Chikungunya symptomen: de koorts, de gewrichtspijn die kan blijven, en het verschil met dengue

Plotseling koorts en gewrichten zo pijnlijk dat je je bijna niet kunt bewegen? Hier lees je hoe chikungunya meestal verloopt, waarom de gewrichtspijn maanden kan duren en wat je veilig kunt nemen.

Bijgewerkt · Bronnen

Kort antwoord

Wat zijn de symptomen van chikungunya?

Chikungunya begint meestal 3 tot 7 dagen na de muggenbeet met plotselinge hoge koorts en hevige gewrichtspijn, vaak in dezelfde gewrichten aan beide kanten van het lichaam. Hoofdpijn, spierpijn, gezwollen gewrichten, huiduitslag en moeheid komen veel voor. De meeste mensen voelen zich binnen een week tot 10 dagen beter, maar de gewrichtspijn kan maanden aanhouden.

Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.

Naast elkaar

Chikungunya of dengue: hoe verschillen deze twee muggenkoortsen?

Dezelfde Aedes-muggen verspreiden allebei, dus ze komen op dezelfde plekken voor en beginnen vaak op dezelfde manier. Dit zijn de gebruikelijke verschillen, maar alleen een bloedtest kan ze uit elkaar houden.

Wat je merktChikungunyaDengue
De mugAedes, die vooral overdag steektAedes, die vooral overdag steekt
Wanneer de klachten beginnenMeestal 3 tot 7 dagen na de beetMeestal 4 tot 10 dagen na de beet
De koortsPlotseling en hoog, vaak boven de 39°C (102°F)Plotseling en hoog, rond de 40°C (104°F), duurt 2 tot 7 dagen
Typische pijnHevige gewrichtspijn, vaak in dezelfde gewrichten aan beide kanten, soms met zwellingHevige hoofdpijn, pijn achter de ogen, pijn in spieren en botten
Bloedingen en bloedplaatjesBloedingen zijn zeldzaamBloedplaatjes dalen vaak; bloedend tandvlees, neusbloedingen of bloed in braaksel of poep is een alarmsignaal
Na de koortsGewrichtspijn kan weken, maanden of langer aanhoudenMoeheid kan weken aanhouden; alarmsignalen kunnen verschijnen net als de koorts zakt
Wie er erg ziek van wordtZelden iemand; vooral pasgeborenen en ouderen met andere gezondheidsproblemenOngeveer 1 op de 20 mensen die ziek worden, vaker bij een tweede dengue-infectie
MedicijnenGeen specifiek medicijn; paracetamol tot dengue is uitgeslotenGeen specifiek medicijn; paracetamol, nooit ibuprofen of aspirine
De testPCR in de eerste week, daarna een antistoffentest (IgM)NS1-antigeen of PCR in de eerste 7 dagen, IgM-antistoffen na dag 3

Ook zika, malaria, buiktyfus en andere infecties kunnen koorts met pijn geven. Waar die veel voorkomen, is koorts een bloedtest waard, en artsen testen vaak tegelijk op chikungunya en dengue.

Checklist chikungunyaklachten

Vink aan wat voor jou klopte. De kaart laat zien of je klachten passen bij de eerste week van chikungunya, bij de gewrichtspijn die daarna kan komen, of bij allebei. Er wordt niets opgeslagen of verstuurd.

Checklist chikungunyaklachten

0 van 12 klachten aangevinkt

Klachten in de eerste week0/7
Aanhoudende gewrichtsklachten0/5

Vink aan wat voor jou klopte.

Deze checklist zet je klachten op een rij voor je arts. Hij kan geen chikungunya vaststellen: alleen een bloedtest kan dat bevestigen, en dengue, zika en andere infecties kunnen dezelfde klachten geven.

Wat is chikungunya, en hoe krijg je het?

Chikungunya is een virusinfectie die je krijgt door de steek van besmette Aedes-muggen, dezelfde muggen die dengue en zika verspreiden. Ze steken vooral overdag. Het gaat niet rechtstreeks van mens op mens over door aanraking, hoesten of eten delen.

De naam komt uit het Kimakonde, een taal uit Tanzania, waar het virus in 1952 voor het eerst werd gevonden, en betekent "krom worden": door de gewrichtspijn lopen mensen soms voorovergebogen. In India zijn sinds de jaren 1970 grote uitbraken vastgelegd, en het virus is inmiddels gevonden in meer dan 110 landen in Azië, Afrika, Europa en Noord- en Zuid-Amerika.

