HbA1c-waarde: normaalwaarden, tabel en wat je uitslag betekent

HbA1c staat voor geglyceerd hemoglobine (je ziet ook geglycosyleerd hemoglobine, A1C of HbA1c). Hemoglobine is het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof vervoert. Suiker in je bloed plakt eraan vast. Hoe meer suiker er is geweest, hoe meer van je hemoglobine met suiker bedekt raakt.

Rode bloedcellen leven ongeveer drie maanden. Daarom laat HbA1c je gemiddelde bloedsuiker van de afgelopen twee tot drie maanden zien, waarbij de laatste maand het zwaarst telt. Zo is het ook een stabiel getal: één zoet diner of één stressvolle ochtend verandert het nauwelijks, en je hoeft voor de test niet nuchter te zijn.

Artsen gebruiken het op drie manieren: om diabetes en prediabetes op te sporen, om te zien hoe goed de behandeling van diabetes werkt, en om de kans op complicaties van diabetes op de lange termijn in te schatten.

Je HbA1c kun je omrekenen naar een geschatte gemiddelde glucose (eAG): het gemiddelde dat een bloedsuikermeter zou geven als je dag en nacht zou meten. De omrekening komt uit de ADAG-studie (Nathan en collega's, Diabetes Care, 2008).

De schatting is een gemiddelde. Twee mensen met dezelfde HbA1c kunnen heel verschillende dagen hebben: de een stabiel, de ander schommelend tussen hoog en laag. Gebruik je een bloedsuikermeter of een sensor, dan vertellen die metingen de rest van het verhaal.

5,7% tot 6,4% (prediabetes). Je bloedsuiker was hoger dan normaal, maar niet in het diabetesgebied. Het komt vaak voor, geeft meestal geen klachten en het is het beste moment om in actie te komen: in het Amerikaanse Diabetes Prevention Program verkleinden mensen die ongeveer 7% van hun gewicht verloren en actief bleven hun kans op diabetes type 2 met meer dan de helft.

6,5% of hoger (diabetesgebied). Eén uitslag hier is op zichzelf nog geen diagnose. Tenzij je duidelijke klachten van een hoge bloedsuiker hebt, herhaalt een arts de HbA1c of meet een nuchtere glucose of doet een glucosetolerantietest om het te bevestigen.

Heb je al diabetes? Een stijging boven je streefwaarde betekent meestal dat het plan bekeken moet worden: medicijnen, eten, bewegen, slaap, stress en andere ziekten kunnen de waarde allemaal opdrijven. Bespreek het getal met de arts die je diabetes behandelt, in plaats van zelf iets te veranderen.

HbA1c kan ook hoger uitvallen dan je echte gemiddelde bij bloedarmoede door ijzertekort, een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, gevorderde nierziekte, of nadat de milt is verwijderd.

Voor de meeste mensen zonder diabetes is een uitslag in het lage deel van het normale gebied gewoon goed nieuws.

De waarde kan lager uitvallen dan je echte gemiddelde als rode bloedcellen sneller dan normaal worden vervangen: na veel bloedverlies of een bloedtransfusie, bij sommige soorten bloedarmoede, in de tweede helft van de zwangerschap, bij gevorderde nierziekte die met erytropoëtine wordt behandeld, of bij sommige leverziekten. Sommige hemoglobinevarianten (zoals dragerschap van sikkelcelziekte, of HbE, dat vaak voorkomt in Zuid- en Zuidoost-Azië) kunnen bij sommige meetmethoden een te lage of te hoge uitslag geven.

Gebruik je insuline of bloedsuikerverlagende tabletten en is je HbA1c erg laag, dan kan dat betekenen dat je vaak een hypo hebt. Bel dan je arts, zeker als je trillerig, zweterig of verward bent geweest.

Omdat HbA1c afhangt van rode bloedcellen, gebruiken artsen in plaats daarvan glucosetests (nuchtere glucose, een glucosetolerantietest of een fructosaminetest) als:

• je zwanger bent, vooral bij zwangerschapsdiabetes, die met een glucosetolerantietest wordt onderzocht
• je onlangs veel bloed hebt verloren of een bloedtransfusie hebt gehad
• je bloedarmoede, een hemoglobinevariant of gevorderde nier- of leverziekte hebt
• diabetes type 1 mogelijk snel opkomt, vaak bij een kind of jongvolwassene met dorst en gewichtsverlies, waarbij drie maanden wachten tot de HbA1c meestijgt niet veilig is

• Nuchter zijn is niet nodig. Je kunt gewoon eten en drinken.
• Er wordt een klein beetje bloed afgenomen uit een ader in je arm, of bij sommige praktijken met een vingerprik.
• De uitslag is er meestal dezelfde dag of binnen een tot twee dagen.
• Vertel het lab of je arts als je zwanger bent, bloedarmoede of een nierziekte hebt, of in de afgelopen drie maanden een bloedtransfusie of veel bloedverlies hebt gehad.

Dit zijn de gebruikelijke termijnen uit de ADA Standards of Care:

• Normale uitslag, geen diabetes: volwassenen worden gecontroleerd vanaf 35 jaar, of eerder bij overgewicht met andere risicofactoren, en elke drie jaar als de uitslag normaal blijft.
• Prediabetes: eens per jaar.
• Diabetes, op streefwaarde: minstens twee keer per jaar.
• Diabetes, behandeling net veranderd of niet op streefwaarde: ongeveer elke drie maanden.

HbA1c verandert langzaam. Geef een verandering dus twee tot drie maanden om zichtbaar te worden.

• Beweeg meer. Ongeveer 150 minuten per week stevig wandelen of iets vergelijkbaars, verdeeld over de meeste dagen, plus een beetje krachttraining.
• Vervang suikerhoudende dranken en snelle koolhydraten (gezoete thee, sap, witbrood, grote porties rijst) door water, groente, peulvruchten en volkorenproducten.
• Val een beetje af als je overgewicht hebt. 5% tot 7% van je lichaamsgewicht verliezen maakt al een meetbaar verschil.
• Ook slaap en stress tellen mee. Te kort slapen en langdurige stress verhogen allebei je bloedsuiker.
• Over medicijnen beslist je arts. Veel mensen hebben ze nodig, en dat is geen falen. Begin, stop of verander nooit een diabetesmedicijn zonder je arts.