō rānei, mai i te 30 meneti ki ētahi hāora te roa, i ētahi wā me te ruaki. Ko te kirika, ko te kiri me ngā karu kōwhai rānei, me tiki āwhina ohorere.

He mōhiohio hauora, ehara i te tohutohu hauora. E mōhio ana tō rata ki tō āhua katoa; pātai ki a ia mō tō hua.

Taha ki te taha

Te mamae kōhatu au, te waikawa (acidity) rānei: te rerekētanga

Ka taea e ngā mea e rua te whakaputa mamae i runga o te puku i muri i te kai, ā, he māmā te pōhēhē. Ko ēnei ngā rerekētanga noa, engari mā te rata me te matawai oro (ultrasound) e tino mōhio ai.

Te mea ka kitea e koeHe mamae ohorere kōhatu auTe waikawa, te wera o te uma (heartburn) rānei
Kei hea te mamaeWaenganui o runga o te puku, i raro rānei i ngā rara matau; ka horapa pea ki te tuarā, ki te pakihiwi matau rāneiHe wera i muri i te kōiwi uma, ka piki ake pea ki te korokoro
Te āhua o te mamaeHe mamae kino rawa, mau tonu, e romi anaHe wera, he maha ngā wā me te tāwara kawa, te waikawa rānei e piki ake ana
Te roaI te nuinga 30 meneti ki ētahi hāora, kātahi ka māmāKa puta, ka ngaro, he maha ngā wā mō ngā wā poto ake
ĀheaHe maha ngā wā i muri i te kai taumaha, kai mōmona rānei, i te ahiahi, i te pō rāneiI muri i ngā kai, ina takoto, ina piko rānei
Ngā rongoā whakaiti waikawa (antacids)Kāore e āwhinaI te nuinga ka āwhina
Te ruakiHe noa te hiahia ruaki, te ruaki rāneiHe iti ake
Te mahiKite i te rata i taua rā tonu mēnā he roa ake i te 30 menetiNgā panonitanga ki te āhua noho me ngā rongoā o te toa rongoā; kite i te rata mēnā ka hoki tonu mai

Ka puta anō pea te mamae i runga o te puku i te whewhe puku (stomach ulcer), i te pancreatitis, i ngā kōhatu whatukuhu, ā, inarā me te mamae uma, te uaua rānei o te hā, i te manawa. Ko te mamae kino rawa, rerekē rānei, me kite tonu i te rata.

Rārangi tohu kōhatu au

Tohua ngā mea e pono ana mōu. Ka whakaatu te kāri mēnā e hāngai ana ō tohu ki te mamae ohorere kōhatu au, ki ngā tohu o tētahi raruraru kino ake (complication), ki ngā mea e rua rānei, ā, ka tohu i ngā tohu e kore e taea te tatari. Kāore he mea e tiakina, e tukuna rānei ki hea.

Rārangi tohu kōhatu au

0 o ngā tohu 11 kua tohua

Ngā tohu o te mamae ohorere kōhatu au0/6
Ngā tohu o tētahi raruraru kino ake0/5

Tohua ngā mea e pono ana mōu.

Ka whakaraupapa tēnei rārangi i ō tohu hei tauira mā tō rata. Kāore e taea e ia te whakatau he kōhatu au tōu: mā te matawai oro (ultrasound) i te nuinga e whakaū, ā, ka taea e ētahi atu mate te whakaputa i te mamae ōrite.

He aha ngā kōhatu au?

Ko te ngaukawa (gallbladder) he pūkoro iti i raro i te ate, i te taha matau o runga o te puku. Ka puritia e ia te au (bile), he wai e āwhina ana ki te keri i te ngako, ā, ka romiromia ki te whēkau i muri i tō kai.

Ko ngā kōhatu au (gallstones) he pōkuru mārō, rite ki te kōhatu iti, ka hanga i roto i te ngaukawa, i te nuinga mai i te cholesterol, i tētahi tae kōwhai rānei ko bilirubin te ingoa. He iti pea pērā i te pata one, he rahi pea pērā i te pōro korowhā (golf ball).