De meeste mensen knappen vanzelf op. Ernstige ziekte en sterfte zijn zeldzaam, maar de gewrichtspijn kan je wekenlang of maandenlang beperken.

Wat zijn de symptomen van chikungunya?

De klachten beginnen meestal 3 tot 7 dagen na de beet (soms pas na 12), vaak plotseling. De twee meest voorkomende zijn koorts en gewrichtspijn:

  • plotselinge hoge koorts, vaak boven de 39°C (102°F)
  • hevige gewrichtspijn, meestal in dezelfde gewrichten aan beide kanten van het lichaam, vaak handen, polsen, enkels en voeten
  • gezwollen gewrichten
  • hoofdpijn en spierpijn
  • huiduitslag
  • rode, pijnlijke ogen, misselijkheid of overgeven, en moeheid
WanneerWat er meestal gebeurt
3 tot 7 dagen na de beetKoorts en gewrichtspijn beginnen, vaak plotseling
De eerste 7 tot 10 dagenKoorts, gewrichtspijn, hoofdpijn, huiduitslag; de meeste mensen voelen zich binnen een week beter
Weken tot maanden laterBij sommige mensen komen en gaan gewrichtspijn, stijfheid en zwelling

Zonder veel gewrichtspijn kan chikungunya zo mild zijn dat je het aanziet voor een verkoudheid of een andere koorts.

Hoe lang duurt de gewrichtspijn bij chikungunya?

Bij veel mensen wordt de gewrichtspijn binnen een paar dagen of weken minder. Bij anderen houdt die maanden aan, en soms jaren. De pijn is vaak 's ochtends het ergst, kan van gewricht naar gewricht verspringen, en kan terugkomen nadat die over leek te zijn.

Aanhoudende gewrichtspijn komt vaker voor bij ouderen en bij mensen die in het begin erg pijnlijke gewrichten hadden.

Wat helpt. Een arts kan nagaan of er geen andere oorzaak voor de pijn is en een behandeling voorstellen. Bij aanhoudende pijn kan dat gaan om ontstekingsremmende medicijnen zodra dengue is uitgesloten, andere medicijnen die een arts voorschrijft, en fysiotherapie. Rustig bewegen en rekken helpt meestal meer dan de gewrichten helemaal stil te houden. Begin niet op eigen houtje met corticosteroïden of andere medicijnen op recept.

Ga naar een arts als een gewricht warm, erg gezwollen en rood wordt, als je door de pijn niet kunt werken of slapen, of als het erger wordt in plaats van beter.

Wie loopt risico op ernstige chikungunya?

De meeste mensen herstellen volledig. Ernstige ziekte is zeldzaam, en komt het vaakst voor bij:

  • pasgeborenen die rond de geboorte besmet raken, als de moeder bij de bevalling chikungunya heeft, of die in de weken na de geboorte gestoken worden
  • volwassenen boven de 65
  • mensen met hoge bloeddruk, diabetes of een hartziekte

Zeldzame complicaties zijn problemen met de ogen, het hart, de lever, de nieren en de zenuwen, waaronder hersenontsteking. Zwangere vrouwen die bijna uitgerekend zijn, moeten bij elke koorts meteen naar een arts, omdat de baby bij de geboorte besmet kan raken.

De meeste mensen die chikungunya hebben gehad, zijn waarschijnlijk beschermd tegen een nieuwe besmetting.

Welke test bevestigt chikungunya?

Een bloedtest is de enige manier om chikungunya te bevestigen. Welke test, hangt af van de ziektedag:

  • Eerste week (tot ongeveer dag 8): een PCR-test vindt het virus zelf.
  • Vanaf het eind van de eerste week: een antistoffentest (IgM) laat een recente infectie zien. IgM is meestal ongeveer 2 maanden aantoonbaar.
  • Een negatieve antistoffentest in het begin sluit het niet uit: de arts kan de test een week of twee later herhalen.

Omdat dengue er zo op lijkt en beter in de gaten moet worden gehouden, testen artsen meestal ook op dengue, en soms op zika of malaria. Een volledig bloedbeeld helpt hen de infecties uit elkaar te houden en te zien hoe het met je gaat.

Hoe wordt chikungunya behandeld, en wat moet je vermijden?

Er is geen specifiek medicijn tegen chikungunya. De meeste mensen knappen thuis op met:

  • zo veel mogelijk rust
  • veel drinken
  • paracetamol (in de VS acetaminophen genoemd) tegen koorts en pijn

Neem geen ibuprofen, aspirine of andere ontstekingsremmende pijnstillers tot dengue is uitgesloten. Bij dengue kunnen ze de kans op bloedingen vergroten, en in het begin zijn de twee infecties moeilijk uit elkaar te houden. Kijk ook goed naar middelen tegen verkoudheid en griep, want sommige bevatten ze. Voor de juiste hoeveelheid paracetamol volg je de bijsluiter of vraag je het aan de apotheek, en vraag een arts voor een kind, tijdens de zwangerschap, of als je andere medicijnen gebruikt.

Zorg dat muggen je in de eerste week niet steken. Het virus zit dan in je bloed, en een mug die je steekt kan het doorgeven aan anderen. Slaap onder een klamboe en gebruik een insectenwerend middel.

Van geen enkel huismiddel is bewezen dat het chikungunya geneest of korter maakt. Vraag een arts voordat je er een probeert, en laat het nooit de zorg vertragen.

Hoe kun je chikungunya voorkomen?

  • Voorkom muggenbeten, vooral overdag: draag lange mouwen en een lange broek, gebruik horren, en slaap onder een klamboe als je overdag slaapt, vooral baby's, ouderen en mensen die al ziek zijn.
  • Gebruik een insectenwerend middel met DEET, picaridine of IR3535, zoals aangegeven op het etiket.
  • Ruim staand water op waar muggen zich voortplanten: dek watervaten, emmers, bloempotten, banden en koelboxen af, maak ze leeg en maak ze schoon, een keer per week.
  • Vaccin: in sommige landen zijn vaccins tegen chikungunya goedgekeurd, vooral voor reizigers naar plekken met een uitbraak en anderen met een hoger risico. Ze zijn niet overal goed verkrijgbaar, en het advies over wie ze moet krijgen verschilt per land en leeftijd. Vraag je arts of een vaccin iets voor jou is.

Wanneer naar de dokter

Maak een afspraak

  • Koorts terwijl je woont in, of na een reis naar, een gebied met chikungunya of dengue: ga dezelfde dag of de volgende dag naar een arts, en vraag om een bloedtest.
  • Gewrichtspijn die enkele weken na de koorts nog steeds aanwezig is, of pijn waardoor je niet kunt werken of slapen.
  • Een gewricht dat warm, erg gezwollen en rood wordt.
  • Je bent ouder dan 65, of hebt diabetes, een hartziekte of hoge bloeddruk, en krijgt koorts in een gebied met chikungunya.

Haal nu spoedhulp (bel het lokale alarmnummer) als iemand dit heeft:

  • hevige buikpijn, steeds weer overgeven, of bloedingen uit neus of tandvlees
  • verwardheid, ongewone sufheid, een toeval, of zwakte in armen of benen
  • een pasgeboren baby met koorts, of koorts laat in de zwangerschap
  • moeite met ademhalen, pijn op de borst, of een bleke, koude huid en flauwvallen

De meeste mensen met chikungunya knappen thuis op in 1 tot 2 weken, behalve de gewrichtspijn, die kan blijven. Omdat dengue er in het begin net zo uit kan zien, neem je alarmsignalen serieus: wacht niet af of ze overgaan, en rijd niet zelf.

Koorts en pijnlijke gewrichten? Praat het door.

Saluvo luistert naar je klachten in je eigen woorden en taal, kijkt eerst naar alarmsignalen en vertelt je naar welke arts je moet en hoe snel. Heb je al een uitslag van een bloedbeeld of een test op koorts? Saluvo legt elke waarde uit in gewone taal.

Vraag over mijn klachten

Gratis om te beginnen. Beschrijf wat je voelt in je eigen woorden en taal.

Veelgestelde vragen

  • Meestal plotselinge hoge koorts en hevige gewrichtspijn, 3 tot 7 dagen na de muggenbeet. De pijn zit vaak in dezelfde gewrichten aan beide kanten, zoals in allebei de polsen of allebei de enkels. Hoofdpijn, spierpijn, gezwollen gewrichten, huiduitslag en moeheid komen ook veel voor.

