Ferritin टेस्ट (फेरिटिन तपासणी): नॉर्मल लेव्हल, फेरिटिन कमी व जास्त, आणि तुमच्या निकालाचा अर्थ

लोक विचारतात ते प्रश्न

• फेरिटिन म्हणजे काय?

  फेरिटिन हे शरीरात लोह साठवून ठेवणारे प्रोटीन आहे, मुख्यतः यकृत, प्लीहा आणि अस्थिमज्जेत. रक्तातील फेरिटिनच्या तपासणीवरून तुमच्याकडे किती लोह साठवलेले आहे ते कळते. लोह कमी होऊ लागले की अॅनिमिया दिसण्याच्या खूप आधी फेरिटिन सर्वात पहिले कमी होते, म्हणूनच लोहाच्या कमतरतेसाठी ही सर्वात उपयोगी एकमेव तपासणी आहे.

• फेरिटिनची नॉर्मल लेव्हल किती असते?

  प्रौढांमधील नेहमीची रेंज पुरुषांसाठी साधारण 24 ते 336 ng/mL आणि स्त्रियांसाठी 11 ते 307 ng/mL असते, पण प्रत्येक लॅब आपली रेंज छापते. 15 ng/mL पेक्षा कमी म्हणजे लोहाचा साठा रिकामा आहे, आणि 15 ते 30 इतके कमी असले तरी अनेकदा लक्षणे दिसतात. ng/mL आणि µg/L हे एकच आकडे असतात.

• फेरिटिन आणि लोह एकच आहे का?

  नाही. फेरिटिन हे लोह साठवणारे प्रोटीन आहे; सिरम आयर्न म्हणजे या क्षणी रक्तात फिरणारे लोह. सिरम आयर्न दिवसभरात आणि जेवणानंतर कमी-जास्त होते, तर फेरिटिन दीर्घकाळचा साठा दाखवते. कमी सिरम आयर्नपेक्षा कमी फेरिटिन हे लोहाच्या कमतरतेचे जास्त विश्वासार्ह लक्षण आहे.

• फेरिटिन कमी असणे म्हणजे काय?

  फेरिटिन कमी असणे म्हणजे लोहाचा साठा कमी होत आहे किंवा संपला आहे, म्हणजेच लोहाची कमतरता. सामान्य कारणे: मासिक पाळीत जास्त रक्तस्राव, गरोदरपण, आहारात लोह कमी, रक्तदान, नीट शोषण न होणे (जसे सीलिएक डिसीजमध्ये) किंवा आतड्यांतून हळूहळू रक्तस्राव. हिमोग्लोबिन कमी होण्याआधीच यामुळे थकवा, केस गळणे आणि धाप लागणे होऊ शकते.

• फेरिटिन जास्त असणे म्हणजे काय?

  फेरिटिन जास्त असणे सहसा जास्त लोहामुळे नव्हे, तर सूज, संसर्ग, फॅटी लिव्हर, जास्त वजन किंवा नियमित दारू यांमुळे असते. कमी वेळा याचा अर्थ शरीरात जास्त लोह साठणे, जसे हिमोक्रोमॅटोसिस, विशेषतः ट्रान्सफेरिन सॅच्युरेशन 45% पेक्षा जास्त असेल तेव्हा. कोणते कारण आहे ते डॉक्टर तुमचे इतर निकाल आणि इतिहास पाहून ठरवतात, आणि संसर्ग बरा झाल्यानंतर पुन्हा तपासणी करू शकतात.

• फेरिटिनची कोणती लेव्हल खूप कमी मानली जाते?

  WHO नुसार 15 ng/mL पेक्षा कमी म्हणजे लोहाचा साठा रिकामा आहे. अनेक डॉक्टर 15 ते 30 ng/mL हेही कमी मानतात, विशेषतः लक्षणे असतील तर. तुम्हाला सूजेचा आजार असेल, तर 70 पेक्षा कमी फेरिटिनचा अर्थही लोह कमी असा असू शकतो, कारण सूजेमुळे आकडा वाढतो.

• हिमोग्लोबिन नॉर्मल असूनही फेरिटिन कमी असू शकते का?

  हो. याला अॅनिमियाशिवाय लोहाची कमतरता म्हणतात: साठा कमी आहे, पण अजून हिमोग्लोबिन कमी होण्याइतका संपलेला नाही. मासिक पाळीत जास्त रक्तस्राव होणाऱ्या स्त्रियांमध्ये हे सामान्य आहे, आणि त्यामुळेही थकवा, लक्ष न लागणे, केस गळणे आणि पाय अस्वस्थ होणे होऊ शकते. अॅनिमिया होण्याआधीच कारण शोधून उपचार करणे योग्य ठरते.

