PCOS ଲକ୍ଷଣ (PCOS Symptoms): ସଙ୍କେତ, ନିଦାନ କିପରି ହୁଏ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଏବେ PMOS କାହିଁକି କୁହାଯାଉଛି

ପଲିସିଷ୍ଟିକ୍ ଓଭାରି ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ (PCOS) ଏକ ସାଧାରଣ, ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ହରମୋନ୍ ଅବସ୍ଥା। ଡିମ୍ବାଶୟ (ଓଭାରି) ପ୍ରତି ମାସରେ ଡିମ୍ବ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶରୀର ପ୍ରାୟତଃ ସାଧାରଣ ଠାରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଷ ଧରଣର ହରମୋନ୍ (ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍) ତିଆରି କରେ ଏବଂ ଇନସୁଲିନ୍ ପ୍ରତି କମ୍ ସାଡ଼ା ଦିଏ। ଏହି ମିଶ୍ରଣ ହିଁ ଅଧିକାଂଶ ଲକ୍ଷଣର କାରଣ।

ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ଅନୁସାରେ ଏହା ପ୍ରଜନନ ବୟସର 10 ରୁ 13% ମହିଳାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ 70% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ଏହା ଅଛି।

2026 ମେ ମାସରେ ଡାକ୍ତର ଓ ରୋଗୀଙ୍କ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଦଳ ଏକ ନୂଆ ନାମରେ ସହମତ ହେଲେ: ବହୁ-ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଚୟାପଚୟଜନିତ ଡିମ୍ବାଶୟ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ (ପଲିଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନ୍ ମେଟାବୋଲିକ୍ ଓଭାରିଆନ୍ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍, PMOS)। ପୁରୁଣା ନାମରୁ ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ସମସ୍ୟାଟି ଡିମ୍ବାଶୟରେ ସିଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଥିବା ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କର କୌଣସି ସିଷ୍ଟ ନଥାଏ, ଏବଂ ଏହା ହରମୋନ୍, ଚୟାପଚୟ (ମେଟାବୋଲିଜିମ୍), ଚର୍ମ ଓ ମନୋଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ବ୍ରିଟେନର NHS ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଗାଇଡଲାଇନ୍ ଏବେ PMOS ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି; ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଏବେ ବି PCOS ନାମ ହିଁ ଜାଣନ୍ତି।

PCOS ନା PCOD? "PCOD" (ପଲିସିଷ୍ଟିକ୍ ଓଭାରିଆନ୍ ଡିଜିଜ୍) ଶବ୍ଦଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଭାରତରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। କିଛି ୱେବସାଇଟ୍ ଏହାକୁ ଏକ ହାଲୁକା, ଅଲଗା ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ସହମତ କୌଣସି ଅଲଗା ନିଦାନ ନାହିଁ: ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଗାଇଡଲାଇନ୍ PCOS, ଏବେ PMOS, ବ୍ୟବହାର କରେ।

ଲକ୍ଷଣ ସାଧାରଣତଃ କିଶୋର ବୟସରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଜଣଙ୍କ ଠାରୁ ଆଉ ଜଣଙ୍କ ପାଖରେ ବହୁତ ଅଲଗା ହୁଏ। କାହାର ଅନେକ ଲକ୍ଷଣ ଥାଏ; କାହାର ବହୁତ କମ୍।

ମାସିକ ଓ ଗର୍ଭଧାରଣ ସଙ୍କେତ:

• ଅନିୟମିତ, କମ୍ ଥର ବା ବନ୍ଦ ମାସିକ: 35 ଦିନରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବଧାନରେ ମାସିକ, କିମ୍ବା ବର୍ଷକୁ 8 ଟିରୁ କମ୍ ମାସିକ
• ମାସିକ ହେଲେ ବେଳେବେଳେ ଅଧିକ ସ୍ରାବ ବା ଅଧିକ ଦିନ ଧରି ସ୍ରାବ
• ଗର୍ଭଧାରଣରେ ଅସୁବିଧା, କାରଣ ପ୍ରତି ମାସରେ ଡିମ୍ବ ବାହାରେ ନାହିଁ

ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ ଅଧିକ ଥିବାର ସଙ୍କେତ:

