डेंग्यूची लक्षणे (Dengue symptoms): सुरुवातीची चिन्हे, थांबता न येणारी धोक्याची चिन्हे आणि घरी सुरक्षित काळजी

लोक विचारतात ते प्रश्न

• डेंग्यूची पहिली लक्षणे कोणती?

  सहसा डास चावल्यानंतर 4 ते 10 दिवसांनी अचानक जास्त ताप, साधारण 40°C (104°F), सोबत तीव्र डोकेदुखी, डोळ्यांच्या मागे दुखणे, आणि स्नायू, सांधे व हाडे दुखणे. मळमळ, उलट्या, गाठी सुजणे आणि पुरळ हेही सामान्य आहेत. अनेक संसर्गांमध्ये लक्षणे सौम्य असतात किंवा अजिबात नसतात.

• डेंग्यूचा ताप किती दिवस राहतो?

  ताप सहसा 2 ते 7 दिवस राहतो, आणि बहुतेक लोक 1 ते 2 आठवड्यांत बरे होतात. सर्वात महत्त्वाचा काळ म्हणजे ताप उतरत असतानाचा: गंभीर डेंग्यूची धोक्याची चिन्हे सहसा ताप गेल्यानंतरच्या 24 ते 48 तासांत दिसतात. बरे झाल्यानंतरही काही आठवडे थकवा राहू शकतो.

• डेंग्यूची धोक्याची चिन्हे कोणती?

  पोटात तीव्र दुखणे, 24 तासांत किमान 3 वेळा उलटी, नाकातून किंवा हिरड्यांतून रक्त, उलटीत किंवा शौचात रक्त, खूप जास्त थकवा किंवा अस्वस्थता, जलद श्वास, खूप तहान, आणि फिकट, थंड त्वचा किंवा खूप अशक्त वाटणे. यापैकी कोणतेही चिन्ह असल्यास ताप उतरला असला तरीही ताबडतोब दवाखान्यात किंवा हॉस्पिटलच्या आपत्कालीन विभागात जा.

• डेंग्यूच्या तापात कोणते औषध घ्यावे?

  ताप आणि दुखण्यासाठी पॅरासिटामॉल (paracetamol, acetaminophen), सोबत आराम आणि भरपूर पाणी व द्रव पदार्थ. ibuprofen, aspirin किंवा इतर सूज कमी करणारी (अँटी-इन्फ्लेमेटरी) वेदनाशामके घेऊ नका: त्यांच्यामुळे रक्तस्रावाचा धोका वाढू शकतो. डेंग्यूवर स्वतः कोणतेही खास औषध नाही. योग्य प्रमाणासाठी पाकिटावरील सूचना पाळा किंवा फार्मासिस्टला विचारा, आणि मुलासाठी डॉक्टरांना विचारा.

• डेंग्यूमध्ये प्लेटलेट्स किती कमी झाल्यावर धोका असतो?

  एकटाच निर्णय घेणारा असा कोणताही एक आकडा नाही. नॉर्मल प्लेटलेट्स साधारण 1,50,000 ते 4,50,000 प्रति मायक्रोलिटर असतात, आणि डेंग्यूमध्ये त्या अनेकदा कमी होतात. डॉक्टर फक्त प्लेटलेट्सचा आकडा नव्हे, तर त्या कशा बदलत आहेत, हिमॅटोक्रिट आणि व्यक्तीची तब्येत कशी आहे हे पाहतात. प्लेटलेट्स खूप कमी असल्यास, किंवा कोणताही रक्तस्राव होत असल्यास, हॉस्पिटलमध्ये उपचार गरजेचे आहेत; तुमच्या आकड्याचा अर्थ तुमचे डॉक्टर सांगतील.

• डेंग्यूची खात्री कोणत्या तपासणीने होते, आणि ती कधी करावी?

  आजाराच्या पहिल्या 7 दिवसांत NS1 अँटिजेन किंवा PCR तपासणी विषाणू शोधते, अनेकदा सोबत IgM अँटिबॉडी तपासणी केली जाते. दिवस 3 नंतर IgM तपासण्या बहुतेक अलीकडचे संसर्ग पकडतात, आणि दिवस 7 नंतर त्याच मुख्य तपासणी असतात. NS1 निगेटिव्ह आली तरी डेंग्यू नाही असे ठरत नाही. CBC (कम्प्लीट ब्लड काउंट) मध्ये प्लेटलेट्स तपासल्या जातात.

• डेंग्यू दोनदा होऊ शकतो का?

