TSH टेस्ट (थाइराइड जाँच): नर्मल रेन्ज, फुल फर्म र TSH बढी वा कम हुनुको अर्थ

TSH को पूरा रूप थाइराइड स्टिमुलेटिङ हर्मोन (thyroid-stimulating hormone) हो। यो थाइराइडले बनाउँदैन: यो दिमागको फेदमा रहेको पिट्युटरी ग्रन्थि बाट आउँछ, र यसको काम घाँटीमा रहेको थाइराइडलाई कति थाइराइड हर्मोन (T4 र T3) बनाउने भनेर संकेत दिनु हो।

यो थर्मोस्टेटजस्तै काम गर्छ। थाइराइड हर्मोन कम हुँदा पिट्युटरीले थाइराइडलाई झन् बढी काम गराउन TSH बढाउँछ। हर्मोन धेरै हुँदा TSH घटाउँछ। त्यसैले नतिजा उल्टो जस्तो लाग्न सक्छ: TSH बढी हुनुको अर्थ प्रायः थाइराइड कम काम गर्नु हो, र TSH कम हुनुको अर्थ प्रायः थाइराइड बढी काम गर्नु हो।

T4 फेरिनुअघि नै सानो परिवर्तनमा पनि TSH ले प्रतिक्रिया दिने भएकाले यो पहिलो र सबैभन्दा संवेदनशील थाइराइड टेस्ट हो। थाइराइड प्रोफाइल मा प्रायः फ्री T4 र कहिलेकाहीँ फ्री T3 पनि थपिन्छ, र थाइराइड एन्टिबडी (anti-TPO) ले शरीरको रोग प्रतिरोधक प्रणालीले थाइराइडमाथि आक्रमण गरिरहेको छ कि छैन भनेर देखाउँछ।

TSH बढी हुनुको सबैभन्दा सामान्य अर्थ थाइराइडले पर्याप्त हर्मोन बनाइरहेको छैन भन्ने हो: हाइपोथाइराइडिज्म। संसारभरि यसको सबैभन्दा सामान्य कारण हासिमोटो थाइराइडाइटिस हो, जसमा रोग प्रतिरोधक प्रणालीले बिस्तारै थाइराइडलाई क्षति पुर्‍याउँछ। अरू कारणमा आयोडिनको कमी, पहिले भएको थाइराइड शल्यक्रिया वा रेडियोएक्टिभ आयोडिन, र केही औषधि (जस्तै lithium र amiodarone) पर्छन्।

सामान्य लक्षणहरू हुन्: थकाइ, जाडो बढी लाग्नु, तौल बढ्नु, कब्जियत, छाला सुक्खा हुनु, कपाल पातलिनु, मन उदास हुनु, सोचाइ सुस्त हुनु, महिनावारीमा धेरै रगत बग्नु र नाडी ढिलो चल्नु। धेरै मानिसमा कुनै लक्षण नै हुँदैन, खासगरी TSH अलिकति मात्र बढेको बेला। हाम्रो थाइराइडका लक्षण गाइड मा दुवै पक्ष चेकलिस्टसहित राखिएको छ।

फ्री T4 नर्मल भएर TSH अलिकति बढी (करिब 4 देखि 10) भएमा यसलाई सबक्लिनिकल हाइपोथाइराइडिज्म भनिन्छ। यो सामान्य हो, आफैं नर्मलमा फर्कन सक्छ, र कुनै निर्णय गर्नुअघि प्रायः 6 देखि 12 हप्तामा एन्टिबडीसहित फेरि जाँचिन्छ। 10 भन्दा बढी भएमा, वा लक्षण छ, गर्भवती हुनुहुन्छ वा गर्भधारणको योजना छ भने, प्रायः उपचारबारे विचार गरिन्छ।

बिरामी परेपछि पनि केही समय TSH बढेको हुन सक्छ, र बुढ्यौलीमा यो अलि बढी नै हुन्छ।

TSH कम हुनुको अर्थ प्रायः थाइराइडले धेरै हर्मोन बनाइरहेको छ भन्ने हो: हाइपरथाइराइडिज्म। यसका सामान्य कारण ग्रेभ्स रोग (Graves' disease, रोग प्रतिरोधक प्रणालीसँग जोडिएको रोग), आफैं हर्मोन बनाउने थाइराइडका गाँठा (नोड्युल), र थाइराइडको सुजन (थाइराइडाइटिस) हुन्, जुन प्रायः अस्थायी हुन्छ।

तपाईं थाइराइडको औषधि खानुहुन्छ भने, TSH कम हुनुको सबैभन्दा सामान्य अर्थ औषधिको मात्रा चाहिनेभन्दा बढी भएको हो। आफैं मात्रा नफेर्नुहोस्; औषधि लेखिदिने डाक्टरलाई भन्नुहोस्।

थाइराइड बढी काम गर्दा देखिने लक्षणमा कोसिस नगरी तौल घट्नु, मुटु छिटो वा ढुकढुक धड्किनु, चिन्ता, हात काम्नु, गर्मी र पसिना बढी लाग्नु, दिसा पातलो हुनु, निद्रा नलाग्नु र महिनावारीमा कम रगत बग्नु पर्छन्। थाइराइड बढी काम गर्दा मुटुको धड्कन र हड्डीमा असर पर्न सक्छ, त्यसैले TSH प्रस्ट रूपमा कम आयो भने छिट्टै जाँच गराउनुपर्छ।