• ମୁହଁ, ଛାତି, ପେଟ ବା ପିଠିରେ ଅଧିକ କେଶ (ହର୍ସୁଟିଜିମ୍)
• କିଶୋର ବୟସ ପରେ ବି ରହୁଥିବା ବ୍ରଣ, କିମ୍ବା ତେଲିଆ ଚର୍ମ
• ମୁଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗରେ କେଶ ପତଳା ହେବା

ଚୟାପଚୟ (ମେଟାବୋଲିକ୍) ସଙ୍କେତ:

• ଓଜନ ବଢ଼ିବା, ବିଶେଷକରି ପେଟ ଚାରିପାଖେ, ଏବଂ ଓଜନ କମାଇବା କଷ୍ଟ
• ବେକ, କାଖ ବା କୁଞ୍ଚକରେ କଳା, ମୋଟା, ମଖମଲ ପରି ଚର୍ମ ଦାଗ (ଆକାନ୍ଥୋସିସ୍ ନିଗ୍ରିକାନ୍ସ), ଯାହା ଇନସୁଲିନ୍ ପ୍ରତିରୋଧର ସଙ୍କେତ
• କ୍ଳାନ୍ତି, ଏବଂ ନାକ ଡାକିବା ବା ଭଲ ନିଦ ନ ହେବା (ସ୍ଲିପ୍ ଆପ୍ନିଆ)

ମନୋଭାବ: ଡିପ୍ରେସନ୍, ଚିନ୍ତା, ଖାଇବା ନେଇ ଚିନ୍ତା ଓ ନିଜ ଶରୀର ପ୍ରତି ଖରାପ ଧାରଣା ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ, ଆଂଶିକ ଭାବେ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ମନରେ କିପରି ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ସେଥିପାଇଁ।

ସମସ୍ତଙ୍କର ସିଷ୍ଟ ନଥାଏ। "ସିଷ୍ଟ" ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତରେ ଛୋଟ ଫଲିକଲ୍, ଅର୍ଥାତ୍ ପରିପକ୍ୱ ହୋଇନଥିବା ଡିମ୍ବ। ସେଗୁଡ଼ିକ ବିନା ମଧ୍ୟ PCOS ଥାଇପାରେ, ଏବଂ ସ୍କାନରେ ଫଲିକଲ୍ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କର PCOS ନଥାଏ।

ସଠିକ୍ କାରଣ ଜଣା ନାହିଁ। ଦୁଇଟି କଥା ଏକାସାଙ୍ଗରେ କାମ କରେ:

• ଇନସୁଲିନ୍ ପ୍ରତିରୋଧ: ରକ୍ତ ଶର୍କରା ସାଧାରଣ ରଖିବାକୁ ଶରୀରକୁ ଅଧିକ ଇନସୁଲିନ୍ ଦରକାର ହୁଏ, ଏବଂ ଅଧିକ ଇନସୁଲିନ୍ ଡିମ୍ବାଶୟକୁ ଅଧିକ ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ ତିଆରି କରିବାକୁ ଠେଲେ।
• ଅଧିକ ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍: ଏଗୁଡ଼ିକ ଡିମ୍ବକୁ ପରିପକ୍ୱ ହେବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ ଏବଂ କେଶ ଓ ଚର୍ମ ସଙ୍କେତର କାରଣ ହୁଏ।

ଆପଣଙ୍କର PCOS ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ, ଯଦି:

• ଆପଣଙ୍କ ମା ବା ଭଉଣୀଙ୍କର ଏହା ଅଛି, କିମ୍ବା ପରିବାରରେ ଟାଇପ୍ 2 ମଧୁମେହ ଅଛି
• NHS ଅନୁସାରେ, ଆପଣ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ବା ଅନ୍ୟ ଏସୀୟ ମୂଳର
• ଆପଣଙ୍କର ଅଧିକ ଓଜନ ଅଛି, ଯାହା ଇନସୁଲିନ୍ ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ଲକ୍ଷଣକୁ ବଢ଼ାଏ, ଯଦିଓ ପତଳା ମହିଳାଙ୍କର ମଧ୍ୟ PCOS ହୋଇପାରେ

PCOS ଆପଣ କରିଥିବା କୌଣସି କଥା ଯୋଗୁଁ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା ଖରାପ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସର ସଙ୍କେତ ନୁହେଁ।

କୌଣସି ଗୋଟିଏ ପରୀକ୍ଷା ନାହିଁ। ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଗାଇଡଲାଇନ୍ (2023) ଅନୁସାରେ, ଅନ୍ୟ କାରଣ ବାଦ୍ ଦେବା ପରେ, ବୟସ୍କଙ୍କର ଏହି ତିନିଟି ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ତତଃ ଦୁଇଟି ଥିଲେ ନିଦାନ ହୁଏ:

ଡାକ୍ତର କ’ଣ ଦେଖନ୍ତି	କେବେ ସଙ୍କେତ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ
ଅନିୟମିତ ମାସିକ ବା ଡିମ୍ବ ନ ବାହାରିବା	ମାସିକ ଆରମ୍ଭ ହେବାର 3 ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପରେ: 21 ଦିନରୁ କମ୍ ବା 35 ଦିନରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବଧାନରେ ମାସିକ, କିମ୍ବା ବର୍ଷକୁ 8 ଟିରୁ କମ୍। ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ଚକ୍ର 90 ଦିନରୁ ଅଧିକ
ଅଧିକ ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍	ଅଧିକ କେଶ, ବ୍ରଣ ବା ମୁଣ୍ଡର କେଶ ପତଳା ହେବା, କିମ୍ବା ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷାରେ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ବଢ଼ିଥିବା
ଡିମ୍ବାଶୟ	ଅଲଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡ ସ୍କାନରେ ଅନେକ ଛୋଟ ଫଲିକଲ୍, କିମ୍ବା AMH ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା ବଢ଼ିଥିବା (କେବଳ ବୟସ୍କଙ୍କ ପାଇଁ)

କିଶୋରୀମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପ୍ରଥମ କିଛି ବର୍ଷ ଅନିୟମିତ ମାସିକ ସାଧାରଣ କଥା, ତେଣୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଅନିୟମିତ ମାସିକ ଓ ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ ସଙ୍କେତ ଦୁଇଟି ଦରକାର, ଏବଂ ସେମାନେ PCOS ନିଦାନ ପାଇଁ ଅଲଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡ ବା AMH ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅନ୍ୟ କାରଣ ବାଦ୍ ଦେବା: ସାଧାରଣତଃ ଗର୍ଭ ପରୀକ୍ଷା, ଥାଇରଏଡ୍ ପରୀକ୍ଷା (TSH) ଓ ପ୍ରୋଲାକ୍ଟିନ୍ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ, ବେଳେବେଳେ ଅନ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ସହ।

ନିଦାନ ପରେ, PCOS ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଆଡ଼କୁ ନେଇପାରେ, ଡାକ୍ତର ସେଗୁଡ଼ିକ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି: ରକ୍ତ ଶର୍କରା (HbA1c ବା ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ପରୀକ୍ଷା), କୋଲେଷ୍ଟେରଲ୍, ରକ୍ତଚାପ ଓ ଓଜନ। ଆମର ଥାଇରଏଡ୍ ଲକ୍ଷଣ ଗାଇଡ୍ ବୁଝାଏ ଥାଇରଏଡ୍ ସମସ୍ୟା କିପରି ସମାନ ଦେଖାଯାଇପାରେ।

PCOS କେବଳ ମାସିକ ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ। ସମୟ ସହ ଏହା ଏସବୁର ବିପଦ ବଢ଼ାଏ:

• ଟାଇପ୍ 2 ମଧୁମେହ, ଏବଂ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ମଧୁମେହ (ଜେଷ୍ଟେସନାଲ୍ ଡାଇବେଟିସ୍)
• ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଓ ଅଧିକ କୋଲେଷ୍ଟେରଲ୍, ଏବଂ ସେଥିରୁ ହୃଦ୍‌ରୋଗ
• ଫ୍ୟାଟି ଲିଭର୍ ରୋଗ
• ସ୍ଲିପ୍ ଆପ୍ନିଆ (ଶୋଇବା ବେଳେ ନିଶ୍ୱାସ ଅଟକିବା)
• ଗର୍ଭାଶୟ ଭିତର ଆସ୍ତରଣର କର୍କଟ (ଏଣ୍ଡୋମେଟ୍ରିଆଲ୍ କ୍ୟାନ୍ସର୍), ଯେତେବେଳେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମାସିକ ବହୁତ କମ୍ ଥର ହୁଏ, କାରଣ ଆସ୍ତରଣ ନିୟମିତ ଭାବେ ବାହାରେ ନାହିଁ। ନିୟମିତ ସ୍ରାବ ଆଣୁଥିବା ଚିକିତ୍ସା ଏଥିରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ।
• ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ଜଟିଳତା, ଯେପରି ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଓ ଗର୍ଭପାତ, ତେଣୁ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନରେ ନଜର ରଖାଯାଏ
• ଡିପ୍ରେସନ୍ ଓ ଚିନ୍ତା

ନିୟମିତ ଯାଞ୍ଚ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଧରିପାରେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସୁସ୍ଥ ଅଭ୍ୟାସ ଲକ୍ଷଣ କମାଏ, ତାହା ଏହି ବିପଦକୁ ମଧ୍ୟ କମାଏ।

ଏହାର କୌଣସି ସ୍ଥାୟୀ ଉପଶମ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷଣର ଭଲ ଚିକିତ୍ସା ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ଯୋଜନା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଟି ସବୁଠୁ ଜରୁରୀ ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ: ମାସିକ, ଚର୍ମ ଓ କେଶ, ଓଜନ ବା ଗର୍ଭଧାରଣ।

• ସୁସ୍ଥ ଖାଦ୍ୟ ଓ ନିୟମିତ ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ PCOS ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଓଜନ ନ କମିଲେ ମଧ୍ୟ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ଅଧିକ ଓଜନ ଅଛି, ଅଳ୍ପ ଓଜନ କମିଲେ ମଧ୍ୟ ମାସିକ ଅଧିକ ନିୟମିତ ହୋଇପାରେ ଓ ଇନସୁଲିନ୍ ପ୍ରତିରୋଧ ସୁଧୁରିପାରେ।
• ଅନିୟମିତ ମାସିକ ପାଇଁ: କମ୍ବାଇନ୍ଡ୍ ପିଲ୍ (ଗର୍ଭନିରୋଧକ ବଟିକା), ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟୋଜେନ୍ ବା ହରମୋନାଲ୍ କଏଲ୍ (IUS) ସ୍ରାବକୁ ନିୟମିତ କରିପାରେ ଓ ଗର୍ଭାଶୟ ଆସ୍ତରଣକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରେ।
• ଅଦରକାରୀ କେଶ ଓ ବ୍ରଣ ପାଇଁ: ପିଲ୍, ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍‌କୁ ଅଟକାଉଥିବା ଔଷଧ, କ୍ରିମ୍, ଏବଂ ଲେଜର୍ ବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲିସିସ୍ ପରି କେଶ ହଟାଇବା ପଦ୍ଧତି।
• ମେଟଫର୍ମିନ୍ (metformin), ଏକ ମଧୁମେହ ଔଷଧ, ବେଳେବେଳେ ଇନସୁଲିନ୍ ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ଓଜନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।
• ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ: ଡିମ୍ବାଶୟକୁ ଡିମ୍ବ ଛାଡ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଔଷଧ (ଯେପରି ଲେଟ୍ରୋଜୋଲ୍ (letrozole) ବା କ୍ଲୋମିଫେନ୍ (clomifene)), ଏବଂ ବେଳେବେଳେ IVF ବା ଏକ ଛୋଟ ଅପରେସନ୍। ସ୍ତ୍ରୀରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ ବା ପ୍ରଜନନ (ଫର୍ଟିଲିଟି) ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏଥିରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
• କାଉନସେଲିଂ (କଥାବାର୍ତ୍ତା ଚିକିତ୍ସା) ଓ ସହାୟତା, ମନ ଖରାପ, ଚିନ୍ତା ବା ଖାଇବା ନେଇ ଚିନ୍ତା ପାଇଁ।

କେଉଁ ଔଷଧ, ଏବଂ କେତେ ପରିମାଣରେ, ତାହା ଆପଣଙ୍କ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି। PCOS ର କିଛି ଔଷଧ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଆପଣ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ବା ଗର୍ଭବତୀ ହୋଇଥାଇପାରନ୍ତି, ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଜଣାନ୍ତୁ। ଅନଲାଇନ୍‌ରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା "PCOS ଭଲ କରିବା" ଡାଏଟ୍, ଚା ଓ ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟରୁ ସାବଧାନ ରୁହନ୍ତୁ: ସେଗୁଡ଼ିକ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଡାକ୍ତର ବା ଫାର୍ମାସିଷ୍ଟଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ।