पित्तथैलीको पत्थरीका लक्षण: पित्तथैलीको दुखाइको एट्याक, खतराका संकेत, र उपचारमा के हुन्छ

धेरै खाना खाएपछि दायाँ करङमुनि अचानक कडा दुखाइ भयो? पित्तथैलीको पत्थरी (बोलीचालीमा "पित्तको थैलीमा पत्थरी") को एट्याक सामान्यतया कस्तो महसुस हुन्छ, एसिडिटीभन्दा यो कसरी फरक हुन्छ, र कहिले अहिल्यै सहायता चाहिन्छ, यहाँ हेर्नुहोस्।

अद्यावधिक · स्रोतहरू

छोटो जवाफ

पित्तथैलीको पत्थरीका लक्षण के-के हुन्?

धेरैजसो पित्तथैलीको पत्थरीले कुनै लक्षण देखाउँदैन। पत्थरीले पित्तथैलीको मुख बन्द गर्दा पेटको माथिल्लो बीच भागमा वा दायाँ करङमुनि अचानक, कडा र लगातार दुखाइ हुन्छ, प्रायः धेरै खाएपछि वा राति, जुन 30 मिनेटदेखि धेरै घण्टासम्म रहन्छ, कहिलेकाहीँ वाकवाकी वा बान्तासहित। ज्वरो आएमा वा छाला र आँखा पहेंलो भएमा तुरुन्त सहायता चाहिन्छ।

यो स्वास्थ्य जानकारी हो, चिकित्सकीय सल्लाह होइन। तपाईंको पूरा अवस्था डाक्टरलाई थाहा हुन्छ; आफ्नो नतिजाबारे उहाँलाई सोध्नुहोस्।

तुलना

पित्तथैलीको पत्थरीको दुखाइ र एसिडिटी: कसरी फरक हुन्छन्

दुवैले खाएपछि पेटको माथिल्लो भागमा दुखाइ गराउन सक्छन्, र यी सजिलै झुक्किन्छन्। यी सामान्य फरक हुन्, तर पक्का कुरा डाक्टर र अल्ट्रासाउन्ड स्क्यानले मात्र बताउन सक्छन्।

तपाईंले के देख्नुहुन्छपित्तथैलीको पत्थरीको एट्याकएसिडिटी (ग्यास्ट्रिक) वा छाती पोल्ने
कहाँ दुख्छपेटको माथिल्लो बीच भाग वा दायाँ करङमुनि; ढाड वा दायाँ काँधसम्म फैलिन सक्छछातीको हड्डीपछाडि पोलेजस्तो, जुन घाँटीसम्म आउन सक्छ
कस्तो महसुस हुन्छकडा, लगातार, निचोरेजस्तो दुखाइपोलेजस्तो, प्रायः मुख अमिलो हुने वा अमिलो पानी माथि आउने
कति बेरसम्मप्रायः 30 मिनेटदेखि धेरै घण्टासम्म, त्यसपछि कम हुन्छआउने-जाने, प्रायः छोटो-छोटो समयका लागि
कहिलेप्रायः धेरै वा चिल्लो खाना खाएपछि, साँझ वा रातिखाना खाएपछि, वा पल्टिँदा वा निहुरिँदा
एन्टासिड (antacids)फाइदा गर्दैनप्रायः फाइदा गर्छ
वाकवाकी, बान्तावाकवाकी लाग्ने वा बान्ता हुने सामान्य होकम हुन्छ
के गर्ने30 मिनेटभन्दा बढी रह्यो भने सोही दिन डाक्टरलाई देखाउनुहोस्जीवनशैलीमा परिवर्तन र फार्मेसीका औषधि; बारम्बार भइरह्यो भने डाक्टरलाई देखाउनुहोस्

पेटको माथिल्लो भागको दुखाइ पेटको अल्सर, प्यान्क्रियाटाइटिस (pancreatitis), मिर्गौलाको पत्थरी, वा, खासगरी छाती दुख्ने वा सास फेर्न गाह्रो हुनेसँगै भएमा, मुटुबाट पनि हुन सक्छ। कडा वा असामान्य दुखाइमा सधैं डाक्टरलाई देखाउनुपर्छ।

