HbA1c nedir, kaç olmalı? Normal değerler, tablo ve sonucunuzun anlamı

HbA1c, glikozile hemoglobin demektir (glikozillenmiş hemoglobin, A1C ya da halk arasında üç aylık şeker veya şeker yükü olarak da bilinir). Hemoglobin, alyuvarlarda oksijen taşıyan proteindir. Kandaki şeker ona yapışır; kanınızda ne kadar çok şeker dolaşmışsa hemoglobininizin o kadar büyük bölümü şekerle kaplanır.

Alyuvarlar yaklaşık üç ay yaşar. Bu yüzden HbA1c, son iki üç aydaki ortalama kan şekerinizi yansıtır; en çok da son ay etkiler. Bu nedenle değeri istikrarlıdır: tek bir tatlı akşam yemeği ya da stresli bir sabah onu neredeyse hiç değiştirmez ve testten önce aç kalmanız gerekmez.

Doktorlar HbA1c'yi üç amaçla kullanır: diyabeti ve gizli şekeri bulmak, diyabet tedavisinin ne kadar işe yaradığını görmek ve zaman içinde diyabet komplikasyonları riskini değerlendirmek.

HbA1c değeriniz tahmini ortalama glukoza (eAG) çevrilebilir: evde kullanılan bir şeker ölçüm cihazıyla gece gündüz ölçüm yapsaydınız ortalaması bu olurdu. Bu dönüşüm ADAG çalışmasından gelir (Nathan ve arkadaşları, Diabetes Care, 2008).

Bu tahmin bir ortalamadır. HbA1c'si aynı olan iki kişinin günleri çok farklı geçebilir: biri dengeli, diğeri yükseklerle düşükler arasında gidip geliyor olabilir. Şeker ölçüm cihazı ya da sensör kullanıyorsanız, hikâyenin geri kalanını o ölçümler anlatır.

%5,7 ile %6,4 arası (gizli şeker, prediyabet). Kan şekeriniz olağandan yüksek seyretmiş ama diyabet aralığında değil. Sık görülür, genellikle belirti vermez ve harekete geçmek için en iyi andır: ABD'deki Diyabet Önleme Programı'nda kilosunun yaklaşık %7'sini veren ve hareketli kalan kişilerde tip 2 diyabet gelişme olasılığı yarıdan fazla azaldı.

%6,5 ve üzeri (diyabet aralığı). Bu aralıktaki tek bir sonuç tek başına tanı değildir. Belirgin yüksek şeker belirtileriniz yoksa doktor HbA1c'yi tekrarlar ya da doğrulamak için açlık kan şekerine veya şeker yükleme testine (OGTT) bakar.

Zaten diyabetiniz mi var? Hedefinizin üstüne çıkmak genellikle planın gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir: ilaçlar, beslenme, hareket, uyku, stres ve başka hastalıklar değeri yükseltebilir. Kendi başınıza bir şey değiştirmek yerine bu sonucu diyabetinizi takip eden doktora götürün.

HbA1c; demir eksikliği anemisinde, B12 vitamini ya da folat düşüklüğünde, ileri böbrek hastalığında veya dalak alındıktan sonra gerçek ortalamanızdan yüksek çıkabilir.

Diyabeti olmayan çoğu kişi için normal aralığın alt kısmında bir sonuç sadece iyi haberdir.

Alyuvarlar olağandan hızlı yenilendiğinde değer gerçek ortalamanızdan düşük çıkabilir: ağır kan kaybı ya da kan nakli sonrasında, bazı kansızlık türlerinde, gebeliğin ikinci yarısında, eritropoietinle tedavi edilen ileri böbrek hastalığında veya bazı karaciğer hastalıklarında. Bazı hemoglobin varyantları (orak hücre taşıyıcılığı ya da Güney ve Güneydoğu Asya'da sık görülen HbE gibi) bazı test yöntemlerinde sonucu düşük ya da yüksek gösterebilir.

İnsülin ya da şeker düşürücü hap kullanıyorsanız ve HbA1c'niz çok düşükse, sık sık şeker düşmesi yaşadığınız anlamına gelebilir. Özellikle titreme, terleme ya da kafa karışıklığı atakları yaşadıysanız doktorunuzu aramaya değer.

HbA1c alyuvarlara bağlı olduğu için doktorlar şu durumlarda bunun yerine şeker testlerini (açlık kan şekeri, şeker yükleme testi ya da fruktozamin testi) kullanır:

• gebeyseniz, özellikle şeker yükleme testiyle bakılan gebelik şekeri için
• yakın zamanda çok kan kaybettiyseniz ya da kan nakli olduysanız
• kansızlığınız, bir hemoglobin varyantınız ya da ileri böbrek veya karaciğer hastalığınız varsa
• tip 1 diyabet hızla başlıyor olabilirse; bu çoğu zaman susuzluk ve kilo kaybı olan bir çocukta ya da genç erişkinde görülür ve HbA1c'nin yetişmesi için üç ay beklemek güvenli değildir

• Aç olmanız gerekmez. Her zamanki gibi yiyip içebilirsiniz.
• Kolunuzdaki damardan az miktarda kan alınır; bazı kliniklerde parmaktan da bakılır.
• Sonuçlar genellikle aynı gün ya da bir iki gün içinde çıkar.
• Gebeyseniz, kansızlığınız ya da böbrek hastalığınız varsa veya son üç ayda kan nakli olduysanız ya da ağır kanama geçirdiyseniz laboratuvara veya doktorunuza söyleyin.

ADA bakım standartlarındaki olağan aralıklar şunlardır:

• Normal sonuç, diyabet yok: yetişkinlere 35 yaşından itibaren, fazla kilolu ve başka risk etkenleri varsa daha erken bakılır; sonuç normal kaldıkça üç yılda bir.
• Gizli şeker: yılda bir.
• Diyabet, hedefte: yılda en az iki kez.
• Diyabet, tedavi yeni değişti ya da hedefte değil: yaklaşık üç ayda bir.

HbA1c yavaş değişir; yaptığınız değişikliğin görünmesi için iki üç ay tanıyın.

• Daha çok hareket edin. Haftada yaklaşık 150 dakika tempolu yürüyüş ya da benzeri bir etkinlik, haftanın çoğu gününe yayılmış olarak; buna biraz da kas güçlendirme ekleyin.
• Şekerli içecekleri ve rafine nişastaları (şekerli çay, meyve suyu, beyaz ekmek, büyük porsiyon pilav) su, sebze, baklagiller ve tam tahıllarla değiştirin.
• Fazla kilonuz varsa biraz verin. Vücut ağırlığının %5 ile %7'sini vermek bile ölçülebilir bir fark yaratır.
• Uyku ve stres de önemli. Az uyku ve uzun süren stres kan şekerini yükseltir.
• İlaçlara doktorunuz karar verir. Birçok kişinin ilaca ihtiyacı olur ve bu bir başarısızlık değildir. Diyabet ilacını doktorunuza danışmadan asla başlatmayın, bırakmayın ya da değiştirmeyin.