Dengue symptomen: de eerste signalen, de alarmsignalen die niet kunnen wachten, en veilige zorg thuis

Hoge koorts, bonkende hoofdpijn, pijnlijke ogen en botten? Zo verloopt dengue meestal, dit is de gevaarlijke periode nadat de koorts zakt, en dit mag je veilig innemen.

Bijgewerkt · Bronnen

Kort antwoord

Wat zijn de symptomen van dengue?

Dengue (knokkelkoorts) begint meestal 4 tot 10 dagen na de muggenbeet met plotselinge hoge koorts, hevige hoofdpijn, pijn achter de ogen, pijn in spieren, gewrichten en botten, misselijkheid of braken, en soms huiduitslag. De klachten duren 2 tot 7 dagen. Let goed op als de koorts zakt: hevige buikpijn, steeds weer braken of bloedingen vragen dan om spoedhulp.

Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.

Naast elkaar

Dengue of malaria: hoe verschillen deze twee muggenkoortsen?

Allebei beginnen ze met koorts na een muggenbeet en ze komen in dezelfde delen van de wereld voor, maar je krijgt ze op een andere manier, en ze worden anders behandeld en getest. Dit zijn de gebruikelijke verschillen.

Wat je merktDengueMalaria
De mugAedes, die vooral overdag steektAnopheles
Wanneer de klachten beginnenMeestal 4 tot 10 dagen na de beetMeestal 10 tot 15 dagen na de beet
De koortsPlotseling en hoog, duurt 2 tot 7 dagenKoorts met koude rillingen en hoofdpijn; de eerste signalen kunnen mild zijn
Typische pijnHevige hoofdpijn, pijn achter de ogen, pijn in spieren, gewrichten en bottenHoofdpijn en moeheid
Wanneer het gevaarlijk wordtVaak als de koorts zakt, meestal in de 24 tot 48 uur nadat die over isKan zonder behandeling binnen 24 uur ernstig worden
AlarmsignalenHevige buikpijn, steeds weer braken, bloedend tandvlees of neusbloedingen, bloed in braaksel of poep, onrustVerwardheid of sufheid, stuipen, moeite met ademhalen, donkere of bloederige plas, gele huid, ongewone bloedingen
MedicijnenGeen specifiek medicijn; paracetamol tegen koorts, nooit ibuprofen of aspirineAltijd medicijnen tegen malaria nodig, vroeg gestart
De testNS1-antigeen of PCR in de eerste 7 dagen, IgM-antistoffen na dag 3, plus het aantal bloedplaatjesEen sneltest of een bloeduitstrijkje onder de microscoop

Ook buiktyfus, chikungunya, COVID-19 en andere infecties kunnen hoge koorts geven. Waar dengue of malaria veel voorkomt, is elke koorts een bloedtest waard, soms voor allebei.

Checklist dengueklachten

Vink aan wat de afgelopen dagen klopte. Je ziet of je klachten passen bij gewone dengue of ook alarmsignalen van ernstige dengue bevatten. Er wordt niets opgeslagen of verstuurd.

Checklist dengueklachten

0 van 15 klachten aangevinkt

Gewone klachten van dengue0/8
Alarmsignalen van ernstige dengue0/7

Vink aan wat de afgelopen dagen klopte.

Deze checklist zet je klachten op een rij voor je arts. Hij kan geen dengue vaststellen: alleen een bloedtest kan dat bevestigen, en andere infecties, waaronder malaria, kunnen dezelfde klachten geven.

Wat is dengue, en hoe krijg je het?

Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, is een virusinfectie die wordt overgebracht door de steek van besmette Aedes-muggen. Die steken vooral overdag. Dengue gaat niet direct van mens op mens over.

Het komt veel voor in tropische en subtropische landen: ongeveer de helft van de wereldbevolking loopt nu risico, met naar schatting 100 tot 400 miljoen infecties per jaar.

De meeste infecties zijn mild of geven helemaal geen klachten. Ongeveer 1 op de 4 besmette mensen wordt ziek, en ongeveer 1 op de 20 van wie ziek wordt, krijgt ernstige dengue. Die kan leiden tot shock, inwendige bloedingen en de dood.

Er zijn vier types denguevirus. Heb je één type gehad, dan ben je niet beschermd tegen de andere, en een tweede infectie geeft een groter risico op ernstige dengue.