पित्तथैलीको पत्थरीको लक्षण जाँचसूची

तपाईंमा जे सत्य छ, त्यसमा टिक लगाउनुहोस्। कार्डले तपाईंका लक्षण पित्तथैलीको पत्थरीको एट्याकसँग, जटिलताका संकेतसँग, वा दुवैसँग मिल्छन् कि मिल्दैनन् भनेर देखाउँछ, र पर्खन नहुने संकेत छुट्टै देखाउँछ। केही पनि सेभ गरिँदैन वा कतै पठाइँदैन।

पित्तथैलीको पत्थरीको लक्षण जाँचसूची

11 मध्ये 0 लक्षणमा टिक लगाइयो

पित्तथैलीको पत्थरीको एट्याकका संकेत0/6
जटिलताका संकेत0/5

तपाईंमा जे सत्य छ, त्यसमा टिक लगाउनुहोस्।

यो जाँचसूचीले तपाईंका लक्षणलाई डाक्टरका लागि एउटा ढाँचामा मिलाउँछ। यसले पित्तथैलीको पत्थरीको निदान गर्न सक्दैन: प्रायः अल्ट्रासाउन्ड स्क्यानले पत्थरी पक्का गर्छ, र अरू रोगले पनि उस्तै दुखाइ गराउन सक्छन्।

पित्तथैलीको पत्थरी के हो?

पित्तथैली (gallbladder) कलेजो (लिभर) मुनि, पेटको माथिल्लो दायाँ भागमा रहने सानो थैली हो। यसले पित्त (bile) जम्मा गर्छ, जुन चिल्लो पचाउन मद्दत गर्ने तरल पदार्थ हो, र खाना खाएपछि यसलाई निचोरेर आन्द्रामा पठाउँछ।

पित्तथैलीको पत्थरी (gallstones) पित्तथैलीभित्र बन्ने कडा, ढुंगाजस्ता डल्ला हुन्, जुन प्रायः कोलेस्टेरोल वा बिलिरुबिन (bilirubin) नामको पहेंलो पदार्थबाट बन्छन्। यी बालुवाको दानाजत्रा साना देखि गल्फ बलजत्रा ठूला सम्म हुन सक्छन्।

यो धेरै सामान्य हो: करिब 10 देखि 15% वयस्कमा पित्तथैलीको पत्थरी हुन्छ। धेरैजसोमा कहिल्यै लक्षण देखिँदैन; यस्ता "चुपचाप रहने" पत्थरी प्रायः संयोगवश स्क्यानमा भेटिन्छन् र सामान्यतया उपचार चाहिँदैन। पत्थरीले पित्तथैलीको मुख वा कुनै पित्तनली बन्द गरेपछि लक्षण सुरु हुन्छन्।

पित्तथैलीको पत्थरीको एट्याकका लक्षण के-के हुन्?

पित्तथैलीको पत्थरीको एट्याक (biliary colic) मा सामान्यतया यस्तो हुन्छ:

  • पेटको माथिल्लो बीच भागमा वा दायाँ करङको ठीक मुनि अचानक, कडा दुखाइ
  • आउने-जाने होइन, लगातार रहने दुखाइ, जुन 30 मिनेटदेखि धेरै घण्टासम्म रहन्छ
  • ढाड वा दायाँ काँधको हड्डी सम्म फैलिन सक्ने दुखाइ
  • वाकवाकी लाग्ने वा बान्ता हुने

एट्याक प्रायः धेरै वा चिल्लो खाना खाएपछि, र प्रायः साँझ वा राति आउँछ। पत्थरी सरेपछि दुखाइ सामान्यतया कम हुन्छ। कसैलाई एकपटक मात्र एट्याक हुन्छ; कसैलाई बारम्बार भइरहन्छ।

दुई एट्याकको बीचमा धेरैजसो मानिस ठीक महसुस गर्छन्। पित्तथैलीको पत्थरीले आफैंमा पेट फुल्ने वा अपच प्रायः गराउँदैन।

पित्तथैलीको पत्थरीमा जटिलता भएको खतराका संकेत के-के हुन्?

पत्थरी अड्किइरह्यो भने यसले यी समस्या गराउन सक्छ:

  • पित्तथैलीमा सुजन (acute cholecystitis): केही घण्टाभित्र नजाने दायाँ करङमुनिको दुखाइ, उच्च ज्वरो, पसिना आउने र भोक नलाग्ने
  • पित्तनली बन्द हुने: छाला वा आँखा पहेंलो हुने (जन्डिस वा कमलपित्त), गाढा पिसाब, फिक्का दिसा र छाला चिलाउने; नलीमा संक्रमण भएमा ज्वरो आउने र काम्ने हुन सक्छ
  • प्यान्क्रियाज (अग्न्याशय) मा सुजन (gallstone pancreatitis): पेटको माथिल्लो भागमा कडा दुखाइ, जुन ढाडसम्म फैलिन सक्छ, बान्तासहित

तपाईंलाई यीमध्ये कुनै भएमा अहिल्यै आफ्नो स्थानीय आपतकालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस् वा आपतकालीन विभाग (इमर्जेन्सी) जानुहोस्:

  • पेटमा अचानक, कडा दुखाइ
  • पेटबाट ढाड सम्म फैलिने दुखाइ, र बान्ता भइरहेको छ
  • धेरै उच्च ज्वरो, वा गर्मी हुने, जाडो हुने वा काम्ने
  • छाला पहेंलो हुने वा आँखाको सेतो भाग पहेंलो हुने

आफैं गाडी चलाएर नजानुहोस्। कसैलाई लैजान भन्नुहोस् वा एम्बुलेन्स बोलाउनुहोस्।

30 मिनेटभन्दा बढी रहने पेटको दुखाइ छ भने सोही दिन डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।

पित्तथैलीको पत्थरी कसलाई हुन्छ?

पित्तथैलीको पत्थरी जोकोहीलाई हुन सक्छ, तर तपाईंमा यी कुरा छन् भने सम्भावना बढी हुन्छ:

  • महिला हुनुहुन्छ, खासगरी गर्भावस्थामा वा गर्भनिरोधक चक्की वा HRT (हर्मोन रिप्लेसमेन्ट थेरापी) जस्ता हर्मोनका औषधि लिँदा
  • उमेर 40 वर्षभन्दा माथि छ
  • तौल बढी छ
  • छिटो तौल घटाउनुहुन्छ, जस्तै धेरै कम क्यालोरीको खानामा, वा तौल घटाउने अपरेसनपछि
  • चिल्लो र रिफाइन्ड कार्बोहाइड्रेट धेरै भएको र फाइबर कम भएको खाना खानुहुन्छ
  • मधुमेह (डायबिटिज), ट्राइग्लिसराइड बढी, क्रोन्स रोग (Crohn's disease), कलेजोको सिरोसिस, वा सिकल सेल रोगजस्तो रगतको रोग छ
  • परिवारमा कसैलाई पित्तथैलीको पत्थरी भएको छ

पित्तथैलीको पत्थरीको निदान कसरी गरिन्छ?

जाँचयसले के देखाउँछ
अल्ट्रासाउन्ड (ultrasound) स्क्यानपित्तथैलीमा पत्थरी पत्ता लगाउने सबैभन्दा राम्रो जाँच
रगत जाँचसंक्रमण वा सुजनका संकेत, र कलेजो वा प्यान्क्रियाजमा असर परेको छ कि छैन
MRI स्क्यानपित्तनलीमा अड्किएका पत्थरी
CT स्क्यानजटिलताहरू, यद्यपि यसले केही पत्थरी छुटाउन सक्छ
HIDA स्क्यानपित्तथैली कति राम्रोसँग खाली हुन्छ, र बन्द भएका नली
ERCPमुखबाट क्यामेरा पठाएर गरिने जाँच, मुख्यतया पित्तनलीमा अड्किएको पत्थरी निकाल्न प्रयोग हुन्छ

रगत जाँचमा प्रायः पूर्ण रक्त गणना (CBC), जसले संक्रमणका संकेत देखाउन सक्छ, र लिभरका जाँच पर्छन्। डाक्टरले तपाईंले सास भित्र तान्दा दायाँ करङमुनि थिचेर पित्तथैली दुख्छ कि भनेर पनि जाँच्न सक्नुहुन्छ।

पित्तथैलीको पत्थरीको उपचार कसरी गरिन्छ?

