पाइल्स (बवासीर) का लक्षण: कस्तो महसुस हुन्छ, कसरी आराम पाउने, र रगत बगे कहिले डाक्टरलाई देखाउने

टोइलेट पेपरमा चम्किलो रातो रगत, चिलाउने वा दुख्ने मलद्वार, छाम्दा थाहा हुने गाँठो? पाइल्स (बवासीर) निकै सामान्य र प्रायः हानिरहित हुन्छ। कसरी चिन्ने, केले मद्दत गर्छ, र कहिले जाँच गराउने, यहाँ बुझ्नुहोस्।

अद्यावधिक · स्रोतहरू

छोटो जवाफ

पाइल्स (बवासीर) का लक्षण के-के हुन्?

पाइल्स (बवासीर, हेमोराइड्स) मा प्रायः दिसा गरेपछि चम्किलो रातो रगत आउने, मलद्वार चिलाउने, मलद्वार वरिपरि गाँठो वा सुन्निने, भित्री कपडामा वा टोइलेट पेपरमा आउँ (चिप्लो पदार्थ) देखिने, दिसा गरिसकेपछि पनि अझै दिसा लागिरहेको जस्तो हुने, र मलद्वार वरिपरि दुख्ने वा पोल्ने हुन्छ। भित्री पाइल्स प्रायः दुख्दैन। मलद्वारबाट जुनसुकै रक्तस्राव भए पनि जाँच गराउनु राम्रो हो।

यो स्वास्थ्य जानकारी हो, चिकित्सकीय सल्लाह होइन। तपाईंको पूरा अवस्था डाक्टरलाई थाहा हुन्छ; आफ्नो नतिजाबारे उहाँलाई सोध्नुहोस्।

तुलना

भित्री र बाहिरी पाइल्स: कसरी फरक छन्

पाइल्स मलद्वारभित्रको भागमा (भित्री) वा मलद्वार वरिपरिको छालामुनि (बाहिरी) सुन्निएका रक्तनली हुन्। धेरैलाई दुवै हुन्छन्। सामान्यतया देखिने फरक यी हुन्।

तपाईंले के देख्नुहुन्छभित्री पाइल्सबाहिरी पाइल्स
कहाँ हुन्छमलद्वारभित्र (मलाशय, rectum)मलद्वार वरिपरिको छालामुनि
छाम्दा थाहा हुन्छ?प्रायः हुँदैन, बाहिर निस्केमा (prolapse) बाहेकहुन्छ, मलद्वार वरिपरि गाँठो वा सुन्निएको रूपमा
दुखाइप्रायः दुख्दैनदुख्न वा पोल्न सक्छ, खासगरी बस्दा
रक्तस्रावटोइलेट पेपरमा, दिसामा वा कमोडमा चम्किलो रातो रगतकम हुन्छ; रगडिँदा वा चिढिँदा रगत बग्न सक्छ
अरू संकेतआउँ, अझै दिसा लागिरहेको जस्तो हुने, बाहिर निस्केर फेरि भित्र जाने गाँठोमलद्वार वरिपरि चिलाउने र पोल्ने
रगत जमेर डल्लो बन्नेविरलैरगत जमेर डल्लो बन्न सक्छ, जसले अचानक कडा, धेरै दुख्ने गाँठो बनाउँछ
घरेलु उपचारले फाइदा नगरेब्यान्डिङ, सुई वा तापको उपचार; ठूला भए शल्यक्रियाक्रिम; कहिलेकाहीँ सानो प्रक्रिया वा शल्यक्रिया

मलद्वारबाट रगत बग्नु सधैं पाइल्स नै हुँदैन। आन्द्राको क्यान्सर (bowel cancer), क्रोन्स डिजिज (Crohn's disease) र अल्सरेटिभ कोलाइटिस (ulcerative colitis) ले पनि यस्तो गराउन सक्छन्, त्यसैले नयाँ वा बारम्बार हुने रक्तस्राव डाक्टरले जाँच्नुपर्छ।