Wat zijn de symptomen van dengue, dag na dag?

De klachten beginnen meestal 4 tot 10 dagen na de beet, vaak plotseling:

  • hoge koorts, rond de 40°C (104°F)
  • hevige hoofdpijn en pijn achter de ogen
  • pijn in spieren, gewrichten en botten (daarom heet het ook wel ‘knokkelkoorts’)
  • misselijkheid of braken
  • opgezette klieren
  • vlekkerige huiduitslag
WanneerWat er meestal gebeurt
4 tot 10 dagen na de beetDe klachten beginnen, vaak plotseling
Koortsfase, 2 tot 7 dagenHoge koorts, hoofdpijn, pijn achter de ogen, pijnlijk lijf, misselijkheid, huiduitslag
24 tot 48 uur nadat de koorts weg isDe periode waarin alarmsignalen meestal verschijnen, als ze komen
Herstel, ongeveer 1 tot 2 wekenDe meeste mensen knappen op; moeheid kan een tijd aanhouden

Je beter voelen als de koorts zakt, betekent niet dat het voorbij is. Ernstige dengue komt vaak nadat de koorts weg is. Blijf dus de komende 2 dagen letten op de alarmsignalen hieronder.

Wat zijn de alarmsignalen van ernstige dengue?

Ga meteen naar een kliniek of de spoedeisende hulp als iemand met dengue dit heeft:

  • hevige buikpijn, of een buik die pijn doet bij aanraken
  • minstens 3 keer overgeven in 24 uur, of braken dat niet stopt
  • bloedingen uit neus of tandvlees
  • bloed in braaksel of poep
  • extreme moeheid, onrust of prikkelbaarheid
  • snel ademhalen, of heel veel dorst
  • een bleke, koude huid, of je heel zwak voelen

Deze signalen beginnen meestal in de 24 tot 48 uur nadat de koorts weg is, en ernstige dengue kan binnen een paar uur erger worden. Ernstige dengue is een medisch noodgeval, maar met vroege behandeling in het ziekenhuis herstellen de meeste mensen.

Groter risico: mensen die al eerder dengue hebben gehad, omdat een tweede infectie vaker ernstig verloopt.

Welke tests bevestigen dengue, en hoe zit het met de bloedplaatjes?

Een bloedtest is de enige manier om dengue te bevestigen. Welke test hangt af van de ziektedag:

  • Dag 0 tot 7: een NS1-antigeentest of een PCR-test vindt het virus, meestal samen met een IgM-antistoffentest.
  • Na dag 3: IgM-antistoffentests vinden de meeste recente infecties; na dag 7 zijn ze de belangrijkste test. IgM kan ongeveer 3 maanden positief blijven.
  • Een negatieve NS1 of PCR sluit dengue niet uit, dus artsen kijken ook naar de klachten.

Bloedplaatjes. Er wordt een volledig bloedbeeld (CBC) gedaan, vaak meerdere keren. Het aantal bloedplaatjes daalt vaak bij dengue, en een dalend aantal bloedplaatjes samen met een stijgend hematocriet (het deel van je bloed dat uit rode bloedcellen bestaat) is een van de veranderingen waar artsen op letten. Ze kiezen de behandeling op basis van het hele beeld, ook hoe het met de persoon gaat, en niet alleen op basis van het aantal bloedplaatjes.

Artsen kunnen ook testen op malaria of andere infecties als niet duidelijk is waar de koorts vandaan komt.

Hoe wordt dengue behandeld, en wat moet je vermijden?

Er is geen specifiek medicijn tegen dengue. De meeste mensen knappen thuis op met:

  • zoveel mogelijk rust
  • veel drinken: water, of drinken met toegevoegd zout en suiker (ORS, orale rehydratievloeistof)
  • paracetamol (in de VS acetaminophen genoemd) tegen koorts en pijn

Neem geen ibuprofen, aspirine of andere ontstekingsremmende pijnstillers. Die kunnen bij dengue het risico op bloedingen vergroten. Kijk ook goed naar middelen tegen griep en verkoudheid, want sommige bevatten ze. Voor de juiste hoeveelheid paracetamol volg je de bijsluiter of vraag je het de apotheker, en voor een kind vraag je het aan een arts.