कुनै लक्षण नदेखाउने चुपचाप रहने पत्थरी लाई सामान्यतया कुनै उपचार चाहिँदैन।

पित्तथैलीको पत्थरीले एट्याक वा जटिलता गराउँछ भने, सामान्य उपचार भनेको पित्तथैली निकाल्ने अपरेसन (cholecystectomy) हो। यो वयस्कमा सबैभन्दा धेरै गरिने अपरेसनमध्ये एक हो, र प्रायः केही साना चिराबाट दूरबिनबाट गरिने अपरेसन (keyhole वा laparoscopic surgery) द्वारा गरिन्छ। धेरैजना सोही दिन वा भोलिपल्ट घर जान्छन्, र करिब एक हप्तामा सामान्य काममा फर्किन्छन्। ठूलो चिरा लगाएर गरिने खुला अपरेसन (open surgery) मा अस्पतालमा बढी दिन बस्नुपर्छ र निको हुन करिब एक महिना लाग्छ।

  • पित्तथैलीमा सुजन: प्रायः अस्पतालमा झोल पदार्थ (fluids) र एन्टिबायोटिकले उपचार गरिन्छ, र सामान्यतया 1 हप्ताभित्र अपरेसन गर्न सिफारिस गरिन्छ।
  • पित्तनलीमा पत्थरी: प्रायः ERCP द्वारा निकालिन्छ, जसमा मुखबाट क्यामेरा पठाइन्छ।
  • साना कोलेस्टेरोल पत्थरीलाई बिस्तारै गलाउने औषधि विरलै प्रयोग हुन्छन्: यसमा महिनौं वा वर्षौं लाग्छ र पत्थरी प्रायः फेरि बन्छ।

उपचार पर्खिरहेका बेला, पारासिटामोल वा आइबुप्रोफेनजस्ता दुखाइ कम गर्ने औषधिले मद्दत गर्न सक्छन्: प्याकेटमा लेखिएको हेर्नुहोस् वा फार्मासिस्टलाई सोध्नुहोस्, र तपाईं गर्भवती हुनुहुन्छ, अरू रोग छन् वा अरू औषधि खाइरहनुभएको छ भने डाक्टरलाई सोध्नुहोस्। डाक्टरले एट्याक गराउने खाना नखान पनि सल्लाह दिन सक्नुहुन्छ।

पित्तथैली बिनाको जीवन। पित्तथैली नभए पनि जीवन चल्छ: पित्त सिधै आन्द्रामा बग्छ। कसैलाई केही समयसम्म केही खाना खाएपछि दिसा नरम हुने, धेरै पटक दिसा लाग्ने वा पेट फुल्ने हुन्छ, जुन प्रायः बिस्तारै ठीक हुन्छ।

पित्तथैलीको पत्थरी हुनबाट रोक्न सकिन्छ?

पित्तथैलीको पत्थरी सधैं रोक्न सकिँदैन, तर जोखिम घटाउन सकिन्छ:

  • स्वस्थ तौल कायम राख्नुहोस्, र तौल घटाउनुपर्छ भने बिस्तारै घटाउनुहोस्: एकैचोटि धेरै कम खाने (crash diet) र धेरै कम क्यालोरीको खानाले जोखिम बढाउँछ।
  • प्रशस्त फाइबर खानुहोस्: फलफूल, तरकारी, सिमी, दाल र गेडागुडी तथा सम्पूर्ण अन्न।
  • स्वस्थ चिल्लो रोज्नुहोस्, जस्तै जैतुनको तेल र माछा, र तारेको खाना, मिठाई र रिफाइन्ड कार्बोहाइड्रेट कम खानुहोस्।
  • सक्रिय रहनुहोस्।

खानामा ठूलो परिवर्तन गर्नुअघि डाक्टरसँग कुरा गर्नुहोस्, खासगरी तपाईंलाई पहिले नै पित्तथैलीको पत्थरीको एट्याक भइसकेको छ भने।

डाक्टरलाई कहिले देखाउने

आजै डाक्टरलाई देखाउनुहोस्

  • पेटको माथिल्लो भागमा वा दायाँ करङमुनि 30 मिनेटभन्दा बढी रहने दुखाइ।
  • बारम्बार भइरहने पेट दुखाइका एट्याक, खासगरी खाना खाएपछि।
  • केही घण्टाभित्र नजाने दायाँ करङमुनिको दुखाइ।
  • स्क्यानमा पित्तथैलीको पत्थरी भेटिएको छ र लक्षणबारे चिन्ता छ: कुरा गर्न डाक्टरसँग सामान्य भेटको समय लिनुहोस्।

यीमध्ये कुनै भएमा तुरुन्त आपतकालीन सहायता लिनुहोस् (आफ्नो स्थानीय आपतकालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्):

  • पेटमा अचानक, कडा दुखाइ
  • पेटबाट ढाडसम्म फैलिने दुखाइ, र बान्ता भइरहेको
  • धेरै उच्च ज्वरो, वा गर्मी हुने, जाडो हुने वा काम्ने
  • छाला पहेंलो हुने वा आँखाको सेतो भाग पहेंलो हुने

धेरैजसो पित्तथैलीको पत्थरीले कुनै समस्या गराउँदैन, र एट्याक प्रायः केही घण्टाभित्र शान्त हुन्छ। अड्किइरहने पत्थरीले संक्रमण वा सुजन गराउन सक्छ, जसका लागि छिट्टै अस्पतालमा उपचार चाहिन्छ: यी संकेत आफैं जालान् भनेर नपर्खनुहोस्, र आफैं गाडी चलाएर नजानुहोस्।

खाएपछि करङमुनि दुख्छ? कुरा गरेर बुझ्नुहोस्।

Saluvo ले तपाईंका लक्षण तपाईंकै शब्द र भाषामा सुन्छ, सबैभन्दा पहिले खतराका संकेत जाँच्छ, र कुन डाक्टरलाई कति चाँडो देखाउने भनेर बताउँछ। स्क्यान वा लिभर जाँचको रिपोर्ट पहिल्यै छ? यसले नतिजा सरल शब्दमा बुझाउँछ।

मेरा लक्षणबारे सोध्नुहोस्

सुरु गर्न निःशुल्क। आफूलाई कस्तो भइरहेको छ, आफ्नै शब्द र भाषामा बताउनुहोस्।

मानिसहरूले सोध्ने प्रश्न

  • पेटको माथिल्लो बीच भागमा वा दायाँ करङमुनि अचानक, कडा र लगातार दुखाइ, जुन कहिलेकाहीँ ढाड वा दायाँ काँधको हड्डीसम्म फैलिन्छ। यो प्रायः 30 मिनेटदेखि धेरै घण्टासम्म रहन्छ र प्रायः धेरै खाएपछि वा राति आउँछ, कहिलेकाहीँ वाकवाकी लाग्ने वा बान्ता हुनेसहित।

  • प्रायः पेटको माथिल्लो दायाँ भागमा, करङको ठीक मुनि, वा माथिल्लो पेटको बीचमा। यो ढाडसम्म, दुई काँधको हड्डीको बीचसम्म वा दायाँ काँधसम्म फैलिन सक्छ।

  • एसिडिटीमा प्रायः छातीको हड्डीपछाडि पोलेजस्तो हुन्छ, प्रायः मुख अमिलो हुन्छ, र एन्टासिडले फाइदा गर्छ। पित्तथैलीको पत्थरीको एट्याकमा पेटको माथिल्लो भागमा वा दायाँ करङमुनि कडा, लगातार दुखाइ हुन्छ, जुन 30 मिनेट वा बढी रहन्छ र एन्टासिडले कम हुँदैन। अल्ट्रासाउन्ड स्क्यानले पित्तथैलीको पत्थरी देखाउन सक्छ।

  • पत्थरी आफैं विरलै हराउँछ, तर धेरैजसोले कहिल्यै लक्षण देखाउँदैन र उपचार चाहिँदैन। पत्थरी सरेपछि एट्याक प्रायः आफैं कम हुन्छ। एट्याक बारम्बार भइरहन्छ भने सामान्य उपचार पित्तथैली निकाल्नु हो।

  • पेटमा अचानक कडा दुखाइ, बान्तासँगै ढाडसम्म फैलिने दुखाइ, धेरै उच्च ज्वरो वा काम्ने, वा छाला वा आँखा पहेंलो भएमा आपतकालीन सहायता लिनुहोस्। यसको अर्थ पित्तथैली वा प्यान्क्रियाजमा सुजन, वा पित्तनली बन्द भएको हुन सक्छ। 30 मिनेटभन्दा बढी रहने दुखाइमा सोही दिन डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।