पाइल्स (बवासीर) लक्षण जाँचसूची

पछिल्ला केही हप्तामा जे भएको छ, त्यसमा टिक लगाउनुहोस्। तपाईंका लक्षण भित्री पाइल्ससँग बढी मिल्छन् कि बाहिरी पाइल्ससँग, कार्डले देखाउँछ। केही पनि सेभ हुँदैन, कतै पठाइँदैन।

पाइल्स (बवासीर) लक्षण जाँचसूची

12 मध्ये 0 लक्षणमा टिक लगाइयो

भित्री पाइल्सका संकेत0/6
बाहिरी पाइल्सका संकेत0/6

पछिल्ला केही हप्तामा जे भएको छ, त्यसमा टिक लगाउनुहोस्।

यो जाँचसूचीले तपाईंका लक्षणलाई डाक्टरका लागि एउटा ढाँचामा मिलाउँछ। यसले पाइल्स हो भनेर निदान गर्न सक्दैन: आन्द्राको क्यान्सरसहित अरू रोगले पनि मलद्वारबाट रगत बगाउन सक्छन्, र छुट्याउन डाक्टरको जाँच चाहिन्छ।

पाइल्स (बवासीर) भनेको के हो?

पाइल्स (बवासीर, हेमोराइड्स) मलद्वार र त्यसको वरिपरि, अनि मलद्वारभित्रको तल्लो भाग (मलाशय, rectum) मा सुन्निएका रक्तनली हुन्। यी रक्तनली सबैको शरीरमा हुन्छन्; ती सुन्निँदा वा तन्किँदा पाइल्स बन्छ।

यो निकै सामान्य समस्या हो: अमेरिकामा करिब 20 जनामा 1 जनालाई, र 50 वर्षमाथिका करिब आधा वयस्कलाई पाइल्स हुन्छ।

पाइल्स दुई किसिमका हुन्छन्, र धेरैलाई दुवै हुन्छन्:

  • भित्री पाइल्स मलाशयभित्र हुन्छन्। यी प्रायः दुख्दैनन् तर रगत बग्न सक्छ, र कहिलेकाहीँ मलद्वारबाट बाहिर निस्कन्छन् (prolapse)। कति बाहिर निस्कन्छन् र फेरि भित्र जान्छन् कि जाँदैनन् भन्ने आधारमा डाक्टरले यिनलाई 1 देखि 4 सम्मको ग्रेड दिन्छन्।
  • बाहिरी पाइल्स मलद्वार वरिपरिको छालामुनि हुन्छन्। यी चिलाउन, दुख्न र सुन्निन सक्छन्, र यिनभित्र रगत जमेर डल्लो (blood clot) बन्न सक्छ।

पाइल्स असहज हुन्छ र यसबारे कुरा गर्न प्रायः लाज लाग्छ, तर धेरैजसो मानिसका लागि यो हानिरहित हुन्छ, र साधारण परिवर्तनले प्रायः ठीक हुन्छ।

पाइल्स (बवासीर) का लक्षण के-के हुन्?

  • दिसा गरेपछि टोइलेट पेपरमा, दिसामा वा कमोडमा चम्किलो रातो रगत
  • मलद्वार चिलाउने
  • मलद्वार वरिपरि गाँठो वा सुन्निने
  • पुछेपछि भित्री कपडामा वा टोइलेट पेपरमा आउँ (चिप्लो पदार्थ)
  • दिसा गरिसकेपछि पनि अझै दिसा लागिरहेको जस्तो हुने
  • मलद्वार वरिपरि दुखाइ वा पोल्ने, खासगरी बस्दा

भित्री पाइल्स प्रायः दुख्दैन; मुख्य संकेत चम्किलो रातो रगत हो। बाहिरी पाइल्समा चिलाउने र दुख्ने सम्भावना बढी हुन्छ।

पाइल्स जटिल हुँदा:

  • बाहिरी पाइल्सभित्र रगत जमेर डल्लो बन्दा अचानक कडा, धेरै दुख्ने गाँठो आउँछ
  • बाहिर निस्केका पाइल्स बाहिरै अड्किन सक्छन् र तिनमा रगत पुग्न छोड्छ (strangulated), जुन धेरै दुख्छ
  • पाइल्स ठीक भएपछि मलद्वार वरिपरि छालाका साना टुक्रा (skin tag) बाँकी रहन सक्छन्
  • लामो समयसम्म रगत बगिरहँदा, विरलै, रक्तअल्पता (anaemia) हुन सक्छ, जसले थकाइ लगाउँछ र सास फेर्न गाह्रो बनाउँछ

पाइल्स (बवासीर) किन हुन्छ?

कसैकसैलाई पाइल्स किन हुन्छ भन्ने पूरा स्पष्ट छैन, तर यो मलद्वार वरिपरिका रक्तनलीमा पर्ने दबाबसँग जोडिएको छ। यी अवस्थामा पाइल्स हुने सम्भावना बढी हुन्छ:

  • कब्जियत, र शौचालयमा कन्नु वा जोडले धकेल्नु
  • शौचालयमा धेरै बेर बस्नु
  • लामो समयसम्म रहने पखाला
  • रेसा (फाइबर) कम भएको खाना
  • गर्भावस्था
  • गह्रौं भारी उठाउनु
  • उमेर बढ्दै जानु
  • तौल बढी हुनु

मलद्वारबाट रगत बग्नु कहिले पाइल्स होइन?

मलद्वारबाट एक पटक थोरै रगत बग्नु प्रायः गम्भीर हुँदैन। तर रगत बग्नु आन्द्राको क्यान्सर (bowel cancer), क्रोन्स डिजिज (Crohn's disease) वा अल्सरेटिभ कोलाइटिस (ulcerative colitis) को संकेत पनि हुन सक्छ, त्यसैले जाँच नगराई पाइल्स नै हो भनेर नमान्नुहोस्।

यीमध्ये कुनै भएमा डाक्टरलाई देखाउनुहोस्:

  • 3 हप्तादेखि दिसामा रगत आइरहेको
  • 3 हप्तादेखि दिसा सामान्यभन्दा नरम, पातलो वा लामो
  • पेटमा दुखाइ वा गाँठो
  • सामान्यभन्दा बढी थकाइ, वा प्रयास नगरी तौल घट्नु

दिसा कालो वा गाढा रातो छ, वा रगतसहितको पखाला लागेको छ भने आजै डाक्टरसँग तुरुन्त भेट्ने समय लिनुहोस्। गाढा रगत आन्द्राको अझ माथिल्लो भागबाट आएको हुन सक्छ। आइरन चक्की र केही गाढा रङका खानेकुराले पनि दिसा कालो देखाउन सक्छन्, तर डाक्टरले जाँच्नुपर्छ।

डाक्टरले तपाईंको मलद्वार जाँच्न सक्छन्, रक्तअल्पता हेर्न CBC (पूरा रगत गणना) गराउन सक्छन्, र कहिलेकाहीँ आन्द्राभित्र हेर्न क्यामेराले गरिने जाँचको व्यवस्था गर्न सक्छन्।

पाइल्स (बवासीर) को उपचार कसरी हुन्छ?

घरमै, पाइल्स प्रायः केही दिनदेखि एक हप्ताभित्र ठीक हुन्छ:

  • दिसा नरम होस् भनेर रेसा (फाइबर) भएको खाना बढी खानुहोस् (फलफूल, तरकारी, सम्पूर्ण अन्न, दाल-गेडागुडी) र प्रशस्त झोल पदार्थ पिउनुहोस्
  • नकन्नुहोस्, शौचालयमा धेरै बेर नबस्नुहोस्, र दिसा लाग्दा नरोक्नुहोस्
  • चिलाउने र दुखाइ कम गर्न मनतातो पानीमा बस्नुहोस्, र मलद्वार बिस्तारै थिचेर सुकाउनुहोस्
  • दुखाइका लागि तौलियामा बेरेको बरफ (ice pack) लगाउनुहोस्
  • पाइल्स दुखेमा पारासिटामोल खानुहोस्

कोडिन (codeine) भएको दुखाइको औषधि नखानुहोस्, किनभने यसले कब्जियत गराउँछ, र पाइल्सबाट रगत बगिरहेको छ भने आइबुप्रोफेन नखानुहोस्।

