Dur brzuszny – objawy: przebieg gorączki, objawy alarmowe i któremu badaniu ufać

Dur brzuszny to zakażenie bakterią Salmonella Typhi. Szerzy się przez jedzenie lub wodę skażone tymi bakteriami, zwykle pochodzącymi ze stolca osoby chorej lub nosiciela. Po połknięciu bakterie namnażają się i przedostają do krwi.

Jest częsty tam, gdzie brakuje czystej wody i dobrych warunków sanitarnych: w częściach Azji, Afryki oraz Ameryki Środkowej i Południowej. Szacuje się, że co roku na dur brzuszny choruje 9 milionów osób, a umiera około 110 000.

Dur rzekomy (paratyfus) to podobna choroba wywoływana przez Salmonella Paratyphi; bada się go i leczy w bardzo podobny sposób.

Nosiciele: u niektórych osób bakterie pozostają w organizmie po ustąpieniu objawów, czasem przez miesiące lub lata, i osoby te mogą zarażać innych, nie czując się chore.

Objawy zwykle pojawiają się od 6 do 30 dni po zakażeniu, często powoli:

• gorączka, która każdego dnia rośnie trochę wyżej, do trzeciego lub czwartego dnia dochodzi do 39–40°C (103–104°F) i utrzymuje się dłużej niż 3 dni
• ból głowy, osłabienie i zmęczenie
• dreszcze i bóle ciała
• suchy kaszel
• brak apetytu, nudności
• ból brzucha oraz zaparcie lub biegunka, które często pojawiają się po innych objawach
• czasem wysypka z płaskich, jasnoróżowych plamek (tzw. różyczka durowa), zwykle na klatce piersiowej lub brzuchu

Bez leczenia dur brzuszny może trwać miesiąc lub dłużej. Przy odpowiednich antybiotykach większość osób całkowicie wraca do zdrowia.

Groźne powikłania występują u około 10–15% osób leczonych w szpitalu z powodu duru brzusznego, zwykle po 2–3 tygodniach choroby:

• krwawienie z jelit
• przedziurawienie jelita (perforacja jelita), które może wywołać ciężkie zakażenie błony wyściełającej jamę brzuszną (zapalenie otrzewnej)
• splątanie lub senność

Wezwij natychmiast pomoc, jeśli wystąpi:

• nagły ból brzucha, który ciągle się nasila
• czarny lub ciemnoczerwony stolec
• wymioty z krwią albo wymiociny przypominające fusy od kawy

Nawrót: nawet u 10% osób objawy wracają, zwykle od 1 do 3 tygodni po wyzdrowieniu. Idź do lekarza, jeśli gorączka wróci po zakończeniu leczenia.

Nosiciele: około 1–4% leczonych osób nadal nosi bakterie rok później. Lekarz może zlecić badanie kału, zanim wrócisz do pracy przy żywności, w ochronie zdrowia lub z małymi dziećmi.

• Posiew krwi to badanie z wyboru: laboratorium hoduje bakterie z próbki krwi. Jeden posiew wykrywa je w około 50% przypadków, dlatego lekarze czasem pobierają więcej niż jeden, najlepiej przed rozpoczęciem antybiotyków.
• Posiew szpiku kostnego wykrywa około 80%, ale to badanie inwazyjne, stosowane tylko czasami.
• Posiew kału w pierwszym tygodniu zwykle wychodzi ujemny.

Test Widala (odczyn Widala) jest niewiarygodny. Jest powszechnie stosowany, bo jest tani, ale może wyjść dodatni u osób, które nie mają duru brzusznego (np. po przebytym zakażeniu lub szczepieniu), i ujemny u osób, które go mają. Sam wynik testu Widala nie powinien decydować o tym, czy masz dur brzuszny, ani o tym, jakiego antybiotyku potrzebujesz. Szybkie testy też nie są zbyt dokładne.

Lekarze sprawdzają też morfologię krwi (CBC), a tam, gdzie malaria i denga są częste, zlecają badania w ich kierunku. Nasz przewodnik po dendze wyjaśnia, czym różni się tamta gorączka.

Dur brzuszny leczy się antybiotykami, które skracają chorobę i zmniejszają ryzyko powikłań i zgonu. To, jaki antybiotyk zostanie użyty, zależy od tego, gdzie doszło do zakażenia, bo oporność bakterii na antybiotyki rośnie, łącznie z durem brzusznym o rozszerzonej lekooporności. Lekarz może zlecić badania, aby wybrać właściwy antybiotyk.

• Przyjmuj antybiotyki dokładnie tak, jak zalecił lekarz, i dokończ całą kurację, nawet gdy poczujesz się lepiej. Wcześniejsze przerwanie może sprawić, że choroba wróci, i sprzyja szerzeniu się oporności.
• Nie kupuj antybiotyków bez recepty ani nie używaj tych, które zostały z wcześniejszego leczenia: niewłaściwy antybiotyk może opóźnić prawidłowe leczenie.
• Gorączka może utrzymywać się około 5 dni po rozpoczęciu leczenia. Jeśli do tego czasu nie spada albo czujesz się gorzej, idź ponownie do lekarza.
• Odpoczywaj, pij dużo płynów i jedz małe, proste posiłki, gdy dasz radę. Na gorączkę może pomóc paracetamol; właściwą ilość sprawdź na opakowaniu lub zapytaj farmaceutę, a w przypadku dziecka zapytaj lekarza.
• Ciężki dur brzuszny leczy się w szpitalu.

Chroń innych: dokładnie myj ręce mydłem po skorzystaniu z toalety i przed dotykaniem jedzenia oraz nie przygotowuj posiłków dla innych, dopóki lekarz nie powie, że to bezpieczne. O tym, jaki lek i w jakiej ilości, decyduje lekarz.

• Bezpieczna woda: pij wodę butelkowaną, przegotowaną lub zdezynfekowaną. Unikaj lodu, chyba że zrobiono go z bezpiecznej wody.
• Bezpieczne jedzenie: jedz potrawy dokładnie ugotowane i nadal gorące. Unikaj surowego mleka. Myj owoce i warzywa w bezpiecznej wodzie albo obieraj je sam.
• Myj ręce wodą z mydłem, zwłaszcza po skorzystaniu z toalety i przed jedzeniem lub gotowaniem.
• Szczepionki: WHO zaleca skoniugowaną szczepionkę przeciw durowi brzusznemu, podawaną w jednym zastrzyku, dzieciom od 6. miesiąca życia i dorosłym w krajach, gdzie dur brzuszny jest częsty. Podróżni też mogą się zaszczepić przeciw durowi brzusznemu, najlepiej kilka tygodni przed wyjazdem; zapytaj lekarza lub w poradni medycyny podróży, którą szczepionkę wybrać i kiedy. Żadna szczepionka nie chroni całkowicie, więc ostrożność z jedzeniem i wodą nadal jest ważna.