  हो. डेंग्यू विषाणूचे चार प्रकार आहेत, आणि एका प्रकाराचा डेंग्यू होऊन गेल्याने इतर प्रकारांपासून संरक्षण मिळत नाही. दुसऱ्यांदा संसर्ग झाल्यास गंभीर डेंग्यूचा धोका जास्त असतो. तुम्हाला आधी डेंग्यू होऊन गेला असेल, तर डास चावणे टाळण्याची जास्त काळजी घ्या, कोणताही ताप आल्यास लवकर डॉक्टरांना भेटा, आणि डेंग्यू असलेल्या भागात प्रवासाआधी लसीबद्दल विचारा.

• डेंग्यू संसर्गजन्य आहे का?

  थेट नाही: स्पर्शाने, खोकल्याने किंवा एकत्र जेवल्याने तो दुसऱ्या व्यक्तीकडून होत नाही. तो डासांमार्फत पसरतो. आजाराच्या पहिल्या आठवड्यात विषाणू रक्तात असतो, आणि त्या काळात चावलेला डास तो पुढे पोहोचवू शकतो, म्हणून आजारी व्यक्तीने डास चावणे टाळावे, उदाहरणार्थ मच्छरदाणीत झोपून.

• डेंग्यू झाल्यास काय खावे आणि प्यावे?

  भरपूर पाणी व द्रव पदार्थ प्या: पाणी, किंवा मीठ व साखर मिसळलेली पेये, जसे ORS (जलसंजीवनी). जमेल तेव्हा हलके, साधे अन्न खा. खूप तहान लागणे, लघवी खूप कमी होणे, किंवा उलट्यांमुळे पाणी पोटात न टिकणे, ही लगेच डॉक्टरांना भेटण्याची कारणे आहेत.

• पपईच्या पानांच्या रसाने डेंग्यू बरा होतो का?

  नाही. पपईच्या पानांच्या रसासह कोणताही घरगुती उपाय डेंग्यूवर उपचार करतो किंवा तो जास्त सुरक्षित करतो हे सिद्ध झालेले नाही. सिद्ध झालेली काळजी म्हणजे आराम, भरपूर पाणी व द्रव पदार्थ, तापासाठी पॅरासिटामॉल, आणि धोक्याच्या चिन्हांवर बारकाईने लक्ष ठेवणे. कोणताही उपाय करून पाहण्याआधी डॉक्टरांना विचारा, आणि धोक्याची चिन्हे दिसल्यावर हॉस्पिटलमध्ये जाण्यास त्यामुळे कधीही उशीर होऊ देऊ नका.

• डेंग्यूतून बरे व्हायला किती वेळ लागतो?

  बहुतेक लोक 1 ते 2 आठवड्यांत बरे होतात, जरी थकवा आणि उदास वाटणे त्यानंतरही काही आठवडे राहू शकते. आराम करा, चांगले खा आणि हालचाल हळूहळू वाढवा. सुधारणा होत नसेल, किंवा नवीन लक्षणे दिसली, तर तुमच्या डॉक्टरांना भेटा.

• डेंग्यूसाठी लस आहे का?

  काही देशांमध्ये डेंग्यूची एक लस मान्यताप्राप्त आहे. WHO ती फक्त जिथे डेंग्यू मोठ्या प्रमाणात पसरतो अशा ठिकाणी 6 ते 16 वर्षे वयाच्या मुलांसाठी सुचवते, आणि काही देश ज्यांना आधी डेंग्यू होऊन गेला आहे अशा प्रवाशांनाही ती देतात. ती तुमच्यासाठी योग्य आहे का, हे तुमच्या डॉक्टरांना विचारा. डास चावणे टाळणे हेच मुख्य संरक्षण आहे.

• डेंग्यू आणि मलेरिया यांत फरक कसा ओळखायचा?

  लक्षणे एकमेकांसारखी असतात, म्हणून रक्त तपासणी हाच एकमेव खात्रीशीर मार्ग आहे. डेंग्यूमध्ये अनेकदा डोळ्यांच्या मागे दुखणे, अंगदुखी व हाडे दुखणे आणि पुरळ असते, आणि तो डास चावल्यानंतर 4 ते 10 दिवसांनी सुरू होतो. मलेरियात अनेकदा थंडी वाजून ताप येतो, तो डास चावल्यानंतर 10 ते 15 दिवसांनी सुरू होतो, आणि त्यासाठी नेहमीच मलेरियाविरोधी औषध लागते. डॉक्टर दोन्हींची तपासणी करू शकतात.