Voorkom in de eerste week dat muggen je steken. Het virus zit dan in je bloed, en een mug die jou steekt, kan het doorgeven aan anderen.

Ernstige dengue wordt in het ziekenhuis behandeld, vooral met zorgvuldig toegediend vocht en nauwkeurige controle. Geen enkel huismiddel, ook papajablad niet, werkt aantoonbaar tegen dengue: vraag een arts voordat je er een probeert, en laat het nooit de zorg vertragen.

Hoe kun je dengue voorkomen?

  • Voorkom muggenbeten, vooral overdag: draag lange mouwen en een lange broek, gebruik horren, en slaap onder een klamboe als je overdag slaapt.
  • Gebruik een insectenwerend middel met DEET, picaridine of IR3535, zoals op het etiket staat.
  • Ruim staand water op waar muggen in broeden: dek watervaten, emmers, bloempotten en koelboxen af, maak ze leeg en maak ze één keer per week schoon.
  • Vaccin: in sommige landen is één denguevaccin toegelaten. De WHO raadt het alleen aan voor kinderen van 6 tot 16 jaar in gebieden waar dengue zich veel verspreidt; sommige landen bieden het ook aan reizigers die al eerder dengue hebben gehad. Vraag je arts of het voor jou geldt.

Wanneer naar de dokter

Maak een afspraak

  • Koorts terwijl je woont in, of na een reis naar, een gebied waar dengue veel voorkomt: ga dezelfde dag of de volgende dag naar een arts, en vraag om een denguetest en een telling van de bloedplaatjes.
  • Dengue vastgesteld en thuis aan het herstellen: ga terug voor controles en bloedtellingen zo vaak als je arts adviseert.
  • Als de koorts zakt: blijf de komende 24 tot 48 uur goed letten op alarmsignalen, en ga meteen terug als er een verschijnt.
  • Je hebt al eerder dengue gehad en plant een reis naar een denguegebied: vraag een arts naar het vaccin voordat je gaat.

Haal nu spoedhulp (bel het lokale alarmnummer) als iemand dit heeft:

  • hevige buikpijn, of minstens 3 keer overgeven in 24 uur
  • bloedingen uit neus of tandvlees, of bloed in braaksel of poep
  • extreme moeheid, onrust of prikkelbaarheid, of snel ademhalen
  • een bleke, koude of klamme huid, flauwvallen, of je heel zwak voelen

De meeste mensen met dengue knappen thuis op in 1 tot 2 weken. Deze signalen kunnen verschijnen als de koorts zakt en binnen enkele uren erger worden: wacht niet af of ze overgaan, en rijd niet zelf.

Koorts en een pijnlijk lijf in het dengueseizoen? Praat het door.

Saluvo luistert naar je klachten in je eigen woorden en taal, kijkt eerst naar alarmsignalen en vertelt je naar welke arts je moet en hoe snel. Heb je al een uitslag van een bloedbeeld of denguetest? Saluvo legt elke waarde uit, ook de bloedplaatjes.

Vraag over mijn klachten

Gratis om te beginnen. Beschrijf wat je voelt in je eigen woorden en taal.

Veelgestelde vragen

  • Meestal plotselinge hoge koorts, rond de 40°C (104°F), 4 tot 10 dagen na de muggenbeet, met hevige hoofdpijn, pijn achter de ogen, en pijn in spieren, gewrichten en botten. Misselijkheid, braken, opgezette klieren en huiduitslag komen ook vaak voor. Veel infecties geven milde klachten of helemaal geen.

  • De koorts duurt meestal 2 tot 7 dagen, en de meeste mensen knappen op in 1 tot 2 weken. De belangrijkste periode is als de koorts zakt: alarmsignalen van ernstige dengue verschijnen meestal in de 24 tot 48 uur nadat de koorts over is. Moeheid kan na het herstel nog een aantal weken aanhouden.

  • Hevige buikpijn, minstens 3 keer overgeven in 24 uur, bloedingen uit neus of tandvlees, bloed in braaksel of poep, extreme moeheid of onrust, snel ademhalen, heel veel dorst, en een bleke, koude huid of je heel zwak voelen. Heb je een van deze signalen, ga dan meteen naar een kliniek of de spoedeisende hulp, ook als de koorts weg is.

