Tifo belirtileri: ateşin seyri, tehlike işaretleri ve hangi teste güvenmeli

Her gün biraz daha yükselen bir ateş, yanında baş ağrısı ve bozuk bir mide mi var? Tifonun genelde nasıl seyrettiğini, gerçekte nasıl doğrulandığını ve antibiyotiklerin neden önemli olduğunu burada anlatıyoruz.

Güncellendi · Kaynaklar

Kısa cevap

Tifo belirtileri nelerdir?

Tifo genelde bakteri bulaşmış bir şey yiyip içtikten 6 ile 30 gün sonra; gün gün yükselerek 39 ile 40°C (103 ile 104°F) düzeyine çıkan ve 3 günden uzun süren bir ateşle başlar. Baş ağrısı, halsizlik, iştahsızlık, karın ağrısı, kabızlık ya da ishal ve öksürük sık görülür; bazı kişilerde kabarık olmayan pembe lekeler çıkar. Tedavisi için antibiyotik gerekir.

Sağlık bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Sizi bütünüyle doktorunuz bilir; sonucunuzu ona sorun.

Yan yana

Tifo mu, dang humması mı? Sık görülen iki ateşli hastalık nasıl ayrılır

İkisi de yüksek ateş yapar ve aynı ülkelerde sık görülür; ama bulaşma yolları, testleri ve tedavileri farklıdır. Genel farklar şunlardır.

Fark ettiğiniz şeyTifoDang humması (dengue)
Nasıl bulaşırBakteri bulaşmış yiyecek ya da suEnfekte bir Aedes sivrisineğinin ısırığı
Belirtilerin başlamasıGenelde enfeksiyondan 6 ile 30 gün sonraGenelde ısırıktan 4 ile 10 gün sonra
Ateşİlk birkaç günde basamak basamak 39 ile 40°C düzeyine çıkar; tedavi edilmezse haftalarca sürebilirBaştan ani ve yüksek; 2 ile 7 gün sürer
Diğer belirtilerBaş ağrısı, halsizlik, karın ağrısı, kabızlık ya da ishal, öksürük, iştahsızlıkŞiddetli baş ağrısı, göz arkasında ağrı, kas, eklem ve kemik ağrısı
DöküntüBazen göğüste ya da karında kabarık olmayan, açık pembe lekelerLekeli bir döküntü sık görülür
Ne zaman tehlikeli olurTedavi edilmezse 2 ile 3 hafta sonra: bağırsakta kanama ya da bağırsakta delinmeAteş düşerken, genelde ateş bittikten sonraki 24 ile 48 saat içinde
İlaçAntibiyotik, kür sonuna kadar alınırÖzel bir ilacı yok; yalnızca parasetamol, asla ibuprofen ya da aspirin değil
TestKan kültürü; Widal testi güvenilir değildirNS1 antijen ya da PCR testi, IgM antikorları, ayrıca trombosit sayımı

Sıtma (malaria) da aynı bölgelerin çoğunda ateş yapar ve bazı kişilerde aynı anda birden fazla enfeksiyon olabilir. Doktor birkaçı için birden test isteyebilir.

Tifo belirti listesi

Son bir iki hafta içinde yaşadıklarınızı işaretleyin. Kart, belirtilerinizin daha çok ateş ve genel belirtilere mi, yoksa karın ve bağırsak belirtilerine mi yattığını gösterir. Hiçbir şey kaydedilmez, hiçbir yere gönderilmez.

Tifo belirti listesi

14 belirtiden 0 tanesi işaretlendi

Ateş ve genel belirtiler0/8
Karın ve bağırsak belirtileri0/6

Son bir iki hafta içinde yaşadığınız belirtileri işaretleyin.

Bu liste, belirtilerinizi doktorunuz için bir tabloya göre sıralar. Tifoya tanı koyamaz: bunun için kan kültürü ya da başka bir laboratuvar testi gerekir ve pek çok enfeksiyon aynı belirtilere yol açar.

Tifo nedir, nasıl bulaşır?

Tifo (tifoid ateşi), Salmonella Typhi bakterisinin yol açtığı bir enfeksiyondur. Bu bakterinin bulaştığı yiyecek ya da sularla yayılır; bakteri genelde hasta ya da taşıyıcı birinin dışkısından gelir. Yutulduktan sonra bakteriler çoğalır ve kan dolaşımına yayılır.

Temiz suyun ve kanalizasyon altyapısının yetersiz olduğu yerlerde, Asya'nın, Afrika'nın, Orta ve Güney Amerika'nın bazı bölgelerinde sık görülür. Her yıl tahminen 9 milyon kişi tifoya yakalanır ve yaklaşık 110.000 kişi ölür.

Paratifo (paratyphoid), Salmonella Paratyphi'nin yol açtığı benzer bir hastalıktır; testleri ve tedavisi büyük ölçüde aynıdır.

Taşıyıcılar: bazı kişiler belirtiler geçtikten sonra da bakteriyi, bazen aylarca ya da yıllarca, vücutlarında taşır ve kendileri hasta hissetmeden başkalarına bulaştırabilir.

Tifo belirtileri nelerdir, hafta hafta nasıl seyreder?

Belirtiler genelde enfeksiyondan 6 ile 30 gün sonra, çoğu zaman yavaş yavaş başlar:

  • her gün biraz daha yükselen, üçüncü ya da dördüncü güne kadar 39 ile 40°C (103 ile 104°F) düzeyine çıkan ve 3 günden uzun süren bir ateş
  • baş ağrısı, halsizlik ve yorgunluk
  • titreme ve vücut ağrıları
  • kuru öksürük
  • iştahsızlık, mide bulantısı
  • karın ağrısı ve çoğu zaman diğer belirtilerden sonra gelen kabızlık ya da ishal
  • bazen, genelde göğüste ya da karında, kabarık olmayan açık pembe (gül rengi) lekelerden oluşan bir döküntü
Ne zamanGenelde ne olur
Enfeksiyondan 6 ile 30 gün sonraBelirtiler başlar, çoğu zaman yavaş yavaş
Hastalığın ilk günleriAteş her gün biraz yükselir; baş ağrısı, yorgunluk ve iştahsızlık olur
Hastalık ilerledikçeYüksek ateş sürer; karın ağrısı, kabızlık ya da ishal, bazen gül rengi lekeler
Tedavi edilmezse 2 ile 3 hafta sonraCiddi komplikasyonlar çıkabilir: bağırsakta kanama, bağırsakta delinme, bilinç bulanıklığı

Tedavi edilmezse tifo bir ay ya da daha uzun sürebilir. Doğru antibiyotiklerle çoğu kişi tamamen iyileşir.

Tifonun tehlike işaretleri ve komplikasyonları nelerdir?

Hastanede yatan tifo hastalarının yaklaşık %10 ile %15'inde, genelde hastalık 2 ile 3 hafta sürdükten sonra ciddi komplikasyonlar görülür:

  • bağırsakta kanama
  • bağırsakta delinme (bağırsak perforasyonu); karın zarında ağır bir enfeksiyona (peritonit) yol açabilir
  • bilinç bulanıklığı ya da uyku hali

Şunlar varsa hemen acil yardım alın:

  • giderek kötüleşen ani karın ağrısı
  • siyah ya da koyu kırmızı dışkı
  • kan kusma ya da kahve telvesi gibi görünen kusmuk

Nüks (hastalığın geri dönmesi): kişilerin %10'una kadarında belirtiler, genelde iyileştikten 1 ile 3 hafta sonra yeniden ortaya çıkar. Tedaviyi bitirdikten sonra ateş geri gelirse doktorunuza gidin.

Taşıyıcılar: tedavi edilen kişilerin yaklaşık %1 ile %4'ü bir yıl sonra hâlâ bakteriyi taşır. Gıda işinde, sağlık alanında ya da küçük çocuklarla çalışmaya dönmeden önce doktor dışkınızı kontrol edebilir.

Tifoyu hangi test doğrular, Widal testi güvenilir mi?

  • Kan kültürü tercih edilen testtir: laboratuvar, bir kan örneğinden bakteriyi üretir. Tek bir kültür vakaların yaklaşık %50'sinde bakteriyi bulur; bu yüzden doktorlar bazen birden fazla örnek alır, en iyisi antibiyotiğe başlamadan önce.
  • Kemik iliği kültürü vakaların yaklaşık %80'inde bakteriyi bulur, ama girişimsel bir test olduğu için yalnızca bazen yapılır.
  • Dışkı kültürü ilk hafta genelde negatiftir.

Widal testi güvenilir değildir. Ucuz olduğu için yaygın olarak kullanılır; ama tifosu olmayan kişilerde (örneğin geçirilmiş bir enfeksiyondan ya da aşıdan sonra) pozitif, tifosu olan kişilerde negatif çıkabilir. Tek başına bir Widal sonucu, tifo olup olmadığınıza ya da hangi antibiyotiğe ihtiyacınız olduğuna karar vermemelidir. Hızlı testler de pek doğru sonuç vermez.

Doktorlar ayrıca bir hemogram (tam kan sayımı, CBC) ister ve sık görüldükleri yerlerde sıtma ve dang humması için de test yapar. Dang humması rehberimiz o ateşin nasıl farklı olduğunu anlatır.

Tifo nasıl tedavi edilir?

Tifo antibiyotiklerle tedavi edilir; antibiyotikler hastalığı kısaltır, komplikasyon ve ölüm riskini azaltır. Hangi antibiyotiğin kullanılacağı enfeksiyonun nerede kapıldığına bağlıdır, çünkü yaygın ilaç dirençli tifo dahil antibiyotiklere direnç giderek artıyor. Doktorunuz doğru antibiyotiği seçmek için test isteyebilir.

  • Antibiyotikleri tam reçete edildiği gibi alın ve kürü bitirin, kendinizi daha iyi hissetseniz bile. Erken bırakmak hastalığın geri dönmesine yol açabilir ve direncin yayılmasına katkıda bulunur.
  • Reçetesiz antibiyotik almayın ve evde kalan antibiyotikleri kullanmayın: yanlış antibiyotik doğru tedaviyi geciktirebilir.
  • Ateş, tedaviye başladıktan sonra yaklaşık 5 gün sürebilir. O zamana kadar düşmüyorsa ya da kendinizi daha kötü hissediyorsanız doktorunuza yeniden gidin.
  • Dinlenin, bol sıvı için ve yiyebildiğinizde az az, sade yemekler yiyin. Parasetamol ateşe yardımcı olabilir; kutudaki talimata uyun ya da eczacınıza sorun; çocuklar için doktora danışın.
  • Ağır tifo hastanede tedavi edilir.

Başkalarını koruyun: tuvaletten sonra ve yiyeceklere dokunmadan önce ellerinizi sabunla iyice yıkayın ve doktorunuz güvenli olduğunu söyleyene kadar başkaları için yemek hazırlamayın. Hangi ilacın ve ne kadar kullanılacağına doktorunuz karar verir.

Tifodan nasıl korunulur?

  • Güvenli su: şişe suyu ya da kaynatılmış veya dezenfekte edilmiş su için. Güvenli sudan yapılmadıysa buzdan kaçının.
  • Güvenli yiyecek: iyice pişmiş ve hâlâ sıcak olan yiyecekler yiyin. Çiğ sütten kaçının. Meyve ve sebzeleri güvenli suyla yıkayın ya da kabuklarını kendiniz soyun.
  • Ellerinizi yıkayın: sabun ve suyla, özellikle tuvaletten sonra ve yemek yemeden ya da hazırlamadan önce.
  • Aşılar: Dünya Sağlık Örgütü (WHO), tifonun sık görüldüğü ülkelerde 6 aylıktan itibaren çocuklara ve yetişkinlere tek bir iğneyle yapılan tifo konjuge aşısını (typhoid conjugate vaccine) önerir. Gezginler de, en iyisi yola çıkmadan birkaç hafta önce, tifo aşısı olabilir; hangisinin ve ne zaman yapılacağını bir doktora ya da seyahat sağlığı merkezine sorun. Hiçbir aşı tam koruma sağlamaz; bu yüzden yiyecek ve suya dikkat etmek yine önemlidir.

Ne zaman doktora gitmeli?

Randevu alın

  • 3 günden uzun süren ateş ya da kendinizi çok hasta hissederken ateş, özellikle bir yolculuktan ya da güvenli olmayabilecek yiyecek veya sudan sonra: bir gün içinde bir doktora gidin.
  • Tifonun sık görüldüğü bir yere yolculuktan sonra rahatsızlanma, aşı olmuş olsanız bile: bir doktora gidin ve nerelerde bulunduğunuzu söyleyin.
  • Tedavi alırken ateş yaklaşık 5 gün sonra düşmüyorsa, ya da belirtiler kötüleşiyor veya antibiyotikleri bitirdikten sonra geri geliyorsa: bir iki gün içinde doktorunuza yeniden gidin.
  • Gıda işinde, sağlık alanında ya da küçük çocuklarla çalışıyorsanız: işe ne zaman güvenle dönebileceğinizi doktorunuza sorun; önce dışkı testleri gerekebilir.

Birinde şunlar varsa hemen acil yardım alın (bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın):

  • giderek kötüleşen ani karın ağrısı
  • siyah ya da koyu kırmızı dışkı, kan kusma ya da kahve telvesi gibi görünen kusmuk
  • bilinç bulanıklığı, ya da aşırı uyku hali ve zor uyandırılma
  • ateşle birlikte çok az idrara çıkma, ayağa kalkınca baş dönmesi ya da sıvıları midede tutamama

Tifo tedavisi gören çoğu kişi tamamen iyileşir. Bu işaretler kanama, bağırsakta delinme ya da ağır sıvı kaybı anlamına gelebilir ve bekleyemez. Kendiniz araç kullanarak gitmeyin.

Geçmeyen bir ateş mi? Konuşarak anlatın.

Saluvo belirtilerinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde dinler, önce uyarı işaretlerini kontrol eder ve hangi doktora, ne kadar sürede gitmeniz gerektiğini söyler. Elinizde bir kan tahlili ya da Widal sonucu mu var? Her değeri açıklar.

Belirtilerimi sor

Başlamak ücretsiz. Ne hissettiğinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde anlatın.

Sık sorulan sorular

  • Genelde her gün biraz yükselen bir ateş; buna baş ağrısı, yorgunluk ve halsizlik, iştahsızlık ve bazen kuru öksürük eşlik eder. Karın ağrısı ve kabızlık ya da ishal çoğu zaman birkaç gün sonra gelir. Belirtiler genelde bakteri bulaşmış bir şey yiyip içtikten 6 ile 30 gün sonra başladığı için nedenini bulmak zor olabilir.

  • Tedavi edilmezse tifo bir ay ya da daha uzun sürebilir ve 2 ile 3 hafta sonra komplikasyonlar çıkabilir. Doğru antibiyotiklerle ateş genelde tedaviye başladıktan sonraki yaklaşık 5 gün içinde düşer ve çoğu kişi tamamen iyileşir; ama yorgunluk daha uzun sürebilir.

  • Genelde bakteriyi bulaşmış yiyecek ya da suyla yuttuktan 6 ile 30 gün sonra, çoğu zaman 3 hafta içinde. Bu uzun ara yüzünden insanlar ateşi çoğu zaman bir yemekle ya da bir yolculukla ilişkilendirmez; bu yüzden son bir ay kadar içindeki yolculuklarınızı doktorunuza anlatın.

  • Hayır. Widal testi ucuz olduğu için yaygın olarak kullanılır, ama güvenilir değildir: tifosu olmayan kişilerde, örneğin geçirilmiş bir enfeksiyondan ya da aşıdan sonra pozitif, tifosu olan kişilerde negatif çıkabilir. Tercih edilen test kan kültürüdür. Tedaviye karar vermek için yalnızca bir Widal sonucuna güvenmeyin.

  • Kan kültürü; en iyisi antibiyotiğe başlamadan önce alınır. Tek bir örnekle vakaların yaklaşık %50'sinde bakteriyi bulur; bu yüzden doktorlar bazen birden fazla örnek alır. Kemik iliği kültürü daha duyarlıdır ama yalnızca bazen yapılır. Dışkı kültürleri ilk hafta genelde negatiftir.

  • Hayır. Antibiyotikleri tam reçete edildiği gibi alın ve kendinizi iyi hissetseniz bile kürü bitirin. Erken bırakmak hastalığın geri dönmesine yol açabilir ve antibiyotik direncinin yayılmasına katkıda bulunur. Yan etkiler olursa kendi başınıza bırakmak yerine doktorunuzla ya da eczacınızla konuşun.

  • Antibiyotiğe başladıktan sonra ateşin yaklaşık 5 gün sürmesi sık görülür. O zamana kadar düşmüyorsa ya da kendinizi daha kötü hissediyorsanız doktorunuza yeniden gidin: bakteri o antibiyotiğe dirençli olabilir ya da başka bir neden olabilir. Antibiyotiği asla kendi başınıza değiştirmeyin ya da yeni bir antibiyotik eklemeyin.

  • Evet, bakteri bulaşmış yiyecek ya da su yoluyla; başlıca tifolu ya da taşıyıcı birinin dışkısından. Soğuk algınlığı gibi havadan bulaşmaz. Tuvaletten sonra ve yiyeceklere dokunmadan önce ellerinizi sabunla iyice yıkayın ve doktorunuz güvenli olduğunu söyleyene kadar başkaları için yemek hazırlamayın.

  • Bol sıvı için ve kendinizi hazır hissettiğinizde pirinç, çorba ya da başka yumuşak yiyecekler gibi az az, sade ve iyi pişmiş yemekler yiyin. Her şeyin taze pişmiş, suyunuzun güvenli olduğundan emin olun. Sıvıları midede tutamıyorsanız ya da çok az idrara çıkıyorsanız hemen bir doktora gidin.

  • Evet. Kişilerin %10'una kadarında belirtiler, genelde iyileştikten 1 ile 3 hafta sonra yeniden ortaya çıkar. Az sayıda kişi de bakteriyi belirti olmadan aylarca ya da yıllarca taşımaya devam eder. Tedaviden sonra ateş geri gelirse doktorunuza gidin; doktorunuz dışkınızı da kontrol edebilir.

  • İkisine de bakteri bulaşmış yiyecek ya da suyla yayılan Salmonella bakterileri yol açar: tifoya Salmonella Typhi, paratifoya Salmonella Paratyphi. Benzer belirtiler verirler; testleri ve tedavileri büyük ölçüde aynıdır. Paratifo çoğu zaman daha hafif geçer, ama yine de doktor ve antibiyotik gerektirir.

  • Evet. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), tifonun sık görüldüğü ülkelerde 6 aylıktan itibaren çocuklara ve yetişkinlere tek bir iğneyle yapılan tifo konjuge aşısını önerir. Gezginler de, en iyisi yola çıkmadan birkaç hafta önce, aşı olabilir. Hiçbir aşı tam koruma sağlamaz; bu yüzden güvenli su, güvenli yiyecek ve el yıkama yine önemlidir.

  • Belirtiler birbirine benzer; bu yüzden güvenilir tek yol kan testidir. Tifonun ateşi genelde günler içinde yavaş yavaş yükselir ve karın belirtileriyle birlikte gelir; dang hummasınınki göz arkasında ağrı ve vücut ağrılarıyla aniden başlar; sıtma çoğu zaman titremeyle ateş yapar. Üçünün de sık görüldüğü yerlerde doktorlar birden fazlası için test isteyebilir.

Yardımcı testler

Blog

Kaynaklar

  1. WHO fact sheet: Typhoid
  2. CDC: Typhoid fever, signs and symptoms
  3. CDC: Typhoid fever, treatment
  4. CDC Yellow Book: Typhoid and paratyphoid fever
  5. NHS: Typhoid fever

Güncellendi . Sağlık bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Sizi bütünüyle doktorunuz bilir; sonucunuzu ona sorun.