• फेरिटिनची कोणती लेव्हल धोकादायकरित्या जास्त असते?

  अशी एकच मर्यादा नाही, पण 1,000 ng/mL पेक्षा जास्त फेरिटिन असेल तर काही दिवसांतच डॉक्टरांना भेटा, कारण त्यासोबत यकृताचे नुकसान, जास्त लोह साठणे किंवा गंभीर सूजेचे आजार असू शकतात. साधारण 300 ते 1,000 मधील लेव्हल फॅटी लिव्हर, दारू किंवा सूज यांमध्ये सामान्य आहे, आणि सहसा काही आठवड्यांत तपासली जाते.

• फेरिटिन तपासणीसाठी उपाशी राहावे लागते का?

  फक्त फेरिटिनसाठी उपाशी राहण्याची गरज नाही. डॉक्टरांनी संपूर्ण आयर्न पॅनल सांगितले असेल, तर अनेकदा सकाळचा नमुना घेणे चांगले मानले जाते, कधी कधी रात्रभर उपाशी राहिल्यानंतर, कारण सिरम आयर्न दिवसभरात बदलते. तुम्ही लोहाच्या गोळ्या घेत असाल, तर आदल्या दिवशी त्या घ्यायच्या नाहीत का ते विचारा, कारण त्यामुळे काही तास सिरम आयर्न वाढते.

• फेरिटिन वाढायला किती वेळ लागतो?

  उपचाराने हिमोग्लोबिन सहसा दोन ते चार आठवड्यांत सुधारू लागते, पण फेरिटिनचा साठा पुन्हा भरायला अनेकदा साधारण तीन महिने लागतात, आणि मासिक पाळीतील जास्त रक्तस्रावासारखे कारण चालूच राहिले तर जास्त वेळ लागतो. डॉक्टर तुमची लेव्हल पुन्हा तपासतील. फक्त आहाराने फेरिटिन हळूहळू वाढते, म्हणूनच कमी साठ्यावर अनेकदा डॉक्टरांनी लिहून दिलेल्या लोहाने उपचार केले जातात.

• सूजेमुळे (इन्फ्लमेशन) फेरिटिनवर परिणाम होतो का?

  हो. संसर्ग आणि सूज यांना शरीर जो प्रतिसाद देते, त्याचा भाग म्हणून फेरिटिन वाढते. त्यामुळे सर्दी असताना, सांधेदुखी वाढलेली असताना किंवा शस्त्रक्रियेनंतर केलेल्या तपासणीत लोह कमी असूनही फेरिटिन नॉर्मल किंवा जास्त दिसू शकते. डॉक्टर सोबत CRP तपासतात, आणि सूज कमी झाल्यावर पुन्हा तपासणी करू शकतात.

• फेरिटिन वाढवायला कोणते पदार्थ मदत करतात?

  मटण, चिकन, मासे आणि अंडी यांतील लोह सहज शोषले जाते. डाळी, राजमा व इतर कडधान्ये, हरभरा/छोले, टोफू, हिरव्या पालेभाज्या, सुकामेवा, बिया आणि फोर्टिफाइड सीरियल यांतून वनस्पतीजन्य लोह मिळते. ते लिंबूवर्गीय फळे, टोमॅटो किंवा आवळा यांसारख्या व्हिटॅमिन C असलेल्या पदार्थांसोबत जास्त चांगले शोषले जाते. चहा आणि कॉफी जेवणापासून दूर ठेवा, कारण ते शोषण रोखतात.

• फेरिटिन आणि हिमोग्लोबिन यांत काय फरक आहे?

  हिमोग्लोबिन हे लाल रक्तपेशींमधील ऑक्सिजन वाहून नेणारे प्रोटीन आहे; हिमोग्लोबिन कमी म्हणजे अॅनिमिया. ते हिमोग्लोबिन तयार करण्यासाठी किती लोह साठवलेले आहे, ते फेरिटिन दाखवते. फेरिटिन आधी कमी होते, त्यामुळे हिमोग्लोबिन नॉर्मल असतानाही फेरिटिन कमी असू शकते. दोन्ही कमी असतील तर सहसा ती लोहाच्या कमतरतेमुळे झालेला अॅनिमिया (आयर्न डेफिशियन्सी अॅनिमिया) असतो.