  • महिलालाई, खासगरी गर्भावस्थामा वा हर्मोनका औषधि लिँदा, 40 वर्षभन्दा माथिका मानिसलाई, तौल बढी भएका वा छिटो तौल घटाउनेलाई, र मधुमेह भएका वा परिवारमा पित्तथैलीको पत्थरी भएकालाई। यो धेरै सामान्य छ: करिब 10 देखि 15% वयस्कमा यो हुन्छ।

  • धेरै वा चिल्लो खाना, तारेको खाना र धेरै घिउ-चिल्लो भएका मिठाईले कसैकसैलाई एट्याक गराउन सक्छन्, त्यसैले डाक्टरले यी नखान सल्लाह दिन सक्नुहुन्छ। सामान्यतया प्रशस्त फाइबर, स्वस्थ चिल्लो र कम रिफाइन्ड कार्बोहाइड्रेट भएको खानाले मद्दत गर्छ। एकैचोटि धेरै कम खाने (crash diet) नगर्नुहोस्, किनभने यसले पित्तथैलीको पत्थरीको सम्भावना बढाउन सक्छ।

  • कुनै लक्षण छैन भने चाहिँदैन। एट्याक वा जटिलता गराउँछ भने पित्तथैली निकाल्नु नै सामान्य उपचार हो, प्रायः दूरबिनबाट गरिने अपरेसनद्वारा। पित्तनलीमा अड्किएका पत्थरी प्रायः ERCP नामको क्यामेरा जाँचद्वारा निकालिन्छ।

  • दूरबिनबाट गरिने अपरेसनपछि धेरैजना सोही दिन वा भोलिपल्ट घर जान्छन् र करिब एक हप्तामा सामान्य काममा फर्किन्छन्। खुला अपरेसनपछि निको हुन करिब एक महिना लाग्छ। कहिलेदेखि गाडी चलाउन र भारी सामान उठाउन मिल्छ, तपाईंको सर्जनले बताउनुहुनेछ।

  • सकिन्छ। पित्त कलेजोबाट सिधै आन्द्रामा बग्छ। कसैलाई त्यसपछि केही समयसम्म केही खाना खाएपछि दिसा नरम हुने, धेरै पटक दिसा लाग्ने वा पेट फुल्ने हुन्छ, जुन प्रायः बिस्तारै ठीक हुन्छ। ठीक भएन भने डाक्टरसँग कुरा गर्नुहोस्।

  • सक्छ। पत्थरीले पित्तनली बन्द गरेमा पित्त फर्केर रगतमा जान्छ, र छाला र आँखा पहेंलो हुने, गाढा पिसाब, फिक्का दिसा र चिलाउने हुन्छ। यसका लागि आपतकालीन सहायता चाहिन्छ, खासगरी ज्वरो वा काम्ने भएमा, जसको अर्थ संक्रमण हुन सक्छ।

  • पेटको अल्ट्रासाउन्ड स्क्यान पित्तथैलीमा पत्थरी हेर्ने सबैभन्दा राम्रो जाँच हो। रगत जाँचले संक्रमणका संकेत र कलेजो वा प्यान्क्रियाजमा असर परेको छ कि छैन भनेर देखाउँछ। MRI स्क्यानले पित्तनलीमा अड्किएका पत्थरी पत्ता लगाउन सक्छ।

मद्दत गर्ने जाँचहरू

ब्लग

स्रोतहरू

  1. NHS: Gallstones
  2. NHS: Acute cholecystitis
  3. NIDDK: Definition and facts for gallstones
  4. NIDDK: Symptoms and causes of gallstones
  5. NIDDK: Diagnosis of gallstones
  6. NIDDK: Treatment for gallstones
  7. NIDDK: Eating, diet and nutrition for gallstones
  8. MedlinePlus: Gallstones

अद्यावधिक . यो स्वास्थ्य जानकारी हो, चिकित्सकीय सल्लाह होइन। तपाईंको पूरा अवस्था डाक्टरलाई थाहा हुन्छ; आफ्नो नतिजाबारे उहाँलाई सोध्नुहोस्।