  • Paracetamol (acetaminophen) tegen koorts en pijn, met rust en veel drinken. Neem geen ibuprofen, aspirine of andere ontstekingsremmende pijnstillers: die kunnen het risico op bloedingen vergroten. Er is geen specifiek medicijn tegen dengue zelf. Voor de juiste hoeveelheid volg je de bijsluiter of vraag je het de apotheker, en voor een kind vraag je het aan een arts.

  • Er is niet één getal dat op zichzelf de doorslag geeft. Normaal zijn er ongeveer 150.000 tot 450.000 bloedplaatjes per microliter, en bij dengue dalen ze vaak. Artsen letten op het verloop, het hematocriet en hoe het met de persoon gaat, niet alleen op het aantal bloedplaatjes. Bij heel lage waarden, of bij elke bloeding, is zorg in het ziekenhuis nodig; je arts vertelt je wat jouw waarde betekent.

  • In de eerste 7 dagen van de ziekte vindt een NS1-antigeentest of PCR-test het virus, vaak samen met een IgM-antistoffentest. Na dag 3 vinden IgM-tests de meeste recente infecties, en na dag 7 zijn ze de belangrijkste test. Een negatieve NS1 sluit dengue niet uit. Een volledig bloedbeeld controleert de bloedplaatjes.

  • Ja. Er zijn vier types denguevirus, en als je één type hebt gehad, ben je niet beschermd tegen de andere. Een tweede infectie geeft een groter risico op ernstige dengue. Heb je al eerder dengue gehad? Let dan extra goed op dat je niet gestoken wordt, ga bij elke koorts vroeg naar een arts, en vraag naar het vaccin voordat je naar een denguegebied reist.

  • Niet direct: je kunt het niet van een ander krijgen door aanraking, hoesten of samen eten. Het wordt verspreid door muggen. In de eerste week van de ziekte zit het virus in het bloed, en een mug die dan steekt, kan het doorgeven. Daarom moet de zieke muggenbeten vermijden, bijvoorbeeld door onder een klamboe te slapen.

  • Drink veel: water, of drinken met toegevoegd zout en suiker, zoals ORS (orale rehydratievloeistof). Eet licht, eenvoudig eten als je dat kunt. Heel veel dorst hebben, veel minder plassen, of door braken niets binnen kunnen houden zijn redenen om meteen naar een arts te gaan.

  • Geen enkel huismiddel, ook papajabladsap niet, werkt aantoonbaar tegen dengue of maakt het veiliger. De bewezen zorg is rust, veel drinken, paracetamol tegen koorts, en goed letten op alarmsignalen. Vraag een arts voordat je een middel probeert, en laat het nooit uitstellen dat je naar het ziekenhuis gaat als er alarmsignalen verschijnen.

  • De meeste mensen knappen op in 1 tot 2 weken, al kunnen moeheid en een sombere stemming daarna nog een aantal weken aanhouden. Rust, eet goed en bouw je activiteiten langzaam op. Ga naar je arts als je niet opknapt, of als er nieuwe klachten komen.

  • In sommige landen is één denguevaccin toegelaten. De WHO raadt het alleen aan voor kinderen van 6 tot 16 jaar in gebieden waar dengue zich veel verspreidt, en sommige landen bieden het ook aan reizigers die al eerder dengue hebben gehad. Vraag je arts of het geschikt is voor jou. Muggenbeten voorkomen blijft de belangrijkste bescherming.

  • De klachten lijken op elkaar, dus een bloedtest is de enige betrouwbare manier. Dengue geeft vaak pijn achter de ogen, pijn in het lijf en de botten en huiduitslag, en begint 4 tot 10 dagen na de beet. Malaria geeft vaak koorts met koude rillingen, begint 10 tot 15 dagen na de beet, en heeft altijd medicijnen tegen malaria nodig. Artsen kunnen op allebei testen.

Tests die helpen

Blog

Bronnen

  1. WHO fact sheet: Dengue and severe dengue
  2. CDC: Symptoms of dengue and testing
  3. CDC: Manage dengue
  4. CDC: Clinical testing guidance for dengue
  5. NHS: Dengue
  6. WHO fact sheet: Malaria

Bijgewerkt . Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.