Kreatinine-test: normaalwaarden, te hoog kreatinine en wat je uitslag betekent

Kreatinine (op uitslagen ook wel creatinine) is een afvalstof die ontstaat als je spieren energie gebruiken. Je lichaam maakt het in een vrij gelijkmatig tempo aan. Het gaat via het bloed naar de nieren, die het eruit filteren naar de urine.

Omdat het lichaam het gelijkmatig aanmaakt en de nieren het afvoeren, is de waarde in je bloed een goede dagelijkse maat voor hoe goed je nieren filteren. Filteren de nieren minder, dan hoopt kreatinine zich op en stijgt de waarde.

De bloedtest heet vaak serumkreatinine of S. kreatinine, en is onderdeel van een nierfunctietest (KFT of RFT), samen met ureum, BUN, natrium en kalium. Er is ook een test voor kreatinine in de urine. Die wordt meestal gebruikt om de albumine/kreatinine-ratio in de urine te berekenen, die laat zien of er eiwit in de urine lekt.

Kreatinine op zich hangt af van je spiermassa, leeftijd en geslacht. Hetzelfde getal kan dus voor de een normaal zijn en voor de ander te hoog. Daarom rekenen labs het om naar een eGFR: een schatting van hoeveel milliliter bloed je nieren per minuut filteren, omgerekend naar een standaard lichaamsgrootte.

De meeste labs gebruiken nu de CKD-EPI 2021-formule, met kreatinine, leeftijd en geslacht (en niet meer afkomst). Een eGFR van 90 of meer is normaal; 60 tot 89 kan normaal zijn voor een oudere volwassene; onder 60 gedurende drie maanden of langer is chronische nierschade.

eGFR is minder nauwkeurig als je heel veel of heel weinig spiermassa hebt, zwanger bent, een amputatie hebt gehad, strikt vegetarisch of heel eiwitrijk eet, of als je nierfunctie snel verandert. Artsen gebruiken dan soms ook een test voor cystatine C.

Een uitslag boven de grens van je lab kan komen door dingen die niets met een nierziekte te maken hebben:

• Uitdroging: te weinig drinken, hitte, braken of diarree
• Veel spiermassa, zware inspanning in de dag of twee voor de test, of creatinesupplementen
• Een grote maaltijd met gekookt of gebakken vlees in de uren voor de test
• Sommige medicijnen, waaronder bepaalde pijnstillers (NSAID's zoals ibuprofen), sommige bloeddrukverlagers en sommige antibiotica. Stop nooit zelf met een voorgeschreven medicijn; vraag het de arts die het heeft voorgeschreven.

Het kan ook betekenen dat de nieren minder goed filteren:

• Acute nierschade: een plotselinge daling, vaak bij uitdroging, een ernstige infectie of een afsluiting
• Chronische nierschade: een langzame achteruitgang, meestal door langdurige diabetes of hoge bloeddruk
• Een afsluiting in de urinewegen, zoals door een vergrote prostaat of nierstenen

Een arts herhaalt de test meestal, kijkt naar je eGFR en vergelijkt met eerdere uitslagen. Een stabiele uitslag is iets heel anders dan een uitslag die snel stijgt.

Een laag kreatinine is zelden reden tot zorg. Het past meestal bij minder spiermassa: bij ouderen, mensen met een kleine bouw, na een lange ziekte of na afvallen, of bij een vooral plantaardig eetpatroon.

Het is ook normaal dat het tijdens de zwangerschap daalt, omdat de nieren dan meer filteren. Heel lage waarden kunnen samengaan met slechte voeding, een ernstige leverziekte of aandoeningen waarbij spieren afnemen. Een arts kijkt daarnaar als er andere signalen zijn.

Let op: bij weinig spiermassa kan een kreatinine dat 'normaal' lijkt een verminderde nierfunctie verbergen. Dat is een van de redenen dat eGFR en soms een test voor cystatine C worden gebruikt.

• Er wordt een beetje bloed uit een ader afgenomen. Je hoeft meestal niet nuchter te zijn, tenzij dat voor andere tests bij dezelfde afname nodig is.
• Vermijd zware inspanning de dag ervoor, en een grote maaltijd met gekookt of gebakken vlees de avond ervoor, omdat beide de uitslag kunnen verhogen.
• Drink zoals je gewend bent. Uitdroging kan kreatinine verhogen.
• Vertel het lab of je arts over creatinesupplementen, medicijnen die je gebruikt, en of je zwanger bent.
• De uitslag is meestal dezelfde dag bekend. Op veel uitslagen staan ook eGFR, ureum en BUN.

Kreatinine hoort bij de meeste standaard controles. Het wordt vaker gemeten als je dit hebt:

• Diabetes of hoge bloeddruk: minstens één keer per jaar, samen met een urinetest op albumine, omdat dit de twee meest voorkomende oorzaken van nierschade zijn
• Chronische nierschade: van één keer per jaar tot om de paar maanden, afhankelijk van het stadium
• Medicijnen die de nieren beïnvloeden: bij de start en daarna op momenten die je arts bepaalt
• Hart- en vaatziekte, nierziekte in de familie, of je bent ouder dan 60

• Houd je bloeddruk en bloedsuiker binnen je streefwaarden. Die twee zijn het belangrijkst voor gezonde nieren op lange termijn.
• Drink genoeg water voor het klimaat en hoe actief je bent, tenzij je arts heeft gezegd dat je minder moet drinken.
• Wees zuinig met pijnstillers. Gebruik NSAID's zoals ibuprofen alleen zoals aangegeven en vraag je apotheker om advies als je ze vaak neemt.
• Eet minder zout en minder heel zoute bewerkte producten; dat helpt je bloeddruk en je nieren.
• Rook niet, blijf in beweging en houd een gezond gewicht.
• Overleg voordat je supplementen of kruidenmiddelen neemt, vooral als je eGFR laag is.
• Medicijnen en aanpassingen in je eten bij nierschade zijn de beslissing van je arts. Sommige medicijnen moeten in een lagere dosis als de nieren minder goed werken. Vertel daarom elke arts of apotheker wat je eGFR is.