फार्मेसीबाट: क्रिम, मलम र मलद्वारमा राख्ने औषधि (suppository) ले दुखाइ र चिलाउने कम गर्न सक्छन्। यी प्रायः 1 हप्तासम्म मात्र प्रयोग गरिन्छन्; तपाईंलाई कुन उपयुक्त हुन्छ, फार्मासिस्टलाई सोध्नुहोस्, र गर्भावस्थामा प्रयोग गर्नुअघि सोधेर मात्र प्रयोग गर्नुहोस्। खानपानको परिवर्तनले मात्र पुगेन भने रेसाको सप्लिमेन्ट वा दिसा नरम पार्ने औषधिले मद्दत गर्न सक्छ।

एक हप्तासम्म घरेलु उपचारले फाइदा गरेन भने, वा पाइल्स बारम्बार फर्किरहन्छ भने, डाक्टरले यी उपचार गर्न सक्छन्:

  • शल्यक्रियाबिनाका उपचार: रबर ब्यान्ड लिगेसन (rubber band ligation, ब्यान्डिङ), सुई (स्क्लेरोथेरापी, sclerotherapy), वा ताप वा बिजुलीको उपचार
  • ठूला वा निको नहुने पाइल्सका लागि शल्यक्रिया (अपरेसन)

गर्भावस्था: गर्भावस्थामा पाइल्स हुनु सामान्य हो। उही घरेलु उपचारले मद्दत गर्छ; कुनै पनि क्रिम वा औषधि प्रयोग गर्नुअघि आफ्नो मिडवाइफ (प्रसूति नर्स), डाक्टर वा फार्मासिस्टलाई सोध्नुहोस्। कुन औषधि र कति मात्रामा खाने भन्ने निर्णय तपाईंको डाक्टर वा फार्मासिस्टको हो।

डाक्टरलाई कहिले देखाउने

डाक्टरसँग समय लिनुहोस्

  • मलद्वारबाट नदुख्ने गरी रगत बगेमा: कारण पत्ता लगाउन केही दिनभित्र डाक्टरसँग भेट्ने समय लिनुहोस्।
  • कालो वा गाढा रातो दिसा, वा रगतसहितको पखाला: आजै डाक्टरसँग तुरुन्त भेट्ने समय लिनुहोस्।
  • धेरै उच्च ज्वरो, वा पाइल्सबाट पीप बगेमा: आजै तुरुन्त चिकित्सकीय सल्लाह लिनुहोस्।
  • 3 हप्तादेखि दिसामा रगत, 3 हप्तादेखि दिसा सामान्यभन्दा नरम, पातलो वा लामो, पेटमा दुखाइ वा गाँठो, वा कारणबिना तौल घट्ने वा थकाइ लाग्ने: आफ्नो डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।
  • एक हप्ता घरेलु उपचार गर्दा पनि पाइल्स ठीक नभए, वा बारम्बार फर्किरहे: आफ्नो डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।

कसैलाई यीमध्ये कुनै भएमा तुरुन्त आपतकालीन सहायता लिनुहोस् (आफ्नो स्थानीय आपतकालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्):

  • मलद्वारबाट नरोकिने गरी रगत बग्ने
  • धेरै रगत, रगतका ठूला डल्ला, वा कमोडको पानी रातो हुने
  • मलद्वारमा कडा दुखाइ

पाइल्स निकै सामान्य र प्रायः हानिरहित हुन्छ, र धेरैजसो घरेलु उपचारले ठीक हुन्छ। यी संकेत अपवाद हुन्, जसमा पर्खन मिल्दैन। आफैं गाडी चलाएर नजानुहोस्।

पेपरमा रगत, वा कसैलाई भन्न लाज लाग्ने मलद्वारको दुखाइ? गोप्य रूपमा कुरा गरेर बुझ्नुहोस्।

Saluvo ले तपाईंका लक्षण तपाईंकै शब्द र भाषामा सुन्छ, सबैभन्दा पहिले खतराका संकेत जाँच्छ, र कुन डाक्टरलाई कति चाँडो देखाउने भनेर बताउँछ। लाज मान्नुपर्दैन, र तपाईंले लेखेको केही पनि कसैसँग साझा गरिँदैन।

मेरा लक्षणबारे सोध्नुहोस्

सुरु गर्न निःशुल्क। आफूलाई कस्तो भइरहेको छ, आफ्नै शब्द र भाषामा बताउनुहोस्।

मानिसहरूले सोध्ने प्रश्न

  • प्रायः दिसा गरेपछि टोइलेट पेपरमा वा कमोडमा चम्किलो रातो रगत, जुन पाइल्स भित्री भए सामान्यतया दुख्दैन। कसैकसैले भने सुरुमा चिलाउने, मलद्वार वरिपरि गाँठो वा सुन्निने, पुछेपछि आउँ देखिने, वा पेट पूरै खाली नभएको जस्तो महसुस गर्छन्।

  • भित्री पाइल्स प्रायः दुख्दैन; यसको मुख्य संकेत रक्तस्राव हो। बाहिरी पाइल्स चिलाउन, पोल्न वा दुख्न सक्छ, खासगरी बस्दा। अचानक आएको कडा, धेरै दुख्ने गाँठो बाहिरी पाइल्सभित्र रगत जमेको डल्लो हुन सक्छ, र डाक्टरले यसको उपचार गर्न सक्छन्, त्यसैले एक-दुई दिनभित्र देखाउनुहोस्। कडा दुखाइमा तुरुन्त सहायता चाहिन्छ।

  • एक पटक थोरै चम्किलो रातो रगत प्रायः पाइल्स वा सानो चिराबाट आउँछ, र गम्भीर हुँदैन। तर रक्तस्राव आन्द्राको क्यान्सर वा आन्द्राको सुजनको संकेत पनि हुन सक्छ। नदुख्ने गरी रगत बगेमा केही दिनभित्र डाक्टरलाई देखाउनुहोस्, र कालो वा गाढा रातो दिसा, रगतसहितको पखाला, वा धेरै रगत बगेमा तुरुन्त सहायता लिनुहोस्।

  • धेरैजसो पाइल्स केही दिनदेखि एक हप्ताभित्र आफैं ठीक हुन्छ, खासगरी बढी रेसा, बढी झोल पदार्थ र कम कन्दा। फार्मेसीका क्रिम प्रायः एक हप्तासम्म प्रयोग गरिन्छन्। एक हप्ता घरेलु उपचार गर्दा पनि ठीक भएन, वा बारम्बार फर्किरह्यो भने डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।

  • हुन्छ, साना पाइल्स प्रायः केही दिनभित्र आफैं हराउँछन्, खासगरी कब्जियत र कन्नबाट बच्नुभयो भने। बाहिर निस्कने ठूला भित्री पाइल्स, वा बारम्बार फर्किरहने पाइल्सलाई ब्यान्डिङजस्तो उपचार चाहिन सक्छ। तपाईंलाई कुन किसिमको पाइल्स हो, डाक्टरले बताउन सक्छन्।

  • भित्री पाइल्स मलद्वारभित्र हुन्छ: यो प्रायः दुख्दैन, यसबाट चम्किलो रातो रगत बग्छ, र दिसा गर्दा बाहिर निस्कन सक्छ। बाहिरी पाइल्स मलद्वार वरिपरिको छालामुनि हुन्छ: यो चिलाउन, दुख्न र सुन्निन सक्छ, र यसभित्र रगत जमेर डल्लो बन्न सक्छ। धेरैलाई दुवै हुन्छन्।

  • बदलिँदैन, पाइल्स क्यान्सरमा परिणत हुँदैन। तर आन्द्राको क्यान्सरले पनि केही उस्तै लक्षण, खासगरी रक्तस्राव, ल्याउन सक्छ, त्यसैले रगत बग्नुलाई पाइल्स नै हो भनेर नमान्नुहोस्। 3 हप्तादेखि दिसामा रगत, दिसा गर्ने बानीमा परिवर्तन, पेट दुखाइ, तौल घट्ने वा असामान्य थकाइ छ भने डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।

  • फलफूल, तरकारी, सम्पूर्ण अन्न, सिमी र दालबाट प्रशस्त रेसा, र प्रशस्त झोल पदार्थ, ताकि दिसा नरम र सजिलै निस्कने होस्। पेट फुल्नबाट बच्न रेसा बिस्तारै बढाउनुहोस्। खानपानको परिवर्तनले मात्र पुगेन भने रेसाको सप्लिमेन्टले मद्दत गर्न सक्छ; फार्मासिस्टलाई सोध्नुहोस्।

  • पारासिटामोल प्रायः उपयुक्त हुन्छ। कोडिन भएको दुखाइको औषधि नखानुहोस्, किनभने यसले कब्जियत गराउँछ, र पाइल्सबाट रगत बगिरहेको छ भने आइबुप्रोफेन नखानुहोस्। सही मात्राका लागि प्याकेटमा लेखिएको निर्देशन पालना गर्नुहोस् वा फार्मासिस्टलाई सोध्नुहोस्, र गर्भवती हुनुहुन्छ वा अरू औषधि खाइरहनुभएको छ भने पहिले डाक्टर वा फार्मासिस्टलाई सोध्नुहोस्।

  • हो, पेटमा पर्ने दबाब र कब्जियतका कारण गर्भावस्थामा पाइल्स हुने सम्भावना बढी हुन्छ। बढी रेसा खाने, प्रशस्त पिउने र नकन्ने गर्दा प्रायः मद्दत गर्छ। कुनै पनि क्रिम वा औषधि प्रयोग गर्नुअघि आफ्नो मिडवाइफ (प्रसूति नर्स), डाक्टर वा फार्मासिस्टलाई सोध्नुहोस्, र रगत बगेको छ भने उहाँहरूलाई बताउनुहोस्।

  • धेरैजसोलाई चाहिँदैन। घरेलु उपचार र फार्मेसीका क्रिमले धेरैजसो मानिसलाई फाइदा गर्छ। पाइल्स ठीक भएन वा बारम्बार फर्किरह्यो भने, डाक्टरले रबर ब्यान्ड लिगेसन (rubber band ligation) वा सुईजस्ता शल्यक्रियाबिनाका उपचार गर्न सक्छन्। शल्यक्रिया अरू उपचारले फाइदा नगरेका ठूला वा निको नहुने पाइल्सका लागि हो।

  • यो बाहिरी पाइल्स हो, जसभित्र रगत जमेर डल्लो बनेको हुन्छ। यसले मलद्वारको किनारमा अचानक कडा, धेरै दुख्ने गाँठो बनाउँछ। यो प्रायः समयसँगै ठीक हुन्छ, तर डाक्टरले यसको उपचार गर्न सक्छन्, कहिलेकाहीँ जमेको रगत निकालेर, त्यसैले एक-दुई दिनभित्र देखाउनुहोस्। कडा दुखाइमा तुरुन्त सहायता लिनुहोस्।

  • शौचालयमा धेरै बेर बस्नु र कन्नु पाइल्ससँग जोडिएका छन्, किनभने यिनले मलद्वार वरिपरिका रक्तनलीमा दबाब बढाउँछन्। कब्जियत, रेसा कम भएको खाना, गह्रौं भारी उठाउनु, गर्भावस्था, उमेर बढ्दै जानु र तौल बढी हुनुले पनि पाइल्सको सम्भावना बढाउँछ।

मद्दत गर्ने जाँचहरू

ब्लग

स्रोतहरू

  1. NHS: Piles (haemorrhoids)
  2. NHS: Bleeding from the bottom (rectal bleeding)
  3. NHS: Bowel cancer, symptoms
  4. NIDDK (NIH): Hemorrhoids, definition and facts
  5. NIDDK (NIH): Hemorrhoids, symptoms and causes
  6. NIDDK (NIH): Hemorrhoids, treatment

अद्यावधिक . यो स्वास्थ्य जानकारी हो, चिकित्सकीय सल्लाह होइन। तपाईंको पूरा अवस्था डाक्टरलाई थाहा हुन्छ; आफ्नो नतिजाबारे उहाँलाई सोध्नुहोस्।