HbA1c परीक्षण (तीन महिनाको सुगर जाँच): सामान्य मात्रा, तालिका र तपाईंको नतिजाको अर्थ

HbA1c को अर्थ ग्लाइकेटेड हेमोग्लोबिन (glycated haemoglobin) हो। यसलाई glycosylated haemoglobin, A1C वा HbA1c पनि लेखिन्छ, र आम बोलीमा तीन महिनाको सुगर जाँच भनिन्छ। हेमोग्लोबिन रातो रक्त कोषभित्र अक्सिजन बोक्ने प्रोटिन हो। रगतको सुगर यसमा टाँसिन्छ, र जति धेरै सुगर रह्यो, त्यति धेरै हेमोग्लोबिनमा सुगर टाँसिन्छ।

रातो रक्त कोष करिब तीन महिना बाँच्छन्, त्यसैले HbA1c ले पछिल्ला दुई-तीन महिनाको औसत सुगर देखाउँछ, जसमा पछिल्लो महिनाको असर सबैभन्दा बढी हुन्छ। त्यसैले यो स्थिर हुन्छ: एक छाक मीठो खाना वा एक बिहानको तनावले यसलाई खासै फरक पार्दैन, र जाँचअघि खाली पेट बस्नु पर्दैन।

डाक्टरले यसलाई तीन तरिकाले प्रयोग गर्नुहुन्छ: मधुमेह र प्रिडायबिटिज पत्ता लगाउन, मधुमेहको उपचार कति राम्रोसँग काम गरिरहेको छ हेर्न, र समयसँगै मधुमेहका जटिलताको जोखिम आँकलन गर्न।

तपाईंको HbA1c लाई अनुमानित औसत ग्लुकोज (eAG) मा बदल्न सकिन्छ, अर्थात् दिनरात सुगर नाप्दा घरको मिटरले दिने औसत संख्या। यो रूपान्तरण ADAG अध्ययन (Nathan र सहकर्मी, Diabetes Care, 2008) बाट आएको हो।

यो अनुमान औसत मात्र हो। एउटै HbA1c भएका दुई जनाको दिन निकै फरक हुन सक्छ: एक जनाको सुगर स्थिर, अर्कोको कहिले धेरै माथि कहिले धेरै तल। सुगर मिटर वा सेन्सर प्रयोग गर्नुहुन्छ भने त्यसका रिडिङले बाँकी कुरा बताउँछन्।

5.7% देखि 6.4% (प्रिडायबिटिज)। तपाईंको सुगर सामान्यभन्दा बढी रहेको छ, तर मधुमेहको दायरामा होइन। यो सामान्य हो, प्रायः कुनै लक्षण हुँदैन, र कदम चाल्ने सबैभन्दा राम्रो समय यही हो: अमेरिकाको Diabetes Prevention Program मा करिब 7% तौल घटाएर सक्रिय रहनेहरूमा टाइप 2 मधुमेह हुने सम्भावना आधाभन्दा बढीले घट्यो।

6.5% वा बढी (मधुमेहको दायरा)। यहाँको एउटा नतिजाले मात्र निदान हुँदैन। उच्च सुगरका स्पष्ट लक्षण छैनन् भने डाक्टरले HbA1c दोहोर्‍याउनुहुन्छ, वा खाली पेटको सुगर (फास्टिङ ग्लुकोज) वा ग्लुकोज टलरेन्स टेस्टबाट पक्का गर्नुहुन्छ।

पहिल्यै मधुमेह छ? लक्ष्यभन्दा माथि जानुको अर्थ प्रायः उपचार योजना फेरि हेर्नुपर्छ: औषधि, खाना, शारीरिक गतिविधि, निद्रा, तनाव र अरू बिरामीले यसलाई बढाउन सक्छन्। आफैँ केही परिवर्तन नगरी यो संख्या तपाईंको मधुमेहको उपचार गर्ने डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।

आइरनको कमीले हुने एनिमिया, भिटामिन B12 वा फोलेटको कमी, मिर्गौलाको गम्भीर रोग, वा फियो (प्लीहा) निकालेपछि HbA1c वास्तविक औसतभन्दा बढी देखिन सक्छ।

मधुमेह नभएका धेरैजसोका लागि सामान्य दायराको तल्लो भागमा नतिजा आउनु राम्रै खबर हो।

