लक्षणे
लक्षणे, सोप्या शब्दांत
एखाद्या आजारात सहसा काय जाणवते, त्याचे प्रकार कसे ओळखावेत, कोणती तपासणी निर्णय देते, आणि डॉक्टरांना कधी भेटावे.
Thyroid
थायरॉईडची लक्षणे (Thyroid symptoms): महिला व पुरुषांमधील चिन्हे आणि तपासणी कधी करावी
थायरॉईड कमी काम करत असेल (हायपोथायरॉईडिझम) तर शरीर मंदावते: थकवा, थंडी वाजणे, वजन वाढणे, बद्धकोष्ठता, कोरडी त्वचा, उदास मन आणि मासिक पाळीत जास्त रक्तस्राव. थायरॉईड जास्त काम करत असेल (हायपरथायरॉईडिझम) तर शरीराचा वेग वाढतो: वजन कमी होणे, हृदयाचे ठोके जलद होणे, गरम वाटणे व घाम येणे, हात थरथरणे, चिंता आणि नीट झोप न लागणे. यापैकी कोणता त्रास आहे की नाही, हे TSH रक्त तपासणीतून कळते: बहुतेक प्रौढांमध्ये TSH साधारण 4.0 mIU/L पेक्षा जास्त असल्यास थायरॉईड कमी काम करत असल्याचे, आणि साधारण 0.4 पेक्षा कमी असल्यास जास्त काम करत असल्याचे सूचित होते.
मार्गदर्शन वाचा
Vitamin B12
व्हिटॅमिन B12 कमतरतेची लक्षणे (Vitamin B12 deficiency symptoms): चिन्हे, कारणे आणि तपासण्या
व्हिटॅमिन B12 कमी असल्यास सहसा ॲनिमियामुळे (रक्तक्षय) थकवा आणि धाप लागणे, फिकट किंवा किंचित पिवळसर त्वचा, लाल होऊन दुखणारी जीभ आणि तोंड येणे (तोंडात फोड), तसेच मज्जातंतूंची लक्षणे जसे हातापायांना मुंग्या येणे, बधिरपणा आणि तोल जाणे, आणि विसराळूपणा किंवा उदास मन अशी लक्षणे दिसतात. NICE नुसार एकूण B12 ची पातळी 180 ng/L पेक्षा कमी असल्यास कमतरता निश्चित मानली जाते, आणि 180 ते 350 असल्यास कमतरता असण्याची शक्यता असते.
मार्गदर्शन वाचा
Kidney disease
किडनीच्या आजाराची लक्षणे (Kidney disease symptoms): किडनी खराब होण्याची चिन्हे आणि ती शोधणाऱ्या तपासण्या
सुरुवातीच्या किडनीच्या आजारात सहसा कोणतीही लक्षणे नसतात, म्हणूनच रक्त आणि लघवीच्या तपासण्या महत्त्वाच्या आहेत. लक्षणे दिसतात तेव्हा, बहुतेक वेळा नंतरच्या टप्प्यात, त्यात घोटे, पावले किंवा हात सुजणे, थकवा, धाप लागणे, त्वचेला खाज, स्नायूंमध्ये गोळे येणे, भूक कमी होणे, मळमळ, रात्री जास्त वेळा लघवीला जाणे, आणि लघवीत रक्त किंवा फेस येणे यांचा समावेश होतो.
मार्गदर्शन वाचा
PCOS
PCOS ची लक्षणे (पीसीओएस): चिन्हे, निदान कसे होते आणि आता त्याला PMOS का म्हणतात
PCOS (पॉलिसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम, ज्याचे 2026 मध्ये नाव बदलून PMOS करण्यात आले) मध्ये सहसा अनियमित, उशिरा-उशिरा येणारी किंवा न येणारी मासिक पाळी, चेहऱ्यावर किंवा अंगावर जास्त केस, मुरुमे किंवा तेलकट त्वचा, डोक्यावरचे केस विरळ होणे, वजन वाढणे किंवा वजन कमी करायला अवघड जाणे, मानेवर किंवा काखेत त्वचेवर काळसर डाग, आणि गर्भधारणा होण्यात अडचण अशी लक्षणे दिसतात. काही महिलांना फक्त सौम्य लक्षणे असतात.
मार्गदर्शन वाचा
Uric acid and gout
युरिक ॲसिड वाढल्याची लक्षणे आणि गाउटची लक्षणे: चिन्हे, पातळी आणि डॉक्टरांकडे कधी जावे
युरिक ॲसिड वाढलेले असूनही अनेकदा कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत. त्याचे स्फटिक (क्रिस्टल) तयार होऊ लागले की लक्षणे सुरू होतात: गाउट, म्हणजे अचानक खूप दुखणारा, गरम, लाल आणि सुजलेला सांधा, बहुतेक वेळा पायाचा अंगठा, आणि हे सहसा रात्रीतून सुरू होते; मुतखडा, ज्यात कुशीत किंवा कमरेत तीव्र वेदना होतात; किंवा अनेक वर्षांनंतर त्वचेखाली कडक गाठी. तुमची पातळी किती आहे हे फक्त रक्त तपासणीतूनच कळते.
मार्गदर्शन वाचा
Fatty liver
फॅटी लिव्हरची लक्षणे (यकृतात चरबी साचणे): ग्रेड 1, 2 आणि 3 चा अर्थ, नवीन नाव MASLD आणि काय मदत करते
फॅटी लिव्हरमुळे सहसा कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत, आणि बहुतेक लोकांना ते दुसऱ्याच कारणासाठी केलेल्या सोनोग्राफीतून किंवा रक्त तपासणीतून कळते. काही लोकांना खूप थकवा जाणवतो किंवा उजव्या बरगड्यांखाली मंद दुखते. त्वचा किंवा डोळे पिवळे होणे, पोट किंवा पाय सुजणे, खाज येणे आणि सहज काळेनिळे पडणे ही चिन्हे यकृत खूप खराब झाल्यावरच (सिरोसिस) दिसतात.
मार्गदर्शन वाचा
Dengue
डेंग्यूची लक्षणे (Dengue symptoms): सुरुवातीची चिन्हे, थांबता न येणारी धोक्याची चिन्हे आणि घरी सुरक्षित काळजी
डेंग्यू सहसा डास चावल्यानंतर 4 ते 10 दिवसांनी सुरू होतो: अचानक जास्त ताप, तीव्र डोकेदुखी, डोळ्यांच्या मागे दुखणे, स्नायू, सांधे आणि हाडे दुखणे, मळमळ किंवा उलट्या, आणि कधी कधी अंगावर पुरळ. लक्षणे 2 ते 7 दिवस टिकतात. ताप उतरत असताना बारकाईने लक्ष ठेवा: पोटात तीव्र दुखणे, वारंवार उलट्या किंवा रक्तस्राव झाल्यास तेव्हा आपत्कालीन उपचार गरजेचे आहेत.
मार्गदर्शन वाचा
Typhoid
टायफॉइडची लक्षणे (Typhoid symptoms): तापाचा प्रकार, धोक्याची चिन्हे आणि कोणत्या तपासणीवर विश्वास ठेवावा
दूषित अन्न खाल्ल्यानंतर किंवा दूषित पाणी प्यायल्यानंतर टायफॉइड सहसा 6 ते 30 दिवसांनी सुरू होतो. ताप दिवसेंदिवस वाढत 39 ते 40°C (103 ते 104°F) पर्यंत जातो आणि 3 दिवसांपेक्षा जास्त टिकतो. डोकेदुखी, अशक्तपणा, भूक न लागणे, पोटदुखी, बद्धकोष्ठता किंवा जुलाब आणि खोकला ही सामान्य लक्षणे आहेत, आणि काही लोकांच्या अंगावर सपाट गुलाबी ठिपके येतात. टायफॉइडसाठी अँटिबायोटिक्स आवश्यक असतात.
मार्गदर्शन वाचा
लॅब तपासण्या, सोप्या शब्दांत
सर्व लॅब तपासण्यांचे मार्गदर्शन
CBC
CBC टेस्ट (संपूर्ण रक्त तपासणी): पूर्ण नाव, नॉर्मल रेंज आणि तुमच्या ब्लड काउंटचा अर्थ
CBC चे पूर्ण नाव कम्प्लीट ब्लड काउंट (संपूर्ण रक्त गणना) आहे. यात लाल रक्तपेशी आणि हिमोग्लोबिन (जे ऑक्सिजन वाहून नेतात), पांढऱ्या रक्तपेशी (ज्या संसर्गाशी लढतात) आणि प्लेटलेट्स (ज्या रक्त गोठायला मदत करतात) मोजल्या जातात. प्रौढांसाठी नेहमीची रेंज: हिमोग्लोबिन पुरुषांमध्ये 13.5 ते 17.5 g/dL आणि स्त्रियांमध्ये 12.0 ते 15.5, पांढऱ्या पेशी 4,000 ते 11,000 प्रति µL, आणि प्लेटलेट्स 1,50,000 ते 4,50,000 प्रति µL.
मार्गदर्शन वाचा
HbA1c
HbA1c टेस्ट (तीन महिन्यांची सरासरी शुगर): नॉर्मल रेंज, चार्ट आणि रिझल्टचा अर्थ
नॉर्मल HbA1c 5.7% (39 mmol/mol) पेक्षा कमी असते. 5.7% ते 6.4% (39 ते 47 mmol/mol) ही प्री-डायबिटीजची रेंज आहे, आणि 6.5% (48 mmol/mol) किंवा जास्त म्हणजे मधुमेहाची (डायबिटीज) रेंज, ज्याची खात्री डॉक्टर दुसऱ्या तपासणीने करतात. HbA1c साधारण तीन महिन्यांतील तुमची सरासरी ब्लड शुगर दाखवते, आणि त्यासाठी उपाशी राहण्याची गरज नसते.
मार्गदर्शन वाचा
Lipid profile
लिपिड प्रोफाइल टेस्ट (कोलेस्टेरॉल तपासणी): नॉर्मल कोलेस्टेरॉल, HDL, LDL आणि ट्रायग्लिसराइड्सची लेव्हल
बहुतेक प्रौढांसाठी योग्य लेव्हल: टोटल कोलेस्टेरॉल 200 mg/dL (5.2 mmol/L) पेक्षा कमी, LDL (“वाईट”) कोलेस्टेरॉल 100 mg/dL (2.6 mmol/L) पेक्षा कमी, HDL (“चांगले”) कोलेस्टेरॉल पुरुषांमध्ये 40 mg/dL किंवा जास्त आणि स्त्रियांमध्ये 50 किंवा जास्त, आणि ट्रायग्लिसराइड्स 150 mg/dL (1.7 mmol/L) पेक्षा कमी. मधुमेह किंवा हृदयविकार असलेल्यांना बहुधा LDL चे यापेक्षा कमी टार्गेट दिले जाते.
मार्गदर्शन वाचा
TSH
TSH टेस्ट (थायरॉईड तपासणी): नॉर्मल रेंज, पूर्ण नाव आणि TSH जास्त किंवा कमी असण्याचा अर्थ
बहुतेक प्रौढांमध्ये नॉर्मल TSH (थायरॉईड-स्टिम्युलेटिंग हार्मोन) साधारण 0.4 ते 4.0 mIU/L असतो, पण लॅबनुसार थोडा फरक असतो. TSH जास्त असेल तर सहसा थायरॉईड कमी काम करत असते, कारण मेंदू मंद थायरॉईडला जोर लावून ढकलत असतो. TSH कमी असेल तर सहसा थायरॉईड जास्त काम करत असते. डॉक्टर तो फ्री T4 सोबत वाचतात. गरोदरपणात आणि वृद्धांमध्ये रेंज वेगळी असते.
मार्गदर्शन वाचा
Vitamin D
Vitamin D टेस्ट (व्हिटॅमिन डी तपासणी): नॉर्मल लेव्हल, कमतरतेची लक्षणे आणि ते कुठून मिळते
व्हिटॅमिन डी 25-हायड्रॉक्सीव्हिटॅमिन डी या स्वरूपात मोजले जाते. 20 ng/mL (50 nmol/L) पेक्षा कमी म्हणजे कमतरता, आणि 12 ng/mL (30 nmol/L) पेक्षा कमी म्हणजे खूप कमी. बहुतेक तज्ज्ञ हाडांच्या आरोग्यासाठी 20 ng/mL किंवा जास्त पुरेसे मानतात, आणि अनेक लॅब रिपोर्टवर 30 ते 100 ng/mL ही रेफरन्स रेंज छापतात. साधारण 50 ng/mL पेक्षा जास्त असल्यास कोणताही जास्तीचा फायदा होत नाही, आणि खूप जास्त लेव्हल हानिकारक ठरू शकते.
मार्गदर्शन वाचा
Creatinine
Creatinine टेस्ट (क्रिएटिनिन तपासणी): नॉर्मल रेंज, जास्त लेव्हल आणि तुमच्या निकालाचा अर्थ
प्रौढ पुरुषांमध्ये नॉर्मल सिरम क्रिएटिनिन साधारण 0.7 ते 1.3 mg/dL (62 ते 115 µmol/L) आणि प्रौढ स्त्रियांमध्ये 0.6 ते 1.1 mg/dL (53 ते 97 µmol/L) असते, पण प्रत्येक लॅब आपली स्वतःची रेंज छापते. क्रिएटिनिन हा एक टाकाऊ पदार्थ आहे जो किडनी गाळून बाहेर टाकते, त्यामुळे आकडा जास्त असेल तर किडनी कमी गाळत असू शकते. डॉक्टर तो तुमच्या eGFR सोबत वाचतात.
मार्गदर्शन वाचा
Ferritin
Ferritin टेस्ट (फेरिटिन तपासणी): नॉर्मल लेव्हल, फेरिटिन कमी व जास्त, आणि तुमच्या निकालाचा अर्थ
प्रौढांमध्ये फेरिटिनची नेहमीची रेंज पुरुषांसाठी साधारण 24 ते 336 ng/mL आणि स्त्रियांसाठी 11 ते 307 ng/mL असते, पण लॅबनुसार फरक असतो. 15 ng/mL पेक्षा कमी म्हणजे लोहाचा साठा संपला आहे, आणि 15 ते 30 इतके कमी असले तरी अनेकदा लक्षणे दिसतात. सूज (इन्फ्लमेशन) असल्यास फेरिटिन वाढते, म्हणून डॉक्टर ते तुमच्या हिमोग्लोबिन आणि लोहाच्या तपासण्यांसोबत वाचतात.
मार्गदर्शन वाचा