He tino noa: tata ki te 10 ki te 15% o ngā pakeke he kōhatu au ō rātou. Kāore te nuinga e whai tohu; ko ēnei kōhatu au "wahangū", he maha ngā wā ka kitea noatia i tētahi matawai, ā, i te nuinga kāore e hiahiatia he maimoatanga. Ka tīmata ngā tohu ina purua e tētahi kōhatu te kūaha o te ngaukawa, tētahi rānei o ngā ngongo au.

He aha ngā tohu o te mamae ohorere kōhatu au?

I te nuinga ka puta i te mamae ohorere kōhatu au (biliary colic):

  • he mamae ohorere, kino rawa i waenganui o runga o te puku, i raro tonu rānei i ngā rara matau
  • he mamae mau tonu, kaua e puta, e ngaro, ā, mai i te 30 meneti ki ētahi hāora te roa
  • he mamae ka horapa pea ki te tuarā, ki te papa pakihiwi matau rānei
  • te hiahia ruaki, te ruaki rānei

He maha ngā wā ka puta ngā mamae ohorere i muri i te kai taumaha, kai mōmona rānei, ā, he maha ngā wā i te ahiahi, i te pō rānei. I te nuinga ka māmā te mamae ina neke te kōhatu. Kotahi anake te mamae ohorere ka pā ki ētahi; ka hoki tonu mai ki ētahi atu.

I waenga i ngā mamae ohorere, ka ora te nuinga. I te nuinga kāore ngā kōhatu au anake e whakaputa i te pupuhi o te puku, i te mate keri kai (indigestion) rānei.

He aha ngā tohu whakatūpato o tētahi raruraru kino ake nā te kōhatu au?

Mēnā ka mau tonu tētahi kōhatu, ka puta pea:

  • he ngaukawa kua mumura (acute cholecystitis): he mamae i raro i ngā rara matau kāore e ngaro i roto i ētahi hāora, he kirika nui, te werawera me te kore hiakai
  • he ngongo au kua purua: he kiri, he karu kōwhai rānei (mate kōwhai, jaundice), he mimi pōuri, he tūtae kōmā me te kiri mangeo; ka taea e tētahi pokenga i te ngongo te whakaputa kirika me te wiriwiri
  • he pancreas kua mumura (gallstone pancreatitis): he mamae kino i runga o te puku ka horapa pea ki te tuarā, me te ruaki

Waea atu ki te nama ohotata o tō rohe, haere rānei ki te tari ohotata ināianei mēnā kei a koe:

  • he mamae puku ohorere, kino rawa
  • he mamae e horapa ana mai i tō puku ki tō tuarā, ā, kei te ruaki koe
  • he kirika tino nui, he rongo wera, makariri, wiriwiri rānei
  • he kiri kōwhai, he mā kōwhai rānei o ngā karu

Kaua e taraiwa i a koe anō: tonoa tētahi kia kawe i a koe, waea rānei mō te waka tūroro.

Kite i te rata i taua rā tonu mēnā he mamae puku tōu he roa ake i te 30 meneti.

Ko wai ka pāngia e ngā kōhatu au?

Ka taea e te katoa te whai kōhatu au, engari he nui ake te tūpono mēnā:

  • he wahine koe, inarā i te hapūtanga, i te wā rānei e kai ana koe i ngā rongoā hōmona pērā i te pire ārai hapū (contraceptive pill), i te HRT rānei
  • kua neke atu i te 40 tau tō pakeke
  • he taumaha nui koe
  • ka tere heke tō taumaha, hei tauira i tētahi kai tino iti te kaloriki, i muri rānei i te pokanga whakaheke taumaha
  • he nui te ngako me ngā warowaihā kua tukatukahia (refined carbohydrates) i tō kai, ā, he iti te muka (fibre)
  • he mate huka (diabetes), he triglycerides teitei, he Crohn's disease, he ate kiko kino (liver cirrhosis), he mate toto rānei pērā i te sickle cell disease
  • he hītori ā-whānau o ngā kōhatu au

Me pēhea e kitea ai ngā kōhatu au?

WhakamātautauTe mea ka whakaatuhia
Matawai oro (ultrasound)Te whakamātautau pai rawa hei kimi kōhatu au i te ngaukawa
Whakamātautau totoNgā tohu o te pokenga, o te mumura rānei, ā, mēnā kua pāngia te ate, te pancreas rānei
Matawai MRINgā kōhatu kua mau i ngā ngongo au
Matawai CTNgā raruraru kino ake, ahakoa ka hapa pea i a ia ētahi kōhatu
Matawai HIDATe pai o te whakawātea o te ngaukawa, me ngā ngongo kua purua
ERCPHe whakamātautau kāmera mā te māngai, i te nuinga hei tango i tētahi kōhatu kua mau i te ngongo au

He maha ngā wā kei roto i ngā whakamātautau toto he tatauranga toto katoa (CBC), ka whakaatu pea i ngā tohu o te pokenga, me ngā whakamātautau ate. Tērā pea ka pēhi te rata i raro i ō rara matau i a koe e kumea ana te hā, hei tirotiro mēnā e ngāwhewhe ana te ngaukawa.

Me pēhea e maimoatia ai ngā kōhatu au?

Ko ngā kōhatu au wahangū kāore he tohu, i te nuinga kāore e hiahiatia he maimoatanga.

Mēnā ka whakaputa ngā kōhatu au i ngā mamae ohorere, i ngā raruraru kino ake rānei, ko te maimoatanga noa he pokanga hei tango i te ngaukawa (cholecystectomy). Ko tētahi o ngā pokanga noa rawa i ngā pakeke, ā, i te nuinga ka mahia mā te pokanga motunga iti (keyhole, laparoscopic surgery), mā ētahi motunga iti. He maha ngā tāngata ka hoki ki te kāinga i taua rā tonu, i te rā e whai ake nei rānei, ā, ka hoki ki ngā mahi noa i roto i te tata ki te kotahi wiki. Ko te pokanga tuwhera (open surgery), he motunga rahi ake, he roa ake te noho ki te hōhipera, ā, tata ki te kotahi marama te whakaora.

  • Ngaukawa kua mumura: he maha ngā wā ka maimoatia ki te hōhipera ki ngā wai me ngā paturopi (antibiotics), ā, i te nuinga ka tūtohua te pokanga i roto i te 1 wiki.
  • Ngā kōhatu i te ngongo au: i te nuinga ka tangohia mā te ERCP, he kāmera ka tukuna mā te māngai.
  • Ko ngā rongoā e āta whakarewa ana i ngā kōhatu cholesterol iti, he onge te whakamahia: ka roa, he marama, he tau rānei, ā, he maha ngā wā ka hoki mai ngā kōhatu.

I a koe e tatari ana mō te maimoatanga, tērā pea ka āwhina ngā rongoā mamae pērā i te paracetamol, i te ibuprofen rānei: tirohia te pouaka, pātai rānei ki tētahi kaiwhakarite rongoā (pharmacist), ā, pātai ki tētahi rata mēnā e hapū ana koe, he mate kē anō ōu, e kai ana rānei koe i ētahi atu rongoā. Tērā pea ka tohutohu hoki tō rata kia karohia ngā kai e whakaoho ana i ngā mamae ohorere.

Te ora me te kore ngaukawa. Kāore koe e hiahia ki tō ngaukawa: ka rere tika kē te au ki te whēkau. Ko ētahi ka ngohengohe ake, ka auau ake te tūtae, ka pupuhi rānei te puku i muri i ētahi kai mō tētahi wā, ā, i te nuinga ka mauru.

Ka taea rānei te ārai i ngā kōhatu au?

Kāore e taea i ngā wā katoa te ārai i ngā kōhatu au, engari ka taea e koe te whakaiti i te tūpono:

  • Puritia he taumaha hauora, ā, mēnā me heke tō taumaha, kia āta haere: ko ngā kai whakaheke taumaha tere (crash diets) me ngā kai tino iti te kaloriki ka whakapiki i te tūpono.
  • Kainga kia nui te muka (fibre): ngā huarākau, ngā huawhenua, ngā pīni, ngā lentils me ngā kākano katoa (whole grains).
  • Kōwhiria ngā ngako hauora ake, pērā i te hinu ōriwa me te ika, ā, kia iti iho ngā kai parai, ngā kai reka me ngā warowaihā kua tukatukahia.
  • Kia kori tonu.

Kōrero ki tētahi rata i mua i te whakarerekē nui i tō kai, inarā mēnā kua pā kē ngā mamae ohorere kōhatu au ki a koe.

Āhea kite ai i te rata

Kia kitea koe e te rata i tēnei rā

  • He mamae i runga o tō puku, i raro rānei i ngā rara matau, he roa ake i te 30 meneti.
  • He mamae puku ohorere e hoki tonu mai ana, inarā i muri i ngā kai.
  • He mamae i raro i ngā rara matau kāore e ngaro i roto i ētahi hāora.
  • Kua kitea he kōhatu au i tētahi matawai, ā, kei te āwangawanga koe mō ngā tohu: whakaritea he hui noa ki te rata hei kōrero.

Tikina he āwhina ohotata ināianei (waea atu ki te nama ohotata o tō rohe) mēnā kei a koe:

  • he mamae puku ohorere, kino rawa
  • he mamae e horapa ana mai i tō puku ki tō tuarā, ā, kei te ruaki koe
  • he kirika tino nui, he rongo wera, makariri, wiriwiri rānei
  • he kiri kōwhai, he mā kōwhai rānei o ngā karu

Kāore te nuinga o ngā kōhatu au e whakaputa raruraru, ā, i te nuinga ka mauru ngā mamae ohorere i roto i ngā hāora. Ko te kōhatu ka mau tonu, ka whakaputa pea i te pokenga, i te mumura rānei me tere maimoa ki te hōhipera: kaua e tatari kia ngaro ēnei tohu, ā, kaua e taraiwa i a koe anō.

He mamae i raro i ō rara i muri i te kai? Kōrerotia.

Ka whakarongo a Saluvo ki ō tohu, i ō ake kupu, i tō ake reo, ka tirotiro tuatahi i ngā tohu whakatūpato, ā, ka kī atu ko tēhea rata hei kite māu, ā, kia hohoro pēhea. He pūrongo matawai, whakamātautau ate kē rānei tōu? Ka whakamāramatia e ia ngā hua i ngā kupu māmā.

Pātai mō aku tohu

Kore utu te tīmata. Kōrerotia tō āhua i ō ake kupu, i tō ake reo.

Ngā pātai a te iwi

  • He mamae ohorere, kino rawa, mau tonu i waenganui o runga o te puku, i raro rānei i ngā rara matau, i ētahi wā ka horapa ki te tuarā, ki te papa pakihiwi matau rānei. I te nuinga mai i te 30 meneti ki ētahi hāora te roa, ā, he maha ngā wā ka puta i muri i te kai taumaha, i te pō rānei, i ētahi wā me te hiahia ruaki, te ruaki rānei.

  • I te nuinga i te taha matau o runga o te puku, i raro tonu i ngā rara, i waenganui rānei o runga o te puku. Ka horapa pea ki te tuarā, ki waenga i ngā papa pakihiwi, ki te pakihiwi matau rānei.

  • I te nuinga ka puta i te waikawa he wera i muri i te kōiwi uma, he maha ngā wā me te tāwara kawa, ā, ka āwhina ngā rongoā whakaiti waikawa (antacids). Ka puta i te mamae ohorere kōhatu au he mamae kino rawa, mau tonu i runga o te puku, i raro rānei i ngā rara matau, e 30 meneti neke atu te roa, ā, kāore e āwhinatia e ngā rongoā whakaiti waikawa. Ka taea e te matawai oro (ultrasound) te whakaatu i ngā kōhatu au.

  • He onge te ngaro o ngā kōhatu au tonu, engari kāore te nuinga e whakaputa tohu, ā, kāore e hiahiatia he maimoatanga. I te nuinga ka māmā te mamae ohorere i a ia anō ina neke te kōhatu. Mēnā ka hoki tonu mai ngā mamae ohorere, ko te maimoatanga noa ko te tango i te ngaukawa.

  • Tikina he āwhina ohotata mō te mamae puku ohorere, kino rawa, te mamae e horapa ana ki te tuarā me te ruaki, te kirika tino nui, te wiriwiri rānei, te kiri, ngā karu kōwhai rānei. He tohu pea ēnei kua mumura te ngaukawa, te pancreas rānei, kua purua rānei tētahi ngongo au. Kite i te rata i taua rā tonu mō te mamae e roa ake ana i te 30 meneti.

  • Ngā wāhine, inarā i te hapūtanga, e kai ana rānei i ngā rongoā hōmona, ngā tāngata neke atu i te 40 tau, ngā tāngata taumaha nui, e tere heke ana rānei te taumaha, me ngā tāngata he mate huka, he hītori ā-whānau rānei o ngā kōhatu au. He tino noa: tata ki te 10 ki te 15% o ngā pakeke he kōhatu au ō rātou.

  • Ka whakaoho pea ngā kai taumaha, kai mōmona rānei, ngā kai parai me ngā purini momona i ngā mamae ohorere i ētahi tāngata, nō reira tērā pea ka tohutohu tō rata kia karohia. Hei tikanga whānui, ka āwhina te kai he nui te muka (fibre), he ngako hauora ake, he iti iho ngā warowaihā kua tukatukahia. Karohia ngā kai whakaheke taumaha tere (crash diets), nā te mea ka nui ake ai te tūpono o ngā kōhatu au.

  • Kāore, mēnā kāore he tohu. Mēnā ka whakaputa ngā mamae ohorere, ngā raruraru kino ake rānei, ko te tango i te ngaukawa te maimoatanga noa, i te nuinga mā te pokanga motunga iti (keyhole surgery). Ko ngā kōhatu kua mau i te ngongo au, i te nuinga ka tangohia mā tētahi whakamātautau kāmera ko ERCP te ingoa.

  • I muri i te pokanga motunga iti, he maha ngā tāngata ka hoki ki te kāinga i taua rā tonu, i te rā e whai ake nei rānei, ā, ka hoki ki ngā mahi noa i roto i te tata ki te kotahi wiki. I muri i te pokanga tuwhera, tata ki te kotahi marama te whakaora. Mā tō rata pokanga (surgeon) e kī atu āhea koe ka taea te taraiwa me te hiki taumaha.

  • Āe. Ka rere tika kē te au mai i te ate ki te whēkau. Ko ētahi ka ngohengohe ake, ka auau ake te tūtae, ka pupuhi rānei te puku i muri i ētahi kai mō tētahi wā i muri mai, ā, i te nuinga ka mauru. Kōrero ki tō rata mēnā kāore e mauru.

  • Āe, mēnā ka purua e tētahi kōhatu te ngongo au, ka hoki whakamuri te au ki te toto, ā, ka puta te kiri me ngā karu kōwhai, te mimi pōuri, te tūtae kōmā me te mangeo. Me tiki āwhina ohotata mō tēnei, inarā me te kirika, te wiriwiri rānei, he tohu pea o te pokenga.

  • Ko te matawai oro (ultrasound) o te puku te whakamātautau pai rawa mō ngā kōhatu au i te ngaukawa. Ka whakaatu ngā whakamātautau toto i ngā tohu o te pokenga, ā, mēnā kua pāngia te ate, te pancreas rānei. Ka taea e te matawai MRI te kimi i ngā kōhatu kua mau i ngā ngongo au.

Ngā whakamātautau e āwhina ana

Rangitaki