रातो रक्त कोष सामान्यभन्दा छिटो फेरिँदा यो वास्तविक औसतभन्दा कम देखिन सक्छ: धेरै रगत बगेपछि वा रगत चढाएपछि, केही किसिमको एनिमियामा, गर्भावस्थाको दोस्रो आधामा, इरिथ्रोपोइटिनले उपचार गरिएको मिर्गौलाको गम्भीर रोगमा, वा कलेजोका केही रोगमा। केही हेमोग्लोबिन भेरियन्ट (जस्तै सिकल सेल ट्रेट, वा दक्षिण र दक्षिणपूर्व एसियामा धेरै पाइने HbE) ले केही जाँच विधिमा नतिजा कम वा बढी देखाउन सक्छ।

इन्सुलिन वा सुगर घटाउने चक्की खानुहुन्छ र HbA1c धेरै कम छ भने यसको अर्थ बारम्बार सुगर घट्ने हुन सक्छ। खासगरी काम्ने, पसिना आउने वा अलमल्ल पर्ने भएको छ भने डाक्टरलाई फोन गर्नुहोस्।

HbA1c रातो रक्त कोषमा भर पर्ने भएकाले, यी अवस्थामा डाक्टरले यसको सट्टा ग्लुकोज जाँच (फास्टिङ ग्लुकोज, ग्लुकोज टलरेन्स टेस्ट वा फ्रुक्टोसामिन टेस्ट) प्रयोग गर्नुहुन्छ:

• गर्भवती हुनुहुन्छ भने, खासगरी गर्भावस्थाको मधुमेह (जेस्टेसनल डायबिटिज), जुन ग्लुकोज टलरेन्स टेस्टबाट जाँचिन्छ
• भर्खरै धेरै रगत बगेको वा रगत चढाएको छ भने
• एनिमिया, हेमोग्लोबिन भेरियन्ट, वा मिर्गौला वा कलेजोको गम्भीर रोग छ भने
• टाइप 1 मधुमेह छिटो सुरु हुँदै हुन सक्छ भने, प्रायः तिर्खा लाग्ने र तौल घट्ने बच्चा वा युवामा, जहाँ HbA1c बढ्न तीन महिना पर्खनु सुरक्षित हुँदैन

• खाली पेट बस्नु पर्दैन। सधैँझैँ खान र पिउन सक्नुहुन्छ।
• हातको नसाबाट थोरै रगत लिइन्छ, वा कतिपय क्लिनिकमा औँलामा घोचेर जाँच गरिन्छ।
• नतिजा प्रायः सोही दिन वा एक-दुई दिनभित्र आउँछ।
• गर्भवती हुनुहुन्छ, एनिमिया वा मिर्गौलाको रोग छ, वा पछिल्ला तीन महिनामा रगत चढाएको वा धेरै रगत बगेको छ भने ल्याब वा डाक्टरलाई भन्नुहोस्।

ADA Standards of Care अनुसार सामान्य अन्तराल यस्ता छन्:

• नतिजा सामान्य, मधुमेह छैन: वयस्कमा 35 वर्षको उमेरदेखि, वा तौल बढी भई अरू जोखिम पनि छन् भने अझ अघिदेखि जाँच गरिन्छ, र नतिजा सामान्य रहे हरेक तीन वर्षमा।
• प्रिडायबिटिज: वर्षमा एक पटक।
• मधुमेह, लक्ष्यमा छ: वर्षमा कम्तीमा दुई पटक।
• मधुमेह, उपचार भर्खरै फेरिएको वा लक्ष्यमा छैन: करिब हरेक तीन महिनामा।

HbA1c बिस्तारै फेरिन्छ, त्यसैले कुनै पनि परिवर्तनको असर देखिन दुई-तीन महिना दिनुहोस्।

• बढी हिँडडुल गर्नुहोस्। हप्तामा करिब 150 मिनेट छिटो-छिटो हिँड्ने वा त्यस्तै गतिविधि, धेरैजसो दिनमा बाँडेर, साथै अलिकति मांसपेशी बलियो बनाउने व्यायाम।
• गुलियो पेय र मसिनो स्टार्च (चिनी हालेको चिया, जुस, सेतो पाउरोटी, धेरै भात) को सट्टा पानी, तरकारी, दाल-गेडागुडी र सम्पूर्ण अन्न खानुहोस्।
• तौल बढी छ भने अलिकति घटाउनुहोस्। शरीरको तौलको 5% देखि 7% घटाउँदा नै प्रस्ट फरक पर्छ।
• निद्रा र तनावको पनि असर हुन्छ। कम निद्रा र लामो तनाव दुवैले सुगर बढाउँछन्।
• औषधिको निर्णय डाक्टरको हो। धेरैलाई औषधि चाहिन्छ, र यो असफलता होइन। डाक्टरसँग नसोधी मधुमेहको औषधि कहिल्यै सुरु नगर्नुहोस्, नछोड्नुहोस् वा नबदल्नुहोस्।