Вараҷа сирояти ҷиддиест, ки онро паразит ба вуҷуд меорад; он бо газидани хомӯшакҳои модинаи сироятёфтаи Anopheles паҳн мешавад. Хеле камтар он тавассути хунгузаронӣ, сӯзанҳои муштарак ё аз модар ба кӯдаки батнӣ мегузарад. Одатан онро аз одами дигар гирифтан мумкин нест.
Дар соли 2024 тахминан 282 миллион ҳолати вараҷа ва 610 000 марг дар 80 кишвар рух дод, ки тақрибан 95%-и онҳо дар Минтақаи Африқоии ТУТ (WHO) буданд.
Вараҷа якчанд намуд дорад. Plasmodium falciparum хатарноктарин аст ва метавонад зуд вазнин шавад. Plasmodium vivax ва ovale метавонанд дар ҷигар пинҳон шаванд ва боиси баргаштани беморӣ пас аз моҳҳо ё ҳатто солҳо гарданд.