कहिलेकाहीँ गम्भीर बिरामी, स्टेरोइड औषधि, गर्भावस्थाको सुरुको समय (जुन बेला यो स्वाभाविक रूपमा घट्छ) वा दुर्लभ अवस्थामा पिट्युटरीको समस्याका कारण पनि TSH कम हुन सक्छ।

गर्भावस्था मा थाइराइड टेस्टका नतिजा फेरिन्छन्। गर्भको पहिलो त्रैमासिकमा TSH स्वाभाविक रूपमा घट्छ, र सुरुमा बच्चा आमाकै थाइराइड हर्मोनमा भर पर्छ, त्यसैले ल्याबले त्रैमासिकअनुसारको छुट्टै रेन्ज प्रयोग गर्छन्। त्यस्तो रेन्ज उपलब्ध नभए American Thyroid Association ले गर्भावस्थाको सुरुमा करिब 4.0 mIU/L लाई माथिल्लो सीमा मान्न सुझाव दिन्छ। तपाईं गर्भवती हुनुहुन्छ वा गर्भधारणको योजना छ, र थाइराइडको समस्या वा TSH असामान्य छ भने छिट्टै डाक्टरलाई देखाउनुहोस्; थाइराइडको औषधि प्रायः सुरुमै मिलाउनुपर्ने हुन्छ।

ठूला उमेरका मानिसमा TSH स्वाभाविक रूपमा अलि बढी हुन्छ। 70 वर्षमाथि 5 देखि 7 पनि नर्मल हुन सक्छ, र बुढ्यौलीमा TSH अलिकति बढेको छ भने डाक्टरहरू उपचार सुरु गर्न बढी सतर्क हुन्छन्।

• नसाबाट थोरै रगत लिइन्छ। TSH का लागि खाली पेट बस्नु पर्दैन, तर सँगै गरिने अरू टेस्टका लागि पर्न सक्छ।
• टेस्टभन्दा कम्तीमा 2 दिनअघि biotin बन्द गर्नुहोस् (भिटामिन B7, कपाल, छाला र नङका धेरै सप्लिमेन्टमा हुन्छ), किनकि यसले थाइराइडको नतिजा गलत रूपमा बढी वा कम देखाउन सक्छ। डाक्टरले लेखिदिएको हो भने बन्द गर्नुअघि डाक्टरलाई सोध्नुहोस्।
• थाइराइडको औषधि खानुहुन्छ भने बिहानको डोज खानुअघि रगत दिनुहोस्, र हरेक पटक दिनको करिब उही समयमा टेस्ट गराउनुहोस्।
• TSH दिउँसोभन्दा बिहान सबेरै अलि बढी हुन्छ, र बिरामी हुँदा वा बिरामी निको हुनेबित्तिकै फेरिन सक्छ।
• नतिजा प्रायः उही दिन वा भोलिपल्ट आउँछ।

• थाइराइडको औषधि सुरु गर्दा वा मात्रा फेर्दा: करिब 6 देखि 8 हप्तापछि, किनकि TSH स्थिर हुन त्यति समय लाग्छ।
• एउटै मात्रामा स्थिर हुँदा: प्रायः वर्षको एक पटक।
• TSH अलिकति बढी तर उपचार नगरिएको: 6 देखि 12 हप्तामा फेरि जाँच्ने, त्यसपछि हरेक 6 देखि 12 महिनामा।
• थाइराइडको समस्यासहित गर्भावस्था: गर्भावस्थाको पहिलो आधा समयमा करिब हरेक 4 हप्तामा, डाक्टरको सल्लाहअनुसार।
• जोखिम हुनेहरू (टाइप 1 मधुमेह, परिवारमा थाइराइडको इतिहास, अरू अटोइम्युन रोग, पहिले घाँटीमा रेडिएसन, वा लक्षण): जाँच गराउने बारे डाक्टरसँग सोध्नुहोस्।

• थाइराइडको औषधि र त्यसको मात्रा तपाईंको डाक्टरले तय गर्ने कुरा हो। आफैं कहिल्यै सुरु, बन्द वा परिवर्तन नगर्नुहोस्; सानो फेरबदलले पनि ठूलो फरक पार्छ।
• थाइराइडको औषधि डाक्टर वा फार्मासिस्टले भनेजस्तै खानुहोस्, प्रायः खाली पेटमा, र क्याल्सियम, आइरन र भटमास (सोया) भन्दा फरक समयमा, किनकि यिनले औषधि सोसिन दिँदैनन्।
• आयोडिनयुक्त नुन सामान्य मात्रामा खानुहोस्; डाक्टरले नभनेसम्म धेरै मात्राको आयोडिन वा केल्प (समुद्री झार) सप्लिमेन्ट नखानुहोस्।
• बाँकी कुराको पनि ख्याल गर्नुहोस्: थाइराइडको नतिजा जे भए पनि राम्रो निद्रा, शारीरिक सक्रियता र सन्तुलित खानाले शक्ति र तौलमा मद्दत गर्छ।
• समयसँगै आफ्नो TSH र फ्री T4 को रेकर्ड राख्नुहोस्। एउटा नतिजाभन्दा समयसँगको उतारचढावले प्रायः धेरै कुरा बताउँछ।