  • De koorts en de eerste klachten gaan meestal binnen 7 tot 10 dagen over, en de meeste mensen voelen zich binnen een week beter. Gewrichtspijn kan langer duren: bij sommige mensen weken of maanden, en soms jaren. Ga naar een arts als de gewrichtspijn enkele weken na de koorts nog steeds aanwezig is.

  • Dezelfde muggen verspreiden allebei en ze beginnen hetzelfde, dus alleen een bloedtest kan ze uit elkaar houden. Chikungunya geeft meestal hevige gewrichtspijn aan beide kanten van het lichaam, die maanden kan aanhouden. Dengue geeft vaker pijn achter de ogen, dalende bloedplaatjes en bij sommige mensen gevaarlijke alarmsignalen net als de koorts zakt.

  • Paracetamol (acetaminophen) tegen koorts en pijn, met rust en veel drinken. Neem geen ibuprofen, aspirine of andere ontstekingsremmende pijnstillers tot een arts dengue heeft uitgesloten, omdat ze bij dengue bloedingen kunnen verergeren. Voor de juiste hoeveelheid volg je de bijsluiter of vraag je het aan de apotheek, en vraag een arts voor een kind.

  • Het virus kan de gewrichten ontstoken laten, lang nadat de koorts over is. Deze aanhoudende pijn komt vaker voor bij ouderen en bij mensen die in het begin erg pijnlijke gewrichten hadden. Het wordt met de tijd vaak beter. Een arts kan andere oorzaken uitsluiten en een behandeling en fysiotherapie voorstellen; rustig bewegen helpt meestal.

  • Een bloedtest. In de eerste week vindt een PCR-test het virus zelf. Vanaf het eind van de eerste week laat een antistoffentest (IgM) een recente infectie zien. Artsen testen meestal tegelijk op dengue, omdat de twee er in het begin zo op elkaar lijken.

  • Niet rechtstreeks: je kunt het niet van een ander krijgen door aanraking, hoesten of eten delen. Het verspreidt zich via muggen. In de eerste week van de ziekte zit het virus in het bloed, en een mug die dan steekt kan het doorgeven. Daarom moet de zieke muggenbeten vermijden, bijvoorbeeld door onder een klamboe te slapen.

  • Dat is onwaarschijnlijk. Onderzoek wijst erop dat de meeste mensen die chikungunya hebben gehad, beschermd zijn tegen een nieuwe besmetting. Gewrichtspijn die maanden later terugkomt, is meestal een blijvend gevolg van dezelfde infectie, geen nieuwe. Andere muggenkoortsen, zoals dengue, kun je nog wel krijgen, dus blijf muggenbeten vermijden.

  • Voor de meeste mensen is het erg pijnlijk maar niet gevaarlijk, en sterfte is zeldzaam. Ernstige ziekte komt het vaakst voor bij pasgeborenen die rond de geboorte besmet raken, volwassenen boven de 65, en mensen met hoge bloeddruk, diabetes of een hartziekte. Deze groepen moeten bij elke koorts snel naar een arts.

  • Drink veel, en eet lichte, eenvoudige maaltijden als je je daartoe in staat voelt. Van geen enkel voedingsmiddel of huismiddel is bewezen dat het chikungunya geneest. Als je niets binnen kunt houden, veel minder plast of je flauw voelt, ga dan meteen naar een arts.

  • Een infectie laat in de zwangerschap kan bij de geboorte op de baby overgaan, en pasgeborenen kunnen ernstig ziek worden. Ben je zwanger, vooral als je bijna uitgerekend bent, ga dan bij elke koorts meteen naar een arts, en let extra goed op dat je niet door muggen wordt gestoken. Vraag je arts voordat je een medicijn neemt.

  • In sommige landen zijn vaccins tegen chikungunya goedgekeurd, vooral voor reizigers naar plekken met een uitbraak en anderen met een hoger risico. Ze zijn niet overal goed verkrijgbaar, en het advies over wie ze moet krijgen verschilt per land en leeftijd. Vraag het je arts. Muggenbeten vermijden blijft de belangrijkste bescherming.

Tests die helpen

Blog

Bronnen

  1. WHO fact sheet: Chikungunya
  2. CDC: Symptoms of chikungunya
  3. CDC: Clinical signs and symptoms of chikungunya
  4. CDC: Chikungunya diagnosis and testing
  5. CDC: Chikungunya treatment and prevention
  6. CDC: Chikungunya vaccines

Bijgewerkt . Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.