ตรวจเฟอร์ริติน: ค่าปกติ เฟอร์ริตินต่ำและสูง และผลตรวจของคุณหมายถึงอะไร

คำถามที่พบบ่อย

• เฟอร์ริตินคืออะไร?

  เฟอร์ริตินเป็นโปรตีนที่เก็บธาตุเหล็กไว้ในร่างกาย ส่วนใหญ่อยู่ในตับ ม้าม และไขกระดูก การตรวจเฟอร์ริตินในเลือดบอกว่าคุณมีธาตุเหล็กสะสมไว้มากแค่ไหน ค่านี้ลดลงเป็นอย่างแรกเมื่อธาตุเหล็กเริ่มร่อยหรอ นานก่อนจะเกิดโลหิตจาง จึงเป็นการตรวจตัวเดียวที่มีประโยชน์ที่สุดสำหรับภาวะขาดธาตุเหล็ก

• ค่าเฟอร์ริตินปกติคือเท่าไร?

  ช่วงปกติทั่วไปในผู้ใหญ่ประมาณ 24 ถึง 336 ng/mL ในผู้ชาย และ 11 ถึง 307 ng/mL ในผู้หญิง แต่ละแล็บพิมพ์ช่วงค่าปกติของตัวเอง ค่าต่ำกว่า 15 ng/mL หมายถึงธาตุเหล็กสะสมหมดแล้ว และ 15 ถึง 30 มักต่ำพอจะทำให้มีอาการ หน่วย ng/mL กับ µg/L เป็นตัวเลขเดียวกัน

• เฟอร์ริตินกับธาตุเหล็กเหมือนกันไหม?

  ไม่เหมือน เฟอร์ริตินคือโปรตีนที่เก็บธาตุเหล็ก ส่วนธาตุเหล็กในเลือด (serum iron) คือธาตุเหล็กที่ไหลเวียนอยู่ในเลือดตอนนี้ ธาตุเหล็กในเลือดขึ้นลงตลอดวันและหลังมื้ออาหาร ขณะที่เฟอร์ริตินบอกปริมาณสำรองระยะยาว เฟอร์ริตินต่ำจึงเป็นสัญญาณของภาวะขาดธาตุเหล็กที่เชื่อถือได้มากกว่าธาตุเหล็กในเลือดต่ำ

• เฟอร์ริตินต่ำหมายถึงอะไร?

  เฟอร์ริตินต่ำหมายถึงธาตุเหล็กสะสมกำลังลดลงหรือหมดแล้ว คือภาวะขาดธาตุเหล็ก สาเหตุที่พบบ่อยคือประจำเดือนมามาก การตั้งครรภ์ อาหารที่มีธาตุเหล็กน้อย การบริจาคเลือด การดูดซึมไม่ดี (เช่น โรคเซลิแอค) หรือเสียเลือดช้า ๆ ทางลำไส้ อาจทำให้อ่อนเพลีย ผมร่วง และหายใจหอบ ได้แม้ก่อนฮีโมโกลบินจะลดลง

• เฟอร์ริตินสูงหมายถึงอะไร?

  เฟอร์ริตินสูงมักสะท้อนการอักเสบ การติดเชื้อ ไขมันพอกตับ น้ำหนักเกิน หรือการดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ มากกว่าการมีธาตุเหล็กมากเกิน ส่วนที่พบน้อยกว่าคือภาวะเหล็กเกิน เช่น ฮีโมโครมาโตซิส โดยเฉพาะเมื่อความอิ่มตัวของทรานสเฟอร์รินสูงกว่า 45% แพทย์จะดูผลอื่นและประวัติเพื่อแยกสาเหตุ และอาจตรวจซ้ำหลังการติดเชื้อหายแล้ว

• เฟอร์ริตินเท่าไรถือว่าต่ำเกินไป?

  ตามเกณฑ์ WHO ค่าต่ำกว่า 15 ng/mL หมายถึงธาตุเหล็กสะสมหมดแล้ว แพทย์หลายคนถือว่า 15 ถึง 30 ng/mL ก็ต่ำเช่นกัน โดยเฉพาะหากมีอาการ หากคุณมีโรคอักเสบ เฟอร์ริตินต่ำกว่า 70 ก็ยังอาจหมายถึงธาตุเหล็กต่ำ เพราะการอักเสบทำให้ตัวเลขสูงขึ้น

• เฟอร์ริตินต่ำได้ไหม ถ้าฮีโมโกลบินปกติ?

  ได้ นี่คือภาวะขาดธาตุเหล็กโดยยังไม่มีโลหิตจาง ธาตุเหล็กสะสมต่ำ แต่ยังไม่ลดลงมากพอจะทำให้ฮีโมโกลบินต่ำ พบบ่อยในผู้หญิงที่ประจำเดือนมามาก และยังทำให้อ่อนเพลีย สมาธิไม่ดี ผมร่วง และขาอยู่ไม่สุขได้ ควรหาสาเหตุและรักษาก่อนจะเกิดโลหิตจาง

• เฟอร์ริตินสูงแค่ไหนถึงอันตราย?

  ไม่มีเกณฑ์เดียว แต่เฟอร์ริตินที่สูงกว่า 1,000 ng/mL ควรพบแพทย์ภายในไม่กี่วัน เพราะอาจมาพร้อมกับตับเสียหาย ภาวะเหล็กเกิน หรือโรคอักเสบรุนแรง ระดับระหว่างประมาณ 300 ถึง 1,000 พบบ่อยในไขมันพอกตับ การดื่มแอลกอฮอล์ หรือการอักเสบ และมักตรวจติดตามในช่วงไม่กี่สัปดาห์

• ตรวจเฟอร์ริตินต้องงดอาหารไหม?

  การตรวจเฟอร์ริตินอย่างเดียวไม่ต้องงดอาหาร หากแพทย์สั่งตรวจธาตุเหล็กครบชุด มักนิยมเจาะเลือดตอนเช้า บางครั้งหลังงดอาหารข้ามคืน เพราะธาตุเหล็กในเลือดเปลี่ยนไปตลอดวัน หากกินยาธาตุเหล็กอยู่ ให้ถามว่าควรงดในวันก่อนตรวจหรือไม่ เพราะยาทำให้ธาตุเหล็กในเลือดสูงขึ้นไปหลายชั่วโมง

• ต้องใช้เวลานานแค่ไหนกว่าเฟอร์ริตินจะเพิ่มขึ้น?

  เมื่อรักษา ฮีโมโกลบินมักเริ่มดีขึ้นภายในสองถึงสี่สัปดาห์ แต่การเติมเฟอร์ริตินสะสมให้เต็มมักใช้เวลาประมาณสามเดือน และนานกว่านั้นหากสาเหตุ เช่น ประจำเดือนมามาก ยังไม่หายไป แพทย์จะตรวจซ้ำให้ การปรับอาหารอย่างเดียวเพิ่มเฟอร์ริตินได้ช้า จึงมักรักษาภาวะธาตุเหล็กสะสมต่ำด้วยธาตุเหล็กที่แพทย์สั่ง

• การอักเสบมีผลต่อเฟอร์ริตินไหม?

  มี เฟอร์ริตินสูงขึ้นเป็นส่วนหนึ่งของการตอบสนองของร่างกายต่อการติดเชื้อและการอักเสบ เฟอร์ริตินที่ตรวจตอนเป็นหวัด ตอนข้ออักเสบกำเริบ หรือหลังผ่าตัด จึงอาจดูปกติหรือสูงแม้ธาตุเหล็กจะต่ำ แพทย์จะตรวจ CRP ไปพร้อมกัน และอาจตรวจซ้ำเมื่อการอักเสบหายแล้ว

• อาหารอะไรช่วยเพิ่มเฟอร์ริติน?

  เนื้อแดง ไก่ ปลา และไข่ มีธาตุเหล็กที่ดูดซึมได้ง่าย ถั่วเลนทิล ถั่วต่าง ๆ ถั่วลูกไก่ เต้าหู้ ผักใบเขียว ถั่วเปลือกแข็ง เมล็ดพืช และซีเรียลเสริมธาตุเหล็ก ให้ธาตุเหล็กจากพืช ซึ่งดูดซึมได้ดีขึ้นเมื่อกินคู่กับอาหารที่มีวิตามินซี เช่น ผลไม้ตระกูลส้ม มะเขือเทศ หรือมะขามป้อม ดื่มชาและกาแฟห่างจากมื้ออาหาร เพราะขัดขวางการดูดซึม

• เฟอร์ริตินกับฮีโมโกลบินต่างกันอย่างไร?

  ฮีโมโกลบินคือโปรตีนขนออกซิเจนในเม็ดเลือดแดง ฮีโมโกลบินต่ำหมายถึงโลหิตจาง ส่วนเฟอร์ริตินบอกปริมาณธาตุเหล็กที่สะสมไว้ใช้สร้างฮีโมโกลบินนั้น เฟอร์ริตินลดลงก่อน คุณจึงอาจมีเฟอร์ริตินต่ำแต่ฮีโมโกลบินปกติได้ เมื่อทั้งสองค่าต่ำ มักเป